Bir poşetten ne olur ki demeyin! 28 milyar lira cepte kaldı

• HABER7-ÖZEL

Küresel ısınma, dünya ekonomisinin karşı karşıya olduğu en büyük çevresel ve ekonomik sorunlardan biri. Artan sıcaklıklar, aşırı hava olayları, kuraklık ve doğal kaynakların hızla tükenmesi; üretimden tüketime kadar tüm ekonomik sistemi yeniden düşünmeyi zorunlu kılıyor. Bu noktada, hem çevresel hem de ekonomik fayda sağlayan “sıfır atık” yaklaşımı giderek daha fazla önem kazanıyor.

Sıfır atık modeli; üretim, tüketim ve geri dönüşüm süreçlerinin yeniden tasarlanmasını hedefleyerek atık oluşumunu en aza indirmeyi amaçlıyor. Bu yaklaşım sadece çevreyi korumayı değil, aynı zamanda kaynak verimliliğini artırarak ekonomiye yeni bir değer kazandırmayı da hedefliyor. Çünkü her yıl milyonlarca ton atık, geri kazanılamadan ekonominin dışına çıkarken aynı zamanda sera gazı salımını artırıyor.

KÜRESEL EKONOMİYE TRİLYONLARCA DOLARLIK KATKI

Sıfır atık ekonomisi; geri dönüşüm, yeniden kullanım, döngüsel üretim ve sürdürülebilir tüketim gibi alanlarda yeni istihdam fırsatları oluşturuyor. Atık yönetimi, geri dönüşüm teknolojileri ve sürdürülebilir üretim modelleri; yeşil ekonominin büyüyen sektörleri arasında yer alıyor.

Uluslararası raporlar, döngüsel ekonomi uygulamalarının küresel ekonomiye trilyonlarca dolarlık katkı sağlayabileceğini ortaya koyuyor.

Sanayi üretiminde hammadde ihtiyacının önemli bir kısmının geri dönüşümden karşılanabilmesi, enerji tüketimini de önemli ölçüde azaltıyor.

Örneğin; geri dönüştürülen alüminyum üretimi, sıfırdan üretime kıyasla yüzde 90’a varan enerji tasarrufu sağlayabiliyor. Benzer şekilde plastik, cam ve kağıt geri dönüşümü de hem enerji tüketimini düşürüyor hem de karbon salımını azaltıyor.

HEM ÇEVREYE HEM DE CEBE AVANTAJ SAĞLIYOR

Şirketler de küresel ısınmanın ekonomik risklerini azaltmak için sıfır atık uygulamalarına yöneliyor. Birçok firma üretim süreçlerinde atığı azaltmayı, geri dönüştürülmüş ham madde kullanmayı ve sürdürülebilir tedarik zincirleri oluşturmayı hedefliyor. Bu yaklaşım yalnızca çevresel sorumluluk olarak değil, aynı zamanda maliyet avantajı ve rekabet gücü açısından da önem taşıyor. Uzmanlar, sıfır atık politikalarının yaygınlaşmasının hem iklim değişikliğiyle mücadeleye hem de sürdürülebilir ekonomik büyümeye katkı sağlayacağını belirtiyor. Atığın kaynak olarak değerlendirilmesi, doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltırken ekonomide yeni bir değer zinciri oluşturuyor.

“SIFIR ATIK” PROJESİ SES GETİRDİ

Türkiye, bu noktada aldığı önlemlerle dünyada ses getiren çalışmalara imza attı. 2017'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayelerinde başlatılan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen "Sıfır Atık Projesi", sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde atıkları kontrol altına alma, gelecek nesillere temiz ve yaşanabilir dünya bırakma amacını taşıyor. Projenin başlangıcından bu yana Türkiye, Sıfır Atık Hareketi ile 8 yılda çevreden enerjiye, sera gazı salınımından depolama alanına kadar pek çok alanda tasarruf sağlayarak hem ekonomiye hem de geleceğe yatırım yaptı.

2035’DA YÜZDE 60’A ÇIKARILMASI HEDEFLENİYOR

Bu kapsamda bugüne kadar 205 bin binada Sıfır Atık Yönetim Sistemi'ne geçildi.

• Projenin başlangıcında yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2024'te yüzde 36,08'e çıkarıldı. Bu oranın 2035 yılında yüzde 60'a çıkarılması hedefleniyor.

• Sıfır Atık Hareketi ile 8 yılda 32,5 milyon ton kağıt-karton, 9,1 milyon ton plastik, 3,1 milyon ton cam, 6,4 milyon ton metal, 23,4 milyon ton organik ve diğer geri dönüştürülebilir atık geri kazandırıldı. Geri dönüşümle ekonomiye 256 milyar liralık katkı sağlandı.

• Böylece sudan 1,71 trilyon litre, petrolden 54,6 milyar litre tasarruf sağlandı. Geri dönüşüm sayesinde 227,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu ile 40 milyon hanenin 1 yıllık elektrik ihtiyacına eş değer kazanım ortaya çıktı.

• Projeyle 150 milyon ton karbondioksit salımı önlendi ve böylelikle yaklaşık 30 milyon aracın yıllık karbon salınımına eş değer kazanım elde edildi.

PLASTİK POŞET UYGULAMASI 28 MİLYAR LİRA GETİRDİ

Plastik poşetlerin ücretlendirilmesi uygulaması ile 2019-2025 yılları arasında plastik poşet kaynaklı 2 milyon 844 bin 596 ton plastik atığın oluşumu engellendi.

Bu azalmayla Türkiye'de plastik poşet üretimi için gerekli plastik ham madde ithali de önlendi ve yaklaşık 28 milyar lira tasarruf edildi, yaklaşık 168 bin ton sera gazı emisyon salımı da engellendi.

Atık yağlar, atık pil ve akümülatörler, ömrünü tamamlamış lastikler, elektrikli ve elektronik eşya atıkları, bitkisel atık yağlar, hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atığı, ömrünü tamamlamış araçlar gibi özel atıkların toplanması, taşınması, geri kazanımı ve bertarafına yönelik eğitim, bilinçlendirme ve mevzuat çalışmaları ise devam ediyor.

İçecekler için cam, plastik veya alüminyum malzemeden üretilen ambalajların geri dönüşümünü amaçlayan Depozito İade Sistemi'nin Türkiye genelinde yaygınlaşmasıyla geri dönüşüm miktarının artırılması ve atıkların daha etkin şekilde ekonomiye kazandırılması hedefleniyor.

81 İLDE 7’DEN 70’E HERKESİ İLGİLENDİRİYOR

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesinde, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından 2026 yılında uygulanacak Aylık Sıfır Atık Temaları belirlendi. Toplum genelinde sıfır atık bilincini güçlendirmek, çevresel farkındalık ve sürdürülebilir yaşam alışkanlıkların günlük hayata entegre edilmesi hedefleniyor.

Öğrencilerden öğretmenlere, ailelerden kamu kurumlarına, işletmelerden yerel yönetimlere kadar tüm paydaşlar için aynı mesaj, aynı söylem birliği ve 81 ilde eş zamanlı uygulama anlayışıyla güçlü bir farkındalık süreci başlıyor.

2026 yılı boyunca belirlenen sıfır atık temaları ile toplumun tüm kesimlerinde sıfır atık bilincinin güçlendirilmesi, atık oluşumunun azaltılması, kaynakların etkin ve verimli kullanımının teşvik edilmesi, geri dönüşüm kültürünün kalıcı hale getirilmesi ve sürdürülebilir yaşam alışkanlıklarının oluşturulmasına katkı sağlanması hedefleniyor. 2026 yılı Mart ayı teması “Uluslararası Sıfır Atık Ayı” olarak belirlendi.

GERİ DÖNÜŞÜMDEN EKONOMİYE 256 MİLYAR LİRA

Küresel bir çevre hareketi olan Sıfır Atık Projesiyle, 8 yılda ülkemizde şunlar yapıldı:

• 205 bin binada Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ne geçildi.

• Geri kazanım oranı %36.08’e yükseldi.

• 74.5 milyon ton atık geri kazanıldı.

• Geri dönüşümle ekonomiye 256 milyar TL katkı sağlandı.

• 227.3 milyar kilovat enerji tasarrufu sağlandı.

• 552.7 milyon ağacın kesilmesi önlendi.

Sıfır Atık Vakfı’ndan COP31 Dijital Koordinasyon Merkezi