Sosyal medya devi Meta çocukların ruh sağlığını bozuyor: Ceza 1 milyar dolara yaklaştı

Sosyal medya platformlarının çocuklar üzerindeki yıkıcı etkileri ülkemizde ve küresel ölçekte tartışılmaya devam ederken, ABD mahkemelerinden teknoloji dünyasını sarsacak tarihi bir karar geldi. New Mexico'da görülen davada mahkeme, Instagram, Facebook ve Whatsapp gibi dünya çapında yaygın kullanılan sosyal medya uygulamalarının çatı kuruluşu olan Meta'nın “çocukların psikolojisine verdiği ve çocukların cinsel istismarı hakkında bildiklerini gizlediği” gerekçesiyle verilen zararları telafi etmesi amacıyla yarım milyar dolardan fazla ek ceza ödemesine hükmetti. Bu karar, sosyal medya devlerinin çocuk güvenliği konusundaki ihmallerine karşı yargının en sert yanıtlarından biri olarak kayıtlara geçti.

YENİ FONLAR GENÇLERİN TEDAVİSİNE HARCANACAK

New Mexico'da görülen davanın ikinci aşamasında Yargıç Bryan Biedscheid, Meta'nın 567 milyon dolar daha ödemesine karar verdi. Bu son yaptırımla birlikte şirkete kesilen toplam ceza miktarı 942 milyon dolara yükseldi. ABD merkezli Wall Street Journal'ın haberine göre, mahkeme kararıyeni belirlenen fonun 420 milyon dolarlık aslan payı doğrudan gençlere yönelik psikolojik tedavi hizmetlerinde kullanılacak. Geriye kalan bakiye ise önümüzdeki beş yıllık süreçte toplumsal farkındalık oluşturma, önleme faaliyetleri, tarama testleri ve diğer operasyonel giderlerin karşılanması için harcanacak.

MART AYINDAKİ CEZANIN ÜZERİNE EKLENDİ

Bu devasa yaptırım, geçtiğimiz mart ayında aynı davada verilen kararın devamı niteliğini taşıyor. Mart ayında toplanan jüri, Meta'nın çocukların ruh sağlığını bilerek tehlikeye attığı ve platformlarında yaşanan çocuk cinsel istismarı vakalarına dair bildiklerini kamuoyundan gizlediği gerekçesiyle 375 milyon dolarlık bir para cezası kesmişti. Son eklenen 567 milyon dolarla birlikte toplam fatura katlanarak 942 milyon dolar oldu.

Ancak uzmanlar, 942 milyon dolarlık bu rekor cezanın bile Meta'nın 2025 yılı için öngörülen yaklaşık 60 milyar dolarlık yıllık karı karşısında oldukça küçük bir meblağ olduğunu belirtiyor. Meta hisseleri perşembe günü piyasa kapanışının ardından gerçekleşen işlemlerde sadece yüzde yarım oranında bir düşüş yaşayarak 589,44 dolara geriledi.

BAŞSAVCIDAN ZAFER AÇIKLAMASI VE META'NIN DİRENİŞİ

Alınan bu tarihi karar, çocukların dijital dünyadaki güvenliği için mücadele eden çevrelerde büyük bir sevinçle karşılandı. New Mexico Başsavcısı Raul Torrez, kararın ardından yaptığı açıklamada, "Bugünkü karar, sosyal medyanın çocuklarına neler yaptığından endişe duyan her ebeveyn ve çevrimiçi ortamda daha güvenli bir şekilde büyümeyi hak eden her çocuk için bir zaferdir" şeklinde konuştu.

Karara itiraz ederek temyize başvuracağını duyuran Meta cephesi ise kendilerini savunmaya devam edeceklerini belirtti. Şirket yetkilileri yaptıkları açıklamada, "Platformlarımızda insanların güvenliğini sağlamak için çok çalışıyoruz ve kötü niyetli kişileri ve zararlı içerikleri tespit edip kaldırmanın zorlukları konusunda şeffaf olduk. Gençleri çevrimiçi ortamda koruma konusundaki geçmişimize güveniyoruz ve gerçekleri çarpıtan iddialara karşı kendimizi savunmaya devam edeceğiz" ifadelerini kullandı.

YASAL ENGELLER VE DOMİNO ETKİSİ

Dava sürecinde mahkeme, federal çocuk gizliliği yasalarının getirdiği kısıtlamalar nedeniyle Meta'nın 13 yaşın altındaki kullanıcılara yönelik yaş doğrulama araçlarını etkin bir şekilde uygulayamadığına dikkat çekti. Kararı değerlendiren Northeastern Üniversitesi sosyal medya ve siber güvenlik uzmanı Yardımcı Doçent Laura Edelson, bu davanın diğer eyaletler için de bir emsal teşkil edeceğini vurguladı. Edelson, "New Mexico'dan çıkanlar, Meta için düşecek birçok domino taşının ilki" diyerek sürecin büyüyeceğine işaret etti. ABD genelinde sosyal medyayı tamamen yasaklayan bir federal yasanın çıkmasının zor olduğunu belirten Edelson, "Amerika sosyal medyayı yasaklayan bir yasa çıkarmayacak" dedi. Ancak eyaletlerin kendi yöntemleriyle bu şirketleri sınırlandıracağını belirterek, "Ancak Meta gibi şirketler ürün tasarımlarıyla kullanıcılara zarar verdiklerini biliyorlarsa, eyaletler sonunda bunu kontrol altına almanın bir yolunu buluyorlar" değerlendirmesinde bulundu.

TÜRKİYE'DE DE ÇOCUKLAR İÇİN DİJİTAL KALKAN DEVREDE

ABD'de yaşanan bu hukuki gelişmelerin bir benzeri Türkiye'de de yasal zemine taşındı. Türkiye, çocukları sosyal medyanın zararlı etkilerinden ve algoritmaların kıskacından korumak amacıyla tarihi bir adım attı. TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen ve Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni yasal düzenlemeyle birlikte, Türkiye'de

15 yaşın altındaki çocukların sosyal medya platformlarına üye olması ve bu mecraları kullanması sınırlandırıldı.

15 yaşını doldurmamış çocuklar e-Devlet entegrasyonu başta olmak üzere etkin yaş doğrulama sistemlerini hayata geçirmekle yükümlü olacak.

Platformların kullanım süreleri ve içerik takibi için ebeveyn denetim mekanizmaları sunulacak.

Yükümlülüklere uymayan platformlara reklam yasağı ve bant daraltma gibi kademeli cezalar uygulanabilecek.