Madencilikte güvenlik anlayışı değişiyor: Karar sahaya yaklaşıyor
Türkiye'de sanayi sektöründe milyonlarca çalışan üretimde görev alırken, değişken saha koşullarında iş güvenliğinin nasıl daha etkin yönetilebileceği önemini koruyor.
ABONE OLTÜİK'in 2025 verilerine göre Türkiye'de 32 milyon 737 bin kişi istihdam edilirken, çalışanların yüzde 20,2'si sanayi sektöründe yer aldı. Madencilik ve ağır sanayide ise değişen risklere karşı karar süreçlerinin hızlandırılması yeni güvenlik yaklaşımlarını gündeme getiriyor. Sektörde 22 yıllık deneyime sahip Aldur Madencilik Şantiye Teknik Yöneticisi ve Daimi Nezaretçi Mehmet Altınkaynak, sahadaki risk değiştikçe karar yetkisinin de buna göre şekillenmesi gerektiğini belirtiyor.
Madencilik sahalarında ağır ekipman trafiği, yol ve şev koşulları, görüş mesafesi, hava şartları ve insan faktörü risk seviyesini kısa sürede değiştirebiliyor. Bu ortamda güvenlik yönetiminin yalnızca prosedürlere değil, riski gören kişinin hangi sınırlar içinde müdahale edebileceğinin önceden belirlenmesine de dayanması gerektiğine dikkat çekiliyor.
RİSK DEĞİŞTİKÇE YETKİ DE DEĞİŞİYOR
Bu ihtiyaçtan hareketle geliştirilen Dinamik Saha Yetkilendirme Modeli (DSYM), karar yetkisinin sahadaki risk seviyesine göre kademeli olarak değişmesini öngörüyor. Modelin geliştiricisi Altınkaynak'ın yaklaşımının arkasında, 703 bin 600 metrekarelik bazalt ocağında dönemsel olarak 150 kişiye ulaşan operasyonel yapının yönetiminden yıllık 854 bin 250 ton ham istihraç ve 751 bin 920 ton nihai agrega üretiminin planlanmasına uzanan saha deneyimi bulunuyor.
Açık ocak üretimi, kırma-eleme, bakım ve kalite kontrol gibi birbirine bağlı süreçlerin koordinasyonu sırasında güvenlik ile üretim sürekliliğinin birlikte yönetilmesi gerekiyor. Daimi Nezaretçi olarak can ve mal güvenliğini tehdit eden durumlarda üretimi durdurma veya düzenleme yetkisine de sahip olan Altınkaynak, DSYM'de bu deneyimi önceden tanımlanmış karar sınırlarına dönüştürüyor.
“Çalışan hangi durumda kendisi karar verebilir, hangi durumda işi durdurmalı, hangi noktada teknik sorumluyu çağırmalı; bunlar baştan tanımlandığında daha net bir sistem ortaya çıkıyor” diyen Altınkaynak, yaklaşımın sınırsız yetkilendirme anlamına gelmediğini vurguluyor.
Modeli çalışma koşullarına uyarlayan Mikroman Maden'de görevli Maden Mühendisi Serhat Sakbaş da operatörün yalnızca üst yönetime haber vermesi yerine, tanımlı sınırlar içerisinde çalışmayı durdurabilmesi veya ilk tedbiri alabilmesinin müdahale sürecini hızlandırdığını ifade ediyor.
FARKLI ÜRETİM ALANLARINA UYARLANIYOR
Benzer karar prensipleri farklı üretim ortamlarında da karşılık buluyor. Çiğli Mozaik'te forklift, paletleme ve istif süreçlerinde çalışanların hangi durumda akışı yavaşlatacağı, geçici olarak durduracağı veya sorumlu kişiyi devreye sokacağı DSYM yaklaşımı doğrultusunda ele alınıyor. Şirket Kurucusu Murat Balcı, karar sınırlarının netleştirilmesinin değişen saha koşullarındaki belirsizliği azaltmayı amaçladığını belirtiyor.
Böylece madencilikte ağır ekipman ve ocak koşullarından üretim tesislerindeki forklift ve istif hareketlerine kadar farklı riskler aynı prensipte birleşiyor. Altınkaynak yaklaşımın temelini, “Risk nerede değişiyorsa, güvenlik kararının da o noktaya yaklaşması gerekiyor” sözleriyle özetliyor.