Simge savaşları... İran’da eylemcilerin açtığı bayraktaki ‘Türk’ detayı! 300 yıllık miras
İran'da devam eden protestolarda açılan 'Aslan ve Güneş' figürlü bayrağın tarihi kökeni dikkat çekiyor. Şah dönemiyle özdeşleşen bu sembol, aslında İran'ı yüzyıllarca yöneten Safevi ve Kaçar Türk devletlerinin mirası.
ABONE OL-
Haber7 - ÖZEL
Komşu İran'da 28 Aralık tarihinden bu yana devam eden ve ekonomik taleplerle başlayıp rejim karşıtı gösterilere dönüşen eylemler, ülkenin yakın tarihindeki en çalkantılı günlerinden birini yaşamasına neden oluyor. Tahran Büyük Çarşı esnafının yerel para biriminin değer kaybı nedeniyle başlattığı kepenk kapatma eylemleri, kısa sürede sokak olaylarına evrildi.
İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı verilerine göre, çıkan olaylarda 37'si emniyet görevlisi olmak üzere toplam 116 kişi hayatını kaybetti. 2 bin 600'ü aşkın kişinin yaralandığı olaylarda, 2 bin 638 kişinin gözaltına alındığı bildiriliyor. Gösteriler sırasında kamu binaları, bankalar, camiler ve ambulansların da aralarında bulunduğu çok sayıda nokta tahrip edildi. Ancak sokaklardaki gerilimin ötesinde, eylemcilerin taşıdığı semboller tarihi bir tartışmayı da beraberinde getirdi.
EYLEMCİLERİN ELİNDEKİ BAYRAKTAKİ TÜRK İMZASI
Protestocular, 1979 Humeyni Devrimi ile rafa kaldırılan ve “Şah dönemi bayrağı” olarak bilinen, ortasında kılıç tutan aslan ve güneş figürlü bayrağı kullanmaya başladı. ABD merkezli sosyal medya platformu X’in de İran bayrağı emojisi olarak kullanıma sunduğu sancak, dünya kamuoyunda Pehlevi hanedanıyla özdeşleştirilse de kökleri İran coğrafyasında hüküm süren Türk devletlerine dayanıyor.
Göstericilerin “eski İran bayrağı” olarak sahiplendiği, Rıza Pehlevi taraftarlarının ise kendi sembolleri olarak sunduğu “Aslan ve Güneş” (Şîr ü Hûrşîd), Safevi ve Kaçar Türk Devletlerinin resmi devlet arması ve bayrağı olarak öne çıkıyor.
SAFEVİLERDEN KAÇAR HANEDANLIĞINA UZANAN MİRAS
Güneş ve aslan sembolü, İran’da 1501 ile 1736 yılları arasında hüküm süren Şii kökenli Türk devleti Safevilerin hem arması hem de bayrağı olarak kullanıldı. Safevilerin ardından, İran’daki Azerbaycan Türklerinin Kaçar boyu tarafından kurulan ve 1794-1925 yılları arasında hüküm süren Kaçar Hanedanlığı da aynı sembolü bayraklarında dalgalandırdı.
Tarihi süreçte güneş ilahın, aslan ise güç ve iktidarın sembolü olarak hükümdarlarla özdeşleştirildi. 19. yüzyılda ‘ulus’ anlayışının gelişmesiyle milliyetçi hüviyet kazanan bu sembolde; güneş İran’ın mitolojik hükümdarlarından Cemşid’i, aslan ise Şiiler için Hz. Ali’yi temsil etti. Farsça’da aslan anlamındaki “şîr” ve güneş anlamındaki “hûrşîd” kelimelerinden oluşan birlikteliğin, göksel gücü de ima ettiğine inanılıyor.
COĞRAFYAYA DERİN İZ
İran'daki protestoların yaygınlaşmasına rağmen, muhalefetin etrafında birleştiği tek bir lider figürü bulunmuyor. Batı dünyası, Venezuela örneğinde olduğu gibi Nobel Barış Ödülü sahibi Nergis Muhammedi veya Mustafa Tacizade gibi isimleri ön plana çıkarmaya çalışırken, tarihi hafıza farklı yönü işaret ediyor.
Bölgedeki Türk nüfusu ve tarihçiler, Pehlevi figürüne karşı Kaçar Hanedanı’nı ve Babek Kaçar ismini hatırlatıyor. Rıza Pehlevi'nin “İran bayrağı” diye sunduğu aslanlı bayrağın aslında Kaçar Türk Devleti’nin bayrağı olması, İran’ın geleceği tartışılırken Türk siyasi tarihinin bu coğrafyadaki derin izlerini bir kez daha gün yüzüne çıkarıyor.
Mevcut rejim ise 1980 yılından bu yana, üzerinde Kufi stiliyle 22 kez “Allahuekber” ve ortada “Allah” lafzının bulunduğu yeşil, beyaz ve kırmızı renkli bayrağı kullanmaya devam ediyor.
BÖLÜCÜLER DEVREDE
Protestocuların yurt dışındaki eylemlerde kadim İran bayrağını İsrail paçavrası ile birlikte açması ise tepki topluyor. Siyonizm ve emperyalizmden medet umanların İran'ı bölünme ve iç savaşa sürükleyeceği eleştirileri yöneltiliyor.
Eylemcilerin ibadethaneleri hedef alıp Kur'an-ı Kerim'i yerlere atmaları, protestoları provokasyon zeminine taşıyor.