Füzelerin gölgesinde milyar dolarlık servet transferi: Kasaya doldurdukları para inanılmaz

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları yalnızca Orta Doğu’daki güvenlik dengelerini sarsmadı. Aynı zamanda füzelerin gölgesinde dünya ekonomisinde milyarlarca dolarlık yeni bir servet transferi başlattı. Petrol fiyatlarının hızla yükselmesi, bazı ülkelerin ve şirketlerin kasasını hızla doldururken, bazı ekonomileri ise ciddi kayıplarla karşı karşıya kalarak ağır faturalar ödüyor. 

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ve İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasıyla başlayan küresel petrol krizi uzun süredir petrolü 100 doların üzerinde tutuyor. Hatta bazı uzmanlara göre petrol fiyatı 150 dolarlara kadar çıkabilir ve bir süre bu ciddi yükselişi de koruyabilir.

"TARİHİN EN BÜYÜK ENERJİ KRİZİ"

Saldırıların ilk 50 gününde piyasadan yaklaşık 500 milyon varil petrol eksildi. Yaşananlar karşısında Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol "tarihin en büyük enerji kriziyle karşı karşıyayız” diyerek tabloyu dünya için çok net özetlemişti.

Peki dünya petrolde arz ve fiyat şoku yaşarken kazanan kim oldu dersiniz...

Hürriyet yazarı Sefer Levent'in aktardığına göre bu gelişmenin en büyük kazananı ise  yine ABD’li enerji şirketleri oldu. ABD’nin devlet kontrolünde bir petrol şirketi bulunmasa da, özel sektör devleri yükselen fiyatlar sayesinde rekor gelir elde ediyor. Petrol şirketlerinin hisseleri yükselirken, yatırımcılar da yüksek temettü beklentisiyle kazançlarını artırıyor. ABD hazinesi ise artan şirket kârlarından daha fazla vergi geliri elde ediyor.

RUSYA DAHA AZ PETROL SATIYOR, DAHA FAZLA KAZANIYOR

Savaşın bir diğer önemli kazananı Rusya oldu. Yaptırımlar altında olmasına rağmen Rus petrolü yüksek fiyatlardan satılmaya devam ediyor. Dosyadaki değerlendirmeye göre savaş öncesinde 41 dolar seviyesinde işlem gören Rus petrolünün varili, 120 dolara kadar yükseldi. Bu sayede Rusya daha az ihracat yapmasına rağmen yaklaşık 15 milyar dolarlık ek gelir elde etti.

ALTERNATİF GÜZERGÂHI OLANLAR AVANTAJLI

Petrolün yalnızca çıkarılması değil, güvenli biçimde taşınabilmesi de artık belirleyici hale geldi. Hürmüz Boğazı’na daha az bağımlı olan ülkeler ve alternatif lojistik hatlara sahip üreticiler bu süreçte öne çıktı. Umman, Suudi Arabistan ve İran da yüksek fiyatlar sayesinde gelir artışı yaşayan ülkeler arasında yer aldı. Sayfa 3’teki tabloya göre Umman yaklaşık 6 milyar, Suudi Arabistan ise yaklaşık 8 milyar dolarlık ek gelir elde etti.

KAYBEDENLER: HÜRMÜZ’E BAĞIMLI ÜLKELER

Petrol fiyatlarındaki yükseliş herkese kazanç getirmedi. Özellikle ihracatında Hürmüz Boğazı’na bağımlı olan ülkeler ciddi kayıplar yaşadı. Dosyadaki tabloya göre Irak yaklaşık 15 milyar dolar, Kuveyt 9 milyar dolar, Katar 6 milyar dolar gelir kaybetti. Birleşik Arap Emirlikleri’nin de yaklaşık 1 milyar dolarlık kayıp yaşadığı belirtiliyor.

AVRUPA VE ASYA İÇİN MALİYET BASKISI

Enerji ithalatçısı ülkeler için tablo daha da ağır. Avrupa sanayisi artan enerji maliyetleri nedeniyle rekabet gücü kaybederken, Güney Asya ekonomileri de yüksek petrol fiyatlarının baskısı altında. Taşımacılık, sigorta ve lojistik sektörlerinde maliyetler hızla artıyor. Körfez bölgesindeki turizm ve finans merkezleri de artan jeopolitik risklerden olumsuz etkileniyor.

KRİTİK SORU ARTIK ŞU: PETROLÜ KİM TAŞIYABİLİYOR?

Uzmanlara göre artık mesele sadece petrol fiyatının yükselmesi değil. Asıl belirleyici olan; petrolü kimin çıkarabildiği, kimin güvenli biçimde taşıyabildiği, kimin sigortalayabildiği ve kimin Hürmüz Boğazı’na bağımlı olmadığı. S&P Global Energy’den Jim Burkhard’ın değerlendirmesi durumu özetliyor: “Boğaz ne kadar uzun süre kapalı kalırsa, bundan fayda sağlayanlar o kadar çok fayda sağlamaya devam edecek.”

150 DOLARLIK PETROL KÜRESEL EKONOMİYİ SARSABİLİR

Uzmanlar petrol fiyatının 150 dolar seviyesini aşmasının basit bir maliyet artışı olmayacağını, küresel ekonomik dengeleri kökten sarsabilecek yapısal bir kırılma yaratacağını belirtiyor. Böyle bir senaryoda enflasyonun yeniden yükselmesi, faiz oranlarının yüksek kalması, büyümenin yavaşlaması ve küresel durgunluk riskinin artması bekleniyor.