Dış borç hesabında yeni dönem

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) blog sayfası olan Merkezin Güncesi'nde yeni bir analiz yayımlandı. Bu analizde, Dış Borç İstatistiklerinde gidilen uygulama değişikliği ele alındı. İncelemede, menkul kıymetlerin artık ihraç edildiği konuma göre değil, kıymeti elinde tutan tarafın yerleşik olduğu ülkeye göre sınıflandırıldığı belirtildi. Ayrıca değerleme yöntemi de güncellenerek, nominal tutarlar yerine piyasa değerleri temel alınmaya başlandı.

TCMB Veri Yönetişimi ve İstatistik Genel Müdürlüğü'nden Özgecan Çatalçam, Furkan Çelen, Eda Altuntaş Dursun ve Hakan Hüsnü Toprak tarafından yeni bir analiz hazırlandı. "Dış Borç ve Ödemeler Dengesi İstatistiklerinin Derlenmesi ve Yayımlanmasında Yeni Dönem" isimli bu çalışma, bankanın blog platformunda paylaşıldı.

Hazine ve Maliye Bakanlığı ile TCMB'nin ortak çalışmaları sonucunda, dış yükümlülük verileri tek bir çatı altında toplandı. Bu doğrultuda, Türkiye Dış Borç İstatistikleri'nin artık TCMB tarafından paylaşılacağı belirtildi. Ayrıca yerleşiklik esasının Ödemeler Dengesi verilerine dahil edilmesi süreciyle beraber, faiz giderlerinin hesaplanmasında yeni mikro veri kaynaklarına geçildi.

Dış borç istatistiklerinde yapılan uygulama değişikliği ve etkileri

Analiz kapsamında, dış borç verilerine yönelik metodolojik standartların IMF standartlarına göre revize edildiği ifade edildi. Borçlanma senetlerinde alacaklının yerleşiklik durumu saptanırken, ihracın yapıldığı ülke değil, kıymeti elinde tutan tarafın konumu baz alınacak. Söz konusu analizde şu ifadelere yer verildi:

"Örneğin, Genel Hükûmet tarafından ihraç edilen bir iç borçlanma senedi yurt dışı yerleşikler tarafından satın alınıyorsa, buna ilişkin kaydın iç borç değil dış borç olarak kaydedilmesi gerekiyor. Benzer şekilde, yurt dışında ihraç edilen bir borçlanma senedi yurt içi yerleşiklerce satın alınıyorsa dış borç değil iç borç olarak sınıflanıyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye Dış Borç İstatistiklerinde ise borçlanma araçlarının sınıflandırılmasında ihraç yeri esas alınmakta, yurt içi borçlanma araçları iç borç, yurt dışı borçlanma araçlarının tamamı ise dış borç kapsamında izlenmekteydi. Uygulama değişikliği ile menkul kıymetler ihraç yeri bazlı sınıflandırma yerine, elinde bulunduranın yerleşikliği esas alınarak; değerleme ise nominal tutarlar yerine piyasa değerleri kullanılarak güncellendi. Böylelikle, Dış Borç İstatistikleri hâlihazırda aynı standartla yayımlanan UYP İstatistikleri ile de tam uyumlu hale geldi."

Yeni uygulama ile birlikte dış borç verileri 2005 yılına kadar geriye dönük olarak güncellendi. Analiz kapsamında şu bilgiler paylaşıldı:

"Güncellemenin dış borç stokuna etkisi 2025 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla yaklaşık 65 milyar dolar tutarında aşağı yönlü olup, dış borcun Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'ya (GSYH) oranı yüzde 36,7’den yüzde 32,5’e geriliyor. Eski yönteme göre derlenen dış borç serisi ile karşılaştırıldığında, metodoloji uyumlaştırması dış borç stokunu 2005-2016 döneminde yükseltirken, 2017 yılı sonrası dönemde aşağı yönlü etkiliyor."

2017 öncesinde eski dış borç serisinin yeni serinin altında kalmasında, iç borçlanma senetlerindeki yüksek yabancı payı etkili oldu. 2017 sonrasında ise yabancı sahipliğinin azalması ve yerli yatırımcıların dış borçlanma senetlerine yönelmesiyle yeni seri eski verilere göre daha düşük seviyede kaldı.

Portföy yatırımları faiz gideri hesabında yöntem değişikliği

TCMB, yerleşiklik esasını Ödemeler Dengesi verilerine yansıtmak amacıyla veri kaynaklarını güncelledi. Bu kapsamda, Birincil Gelir Dengesi altındaki "Gider" kaleminde yer alan faiz harcamalarının hesaplanma biçimi değiştirildi.

Mikro verilerin istatistik süreçlerine dahil edilmesiyle beraber yeni bir sisteme geçildi. TCMB, daha önce bankalardan toplu olarak aldığı faiz verileri yerine artık doğrudan menkul kıymet bazlı hesaplama yapacak. Analizde şu değerlendirmeler paylaşıldı:

"Yeni yöntemde, TCMB bünyesindeki menkul kıymet sahipliği bilgisi ve Genel Hükûmetin yurt içi ihraçlarına ödenen faiz verileri ile Merkezi Kayıt Kuruluşundan (MKK) alınan menkul kıymetlerin faiz türü, faiz oranı ve kupon sıklığı bilgileri ISIN kodu bazında bir araya getiriliyor. Böylelikle, yurt dışı yerleşiklere yapılan faiz ödemeleri, her bir menkul kıymet özelinde ve dönem bazında çok daha hassas bir şekilde ayrıştırılarak veri kalitesi artırılıyor. Bu yöntem değişikliği ile 2020 yılı eylül ayından başlamak üzere Ödemeler Dengesi İstatistikleri Birincil Gelir Dengesi altında 'Portföy Yatırımları/Gider' kalemi, toplamda 8 milyar 922 milyon dolar yukarı yönlü güncellendi. Buna paralel olarak, söz konusu dönemde Cari İşlemler Dengesi ve Net Hata ve Noksan kalemi de aynı tutarda geçmişe dönük olarak güncellendi. Böylelikle, 2025 yılında cari işlemler açığının GSYH'ye oranı yüzde 1,9 seviyesinde gerçekleşti."