Kazakistan'da tarihi reform: Tokayev yeni anayasal modeli ve yenilikleri duyurdu!

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, 20 Ocak 2026 tarihinde Kızılorda'da düzenlenen Ulusal Kurultay'da yaptığı önemli konuşmada, ülkenin siyasi ve idari yapısını kökten değiştirecek reform paketini kamuoyuyla paylaştı.

Devlet sisteminin modernizasyonunu ve uzun vadeli siyasi istikrarı hedefleyen Tokayev, yeni bir anayasal modele geçiş için ulusal referandum çağrısında bulundu. Tokayev'in açıkladığı paket, yönetim mimarisinin netleştirilmesinden dijital dönüşüme kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.

DEĞİŞEN KÜRESEL ORTAMDA DIŞ POLİTİKA VİZYONU

Cumhurbaşkanı Tokayev, küresel dönüşüm sürecinde Kazakistan'ın izleyeceği yol haritasını çizdi. Buna göre ülke, dengeli, pragmatik ve tamamen ulusal çıkarlara dayalı bir diplomasi yürütecek. Çatışma yerine uzlaşı kültürünü esas alacak olan yönetim, Kazakistan'ın uluslararası arenadaki sorumlu aktör konumunu güçlendirmeyi hedefliyor.

İNSAN HAKLARI VE HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ

Reform paketinin temel taşlarından birini hukuk sistemi oluşturuyor. Hukuk ve düzen ilkesi çerçevesinde tüm vatandaşların hak ve güvenliğinin eşit şekilde korunacağı vurgulandı. Hukuki reformların sadece yasal düzenlemelerle sınırlı kalmayacağı, aynı zamanda ulusal bilinç ve yurttaşlık sorumluluğu ile destekleneceği belirtildi.

EKONOMİK ENTEGRASYON VE ULUSAL ÇIKARLAR

Küresel ticaret gerilimlerinin arttığı bir dönemde ekonomik entegrasyon süreçlerine değinen Tokayev, bu süreçlerde Kazakistan'ın ulusal çıkarlarının kararlılıkla savunulacağının altını çizdi.

ULAŞTIRMA BAĞLANTILARI VE TRANSİT POTANSİYELİ

Ülkenin lojistik gücünü artırmak adına darboğazların giderilmesi için önemli ulaştırma projeleri hayata geçirilecek. Bu kapsamda Orta Koridor'u 900 kilometre kısaltacak olan Beineu-Sekseuil otoyolu inşaatına hız verilecek. Ayrıca kargo havacılığının güçlendirilmesi amacıyla jet yakıtı fiyatlandırması gibi kritik alanlarda özel sektörle iş birliği artırılacak.

ENERJİ GÜVENLİĞİ VE ÇEVRESEL DİPLOMASİ

Su ve enerji güvenliği konusunda Birleşmiş Milletler reform tartışmaları çerçevesinde Uluslararası Su Örgütü'nün kurulması teşvik edilecek. Ulusal su ve enerji kaynak haritasının hazırlanacağını belirten Tokayev, ülkenin yaklaşık 33 milyar tonluk kömür rezervinin stratejik varlık olarak değerlendirileceğini açıkladı. Bu doğrultuda kömürle çalışan elektrik üretimi Ulusal Proje statüsü kazanacak. QazaqGaz, Hükümet ve Samruk-Kazyna Ulusal Refah Fonu, yeni gaz sahalarının kamu-özel ortaklığıyla geliştirilmesi ve jeolojik aramaların hızlandırılması konusunda görevlendirildi.

CUMHURBAŞKANI YARDIMCILIĞI MAKAMININ KURULMASI

Reformun en dikkat çekici başlıklarından biri Cumhurbaşkanı Yardımcılığı makamının ihdası oldu. Yeni düzenlemeye göre bu makama atama Cumhurbaşkanı tarafından yapılacak ancak Parlamento onayına tabi olacak. Cumhurbaşkanı Yardımcısı; ülkenin uluslararası temsili, Parlamento ile ilişkiler ve kurumsal istikrarın sağlanması gibi kritik görevleri üstlenecek. Tokayev, bu reformun amacının yetki zayıflatmak değil, yönetişim uyumunu artırmak olduğunu belirterek, Kazakistan'ın Cumhurbaşkanlık sistemiyle yönetilmeye devam edeceğini vurguladı.

CUMHURBAŞKANLIĞI VERASETİNE İLİŞKİN ANAYASAL KURALLAR

Siyasi istikrarı güvence altına almak adına veraset kuralları netleştirildi. Görevin erken sona ermesi durumunda iki ay içinde seçime gidilmesi ve makama yalnızca seçimle gelinmesi anayasal teminat altına alınacak.

DENETİM VE DENGE MEKANİZMALARININ GÜÇLENDİRİLMESİ

Yeni anayasal modele geçiş sürecinde denetim mekanizmaları Parlamento odaklı hale getiriliyor. Anayasa Mahkemesi, Yüksek Denetim Kurulu ve Merkez Seçim Komisyonu üyelerinin atanması süreci tamamen Parlamento onayına tabi kılınacak. Ayrıca Cumhurbaşkanının teklifiyle Yüksek Mahkeme yargıçlarının doğrudan Parlamento tarafından seçilmesi planlanıyor. Önceki Kurultay önerileri doğrultusunda kabul edilen 26 yasa ile kurumların stratejik önemi pekiştirilmiş durumda.

PARLAMENTER SİSTEM VE DANIŞMA KURUMLARINDA YAPILANMA

Yasama süreçlerini sadeleştirmek amacıyla radikal bir değişikliğe gidiliyor. Kurultay adıyla 145 milletvekilinden oluşan tek meclisli bir parlamentoya geçilecek. Milletvekilleri tamamen nispi temsil esasına göre seçilerek siyasi partilerin kurumsal sorumluluğu artırılacak. Ayrıca Halk Konseyi (Halk Kenesi) adıyla yeni bir yapı kurulacak. Bu yapı etnik ve dini uyum, yasama inisiyatifi ve uluslararası insani forumların düzenlenmesi görevlerini üstlenecek. Devlet Danışmanı görevi kaldırılarak Cumhurbaşkanlığı İdaresi pratik yönetişim ihtiyaçlarına göre modernize edilecek.

DİJİTALLEŞME VE YAPAY ZEKA STRATEJİSİ

Yapay zekaya hızlı uyum sağlayan ülkelerin öne çıkacağı öngörüsüyle tüm sektörlerde hızlandırılmış dijitalleşme benimsenecek. Etkili dönüşüm için modern yönetim süreçleri, gelişmiş kurumsal kültür ve kamu yönetimi uygulamaları hayata geçirilecek.

GELECEĞİN DİJİTAL EKONOMİSİ İÇİN ALTYAPI

Dijitalleşmenin temel haklar üzerindeki etkisi göz önüne alınarak, bu sürecin kurumsal ve hukuki temellerinin Anayasa'da yer alması önerildi. Ulusal Dijital Miras projesiyle arşivler, müzeler ve akademik çalışmalar dijital ortamda sistematik olarak toplanacak.

KÜLTÜREL VE MANEVİ KALKINMA

Kültürel altyapının modernizasyonu ve yaratıcı endüstrilerin desteklenmesi devlet politikasının stratejik önceliği haline getirilecek. Kazak tarihi üzerine yedi ciltlik akademik bir çalışma yayımlanacak. Ayrıca Altın Orda ve Türk medeniyeti konulu uluslararası bilimsel etkinlikler düzenlenecek ve Kazakistan'ın kültürel mirasının UNESCO mekanizmaları aracılığıyla küresel tanıtımına öncelik verilecek.