Haftanın tarihine bir bakış atalım

Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim 1923 gecesi, Çankaya Köşkü'nde arkadaşlarıyla bir araya geldiği yemekte, aydınlık sabaha işaret etti: ''Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz.'' O'nun ''ilelebet payidar kalacaktır'' dediği ''Cumhuriyet'', 29 Ekimde Mecliste ''Yaşasın!'' sesleriyle kabul edildi.

İlk toplantısını 23 Nisan 1920'de yapan TBMM'nin kabul ettiği 1921 Anayasa'sının ''Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir'' denilen birinci maddesi, açıkça belirtilmese de ''cumhuriyet'' rejiminin habercisiydi. Ancak ''cumhuriyeti'' kabul etmek, 16 Nisan 1923'te görevini tamamlayan Birinci Meclise değil, 11 Ağustos 1923'te toplanan İkinci Meclise nasip olacaktı.

İkinci Meclis, Başkanlığa Mustafa Kemal Paşa'yı, ikinci başkanlığa Ali Fuat (Cebesoy) Paşa'yı seçti; başbakanlığa Ali Fethi (Okyar) getirildi. Ancak, Atatürk'ün ''Nutuk''ta da işaret ettiği gibi, Mecliste oluşan muhalif grup, Bakanlar Kurulunun işlerini yürütmesine engeller çıkarıyordu. Bu ortamda 13 Ekim 1923'te Ankara'nın başkent olması kabul edildi.

Eleştirilerin yoğunlaşması üzerine Mustafa Kemal başkanlığında 25 Ekimde toplanan Bakanlar Kurulu, istifa etmeyi ve yeni hükümette hiçbir görev almamayı benimsedi. Bakanların istifaları 27 Ekimde Mecliste okundu. Ancak Meclis, yeni bakanlar kurulu için oluşturulan listeler üzerinde anlaşma sağlayamadı. Uzun süredir ''cumhuriyet'' düşüncesini içinde barındıran Mustafa Kemal, bu siyasi bunalım üzerine, zamanın geldiğine karar verdi. Yakın çalışma arkadaşlarını, 28 Ekim akşamı Çankaya'da yemeğe çağıran Mustafa Kemal, onlara aydınlık geleceğin müjdesini verdi: ''Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz.''

Mustafa Kemal ve yemekten sonra kalmasını istediği İsmet (İnönü) Paşa, cumhuriyetin ilanına ilişkin anayasa değişikliği üzerinde çalıştılar.

Halk Fırkası, 29 Ekimde yaptığı toplantıda, Mustafa Kemal'i hükümet bunalımını çözmekle görevlendirdi. Mustafa Kemal de cumhuriyetin ilanına yönelik anayasa değişikliği önergesini açıkladı.

Halk Fırkası Meclis Grubunda ve sonra TBMM Genel Kurulunda, Anayasa'nın 1'inci, 2'nci, 10'uncu, 11'inci ve 12'nci maddelerinin değiştirilmesinin kabul edilmesiyle ''Cumhuriyet'' resmen ilan edildi. ''Yaşasan Cumhuriyet!'' nidaları, TBMM Genel Kurulunun duvarlarında yankılandı.

BELLİ BAŞLI ÖTEKİ OLAYLAR

26 EKİM

1461- Trabzon Rum İmparatorluğu, Fatih Sultan Mehmet komutasındaki

Osmanlı güçlerine teslim oldu.

1730- Osmanlı'da ayaklanma başlatan Patrona Halil ve arkadaşları idam

edildi.

1863- Uluslararası Kızıl Haç organizasyonu Cenova'da kuruldu.

1905- Kuzey Avrupa ülkeleri Norveç ve İsveç ayrıldı.

1922- İsmet İnönü, Lozan Konferansı öncesinde Dışişleri Bakanlığı

görevine getirildi.

1923- Türk Milli Futbol Takımı, ilk maçında Romanya ile 2-2 berabere kaldı.

1924- Kazım Karabekir Paşa, Birinci Ordu Müfettişliğinden ayrıldı; artık

milletvekili olarak çalışacağını bildirdi.

1932- ''Yo yo'' oyuncağı İstanbul'da büyük ilgi uyandırdı.

1933- Cumhuriyetin 10. yılı dolayısıyla Genel Af Kanunu çıkarıldı.

1936- 16 yaşındaki ressam Turgut Cansever, ilk resim sergisini açtı.

1938- Du Pont, ilk sentetik naylon fibere adını verdi.

1961- Cemal Gürsel Cumhurbaşkanı seçildi.

1966- Kuzey Atlantik Konseyi, NATO karargahını Brüksel'e taşımayı

kararlaştırdı.

1967- Şair, yazar Ali Cenap Yöntem 80 yaşında öldü.

1974- Kurtuluş Savaşı komutanlarından Orgeneral Fahrettin Altay

94 yaşında İstanbul'da öldü.

1975- Enver Sedat, ABD'ye resmi ziyarette bulunan ilk Mısır

Devlet Başkanı oldu.

1984- Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk kez bir bakan azledildi.

Maliye ve Gümrük Bakanı Vural Arıkan, istifa etmeyince, Başbakan'ın

önerisi üzerine Cumhurbaşkanı tarafından görevden alındı.

1991- Türk Silahlı Kuvvetleri, Irak sınırından girerek operasyon başlattı.

1994- İsrail İle Ürdün arasındaki 46 yıllık savaşa son veren

tarihi barış anlaşması; iki ülke arasındaki sınırda, 5 bin

kişinin katıldığı gösterişli bir törenle imzalandı.

2007- CHP ve DSP, cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesini de öngören

anayasa değişikliği paketinden 11. Cumhurbaşkanı seçimine yönelik geçici

maddelerin çıkarılmasına ilişkin anayasa değişikliği kanununun iptali için

Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu.

2007- Küba devriminin önderlerinden Che Guevera'nın öldürüldüğü operasyona

katılan ABD Merkezi Haberalma Teşkilatının (CIA) eski bir ajanı, Che'nin

cesedinden kestiği bir tutam saçını ve iki fotoğrafını ABD'de açık

artırmaya çıkararak, 119 bin 500 dolara sattı. Che'nin saçı ve iki

fotoğrafı, Houston'da kitapevi bulunan Bill Butler tarafından satın alındı.

2008- Türk Hava Yolları, 1991 Körfez Savaşı'nda durdurduğu Bağdat

seferlerine 17 yıl aradan sonra tekrar başladı ve THY uçağı, uluslararası

Bağdat Havaalanı'na indi.

27 EKİM

1492- Kristof Kolomb Küba'yı keşfetti ve İspanya adına el koydu.

1913- Mustafa Kemal, Sofya Ataşemiliterliği görevine atandı.

1922- Müttefikler Ankara ve İstanbul hükümetlerine Lozan'da konferans

toplanması çağrısı yaptı.

1960- Milli Birlik Komitesi, 147 profesör, doçent ve asistanı

görevden aldı.

1978- Nobel Barış Ödülü'nü Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat

ve İsrail Başbakanı Menahem Begin paylaştı.

1982- Çin, nüfusunun 1 milyarı aştığını açıkladı.

1992- Türk Silahlı Kuvvetlerinin teröristlere karşı Hantur

Dağı'nda başlattığı harekatta 100 terörist öldürüldü.

1996- Yeni Trafik Kanunu yürürlüğe girdi.

1999- Parlamento oturumu sırasında otomatik silahlı kişilerce

yapılan saldırıda Ermenistan Başbakanı Vazgen Sarkisyan ve 8 üst

düzey yetkili öldü.

2005- Tiyatro sanatçısı 48 yaşındaki Şefik Kıran, Bakırköy'de oturduğu

apartmanın boşluğunda ölü bulundu.

2006- Cumhurbaşkanı Sezer, Milletvekili Seçimi Kanununda Değişiklik

Yapılması Hakkındaki Kanun'u onayladı. Milletvekili seçilme yaşı 30'dan

25'e indirildi.

2006- Ünlü karikatürist Semih Balcıoğlu 78 yaşında vefat etti.

28 EKİM

1886- Özgürlük Anıtı, Fransızların armağanı olarak New York'ta dikildi.

1923- Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü'nde verdiği akşam yemeğinde,

''Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.'' dedi.

1927- Türkiye'de ilk nüfus sayımı yapıldı. Nüfusun 13 milyon 648 bin 270

kişi olduğu açıklandı.

1937- Başbakan İsmet İnönü, Ankara'da paraşüt kulesinin açılışını yaptı.

1938- Ankara Radyosu hizmete girdi.

1960- Milli Birlik Komitesinin 147 öğretim üyesini görevden alınmasını

protesto eden İstanbul Üniversitesi Rektörü Sıddık Sami Onar ve İstanbul

Teknik Üniversitesi Rektörü Fikret Narter görevlerinden istifa etti.

1962- Küba Füze Krizi: Sovyetler Birliği lideri Nikita Kruşçev, Küba'daki

füze üslerini kaldıracaklarını açıkladı.

1977- Karikatürcü ve çizgi roman çizeri Ratip Tahir Burak 73 yaşında

İstanbul'da öldü.

1993- Hakkari, Üzümlü Jandarma Sınır Bölüğü'ne saldıran teröristlerden

57'si öldürüldü. Çatışmada, 10 er şehit oldu.

1998- Esenboğa Havalimanı, tarihinde ilk kez aynı gün 13 cumhurbaşkanı

ağırladı. Yabancı ülke cumhurbaşkanları, Cumhuriyetin 75. Yılı törenleri

için başkente geldi.

2005- Eski Ankara Üniversitesi Rektörü ve eski Dil ve Tarih Coğrafya

Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Tahsin Özgüç 89 yaşında vefat etti.

2006- At yarışlarında 68. Cumhurbaşkanlığı Kupası Koşusu'nu, Hamdi

Çadırcıoğlu'nun ''Hücum'' adlı tayı, jokeyi Selim Kaya ile kazandı.

29 EKİM

1863- İsviçreli Henri Dumant Kızılhaç'ı kurdu.

1911- Ünlü Amerikalı gazeteci Joseph Pulitzer, Güney Carolina'da öldü.

1923- Cumhuriyet ilan edildi. Mustafa Kemal Paşa Cumhurbaşkanı seçildi.

1924- Milletler Cemiyeti Konseyinde, Türk-Irak sınırı, Musul'u Irak'ta

bırakacak biçimde saptandı.

1927- Irak'ta yapılan kazılarda, Ur kenti yakınlarında 5 bin yıl öncesine

ait olduğu belirlenen bir molekül takımı bulundu.

1930- Ankara'daki Cumhuriyet Bayramı törenlerine Yunanistan Başbakanı

Venizelos da katıldı.

1933- Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal, coşkuyla kutlanan Cumhuriyetin

10. Yılı'nda ünlü nutkunu okudu.

1954- Dr. Hikmet Kıvılcımlı Vatan Partisi'ni kurdu.

1961- İlk Türk yapımı otomobil ''Devrim'', Cumhurbaşkanı Cemal

Gürsel'e armağan edildi. ''Devrim''in deneme sürüşü, yetersiz

benzin konulması yüzünden başarısızlıkla sonuçlandı.

1987- Cumhuriyetin 64. yılında yerli yapım F-16 uçağı uçtu.

1992- Türkiye ile Irak'ın kuzeyi arasında stratejik öneme sahip Sinhat

Boğazı, TSK'nin eline geçti. Çatışmalarda 90 terörist öldürüldü.

1992- Kazakistan ve Türkmenistan, ilk büyükelçiliklerini

Ankara'da açtı.

1998- Cumhuriyetin 75. yıl dönümü, bütün yurtta, dış

temsilciliklerde ve KKTC'de coşkuyla kutlandı.

1998- THY'nin Adana Ankara seferini yapan Boeing 737 tipi uçağı, 33 yolcu

ve altı kişilik mürettebatıyla kaçırıldı. Uçağı kaçıran Erdal Aksu, ölü

ele geçirildi. Aksu'nun Diyarbakır'da 4 öğretmeni katletmekten aranan bir

terörist olduğu belirlendi.

1998- Amerikalı astronot John Gleen 36 yıl aradan sonra 77 yaşında,

Discovery mekiğiyle yeniden uzaya gitti.

1998- Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Özbekistan ve Türkiye, Hazar ve

Orta Asya petrollerinin batı pazarlarına Bakü Tiflis Ceyhan ana petrol boru

hattıyla ulaştırılmasına ilişkin Ankara Deklarasyonu'nu imzaladı.

2006- Brezilya'da solcu Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva,

seçimlerin ikinci turunda yeniden başkan seçildi.

2007- Tunceli'deki operasyonda 15 terörist etkisiz hale getirildi.

2007- Dünyanın en büyük yolcu uçağı Airbus A-380, İstanbul Atatürk

Havalimanı'na indi.

2008- ''Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri''ne bu yıl

edebiyat dalında yazar Yaşar Kemal, mimari dalında Turgut Cansever ve

müzik dalında ise Prof. Dr. Alaeddin Yavaşça layık görüldü.

30 EKİM

1757- Sultan III. Mustafa tahta çıktı.

1873- Teodor Kasap tarafından çıkarılan mizah gazetesi ''Hayal''

yayımlanmaya başlandı.

1905- Aspirin ilk kez satışa sunuldu.

1918- I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Osmanlı Devleti ile galip

devletler arasında Mondros Mütarekesi imzalandı.

1918- Çekoslovakya'da cumhuriyet ilan edildi.

1923- Mustafa Kemal Paşa, Başbakanlığa İsmet (İnönü) Paşa'yı atadı.

1937- Ankara Gar binası törenle açıldı.

1956- İngiltere ve Fransa, İsrail ve Mısır'a Süveyş Kanalı'nı 12 saat

içinde terk etmelerini bildirdi.

1973- Boğaziçi Köprüsü, Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından açıldı.

1974- Boksör Muhammed Ali yeniden ağır sıklet şampiyonu oldu.

1980- Bülent Ecevit, CHP Genel Başkanlığından istifa etti.

1983- Erzurum ve Kars'ta meydana gelen depremde 1.330 kişi öldü, 534 kişi

yaralandı.

1984- Cumhurbaşkanı Kenan Evren, Mürted'de uçak fabrikasının (TAI)

temelini attı.

1993- Eski Türk Dil Kurumu Genel Yazmanı Ömer Asım Aksoy 95 yaşında öldü.

31 EKİM

1517- Martin Luther, Protestanlığı ilan etti.

1661- Sadrazam Köprülü Mehmet Paşa öldü.

1831- Takvimi Vekayi yayına başladı.

1919- Sütçü İmam, Kahramanmaraş'ta Fransız işgalcilere ilk kurşunu attı.

1922- Mussolini İtalya Başbakanı oldu.

1952- ABD, ilk hidrojen bombası denemesini Marshall adalarında yaptı.

1963- Askeri Yargıtay, Talat Aydemir, Fethi Gürcan, Osman Deniz ve Erol

Dinçer'in idamını onayladı.

1963- 50. kez milli formayı giyen Fenerbahçeli futbolcu Lefter

Küçükandonyadis'e şeref madalyası verildi.

1963- Besteci Mesut Cemil 62 yaşında öldü.

1967- Kıbrıs Türklerinin, Rum çetelerinin saldırılarına maruz

kaldığı günlerde, Rauf Denktaş gizlice adaya girdi.

1984- Hindistan Başbakanı İndra Gandhi, Sih muhafız

tarafından öldürüldü.

1989- Turgut Özal, 263 oyla Türkiye'nin Sekizinci Cumhurbaşkanı seçildi.

1992- Türk Silahlı Kuvvetleri, Irak'ın kuzeyindeki terör üssü Haftanin

kampını ele geçirdi.

1992- Vatikan, dünyanın güneşin çevresinde döndüğünü söyleyen

Galileo'nun haklılığını teslim etti.

1993- İtalyan yönetmen Federico Fellini öldü.

1993- Yazar Berna Moran 72 yaşında öldü.

1997- Milli Güvenlik Kurulu toplantısında, 18 Kasım 1992 tarihli belge

yerine kaim olmak üzere, yeniden düzenlenen Milli Güvenlik Siyaseti

Belgesi uygun bulundu.

2003- Öykü ve oyun yazarı Fuat Örer 64 yaşında İstanbul'da öldü.

2004- At yarışlarında 66. Cumhurbaşkanlığı Koşusu'nu Fedai

Kahraman'ın ''Altınordu'' adlı atı, jokeyi Fuat Çakar ile kazandı.

2007- Genelkurmay Başkanlığından yapılan açıklamada, Cudi Dağı'nda

teröristlerle çıkan çatışmada bir astsubay ve iki uzman çavuşun şehit

düştüğü, on beş teröristin etkisiz hale getirildiği bildirildi.

2007- YSK, 21 Ekimdeki halk oylamasının resmi sonuçlarını açıkladı. Buna

göre 28.819.319 kişi oy kullandı ve bu oylardan 28.167.661'i geçerli

sayıldı. Halk oylamasında 19.422.714 seçmen ''evet'' oyu (yüzde 68,95),

8.744.947 seçmen ise ''hayır'' oyu (yüzde 31,05) kullandı.

2007- İkinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün oğlu, eski Başbakan Yardımcısı

ve Dışişleri Bakanı Prof. Dr. Erdal İnönü, ABD'de tedavi gördüğü hastanede

vefat etti.

1 KASIM

1604- William Shakespeare'in trajedisi ''Othello''nun ilk

gösterimi Londra Whitehall Palace'da yapıldı.

1922- Saltanat ve Halifelik makamları birbirinden ayrıldı ve

saltanat kaldırıldı.

1927- Mustafa Kemal Paşa ikinci kez Cumhurbaşkanı seçildi.

1928- Yeni Türk harfleri kabul edildi.

1929- Ankara'da ''Anadolu Halk Bilgisi Derneği'' kuruldu. Derneğin 124 sayı

çıkan ''Halk Bilgisi Haberleri'' adlı dergisi de yayımlanmaya başlandı.

1934- Ankara Kızılay'da Güven Anıtı açıldı.

1936- Ankara Devlet Konservatuvarı öğretime başladı.

1951- Cezayir Ulusal Özgürlük Cephesi, Fransa'ya karşı gerilla

savaşı başlattı.

1954- Cezayir bağımsızlığını kazandı.

1958- Şair Yahya Kemal Beyatlı 74 yaşında İstanbul'da öldü.

1959- Tiyatro ve sinema sanatçısı Halide Pişkin 53 yaşında öldü.

1962- Sovyetler Birliği, Mars'a ilk roketi fırlattı.

1992- Cihan Haber Ajansı (CHA) kuruldu.

1993- Cumhuriyet tarihinin ilk din şurası toplandı.

1995- Eski Yugoslavya devletleri ile Bosna barış görüşmeleri başladı.

1996- NTV yayın hayatına başladı.

1998- İslam Konferansı Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği

Daimi Komitesinin (İSEDAK) 14. Toplantısı İstanbul'da başladı.

2001- Çin'in Ukrayna'dan satın aldığı yüzer kütle Varyag,

İstanbul Boğazı'ndan geçti. Varyag, 2 Kasımda da Çanakkale

Boğazı'ndan Ege'ye çıktı.

2006- Sümerolog Muazzez İlmiye Çığ, ''halkı kin ve düşmanlığa tahrik

etmek ve aşağılamaktan'' yargılandığı davada beraat etti.

2007- Japonya'nın Hiroşima kentine atom bombası atan B-29 uçağının

komutanı ve pilotu Paul Tibbets 92 yaşında öldü.

2007- ABD Merkez Bankası para piyasasındaki gerginliği yatıştırmak

amacıyla kredi piyasasına 41 milyar dolar nakit verdi.

2008- At yarışlarında Ankara'daki 70. Cumhurbaşkanlığı Kupası Koşusu'nu,

Nezih Tonguç'un ''Ateşin Kızı'' adlı atı, jokeyi Mehmet Kaya ve

2.31.10'luk derecesiyle kazandı.