Türkiye’de nadir görülen el sanatı: Yapımı 1 yıl sürüyor, 20 yılda ipeğe dönüşüyor

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) Lefkara köyünden adını alan Lefkara nakışı, ince işçiliği ve kendine özgü tekniğiyle kültürel mirasını yaşatmaya devam ediyor. İrlanda keteni üzerine işlenen bu geleneksel el sanatı, sabır ve ustalık gerektiren yapısıyla dikkat çekiyor. Geçmişte daha çok çeyiz ürünlerinde kullanılan Lefkara motifleri, günümüzde çanta, abajur, duvar saati ve kırlent kılıfı gibi farklı tasarımlarda da kendine yer buluyor.

Türkiye’nin Lefkara Nakış Tanıtım Sanatçısı Pembe Kazan, geleneksel nakışı modern tasarımlarla buluşturarak bu kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılması için çalışıyor. Üç çocuk annesi Kazan, Lefkara nakışını hobi olarak öğrendiğini ve bu alanda kendisini geliştirmek için uzun süre emek verdiğini söyledi.

ÖZEL KETEN KUMAŞIN 25 YILLIK SIRRI

Lefkara nakışını diğer el işi tekniklerinden ayıran özelliklerden birinin kullanılan özel keten kumaş olduğunu belirten Pembe Kazan, kumaşın yapısı sayesinde ütü ve sıcak buharla yeniden formuna kavuşabildiğini ifade etti.

Kumaşın yıllar boyunca kullanıldığında farklı bir doku kazandığını anlatan Kazan, “Keten işlendikten sonra formu bozulsa dahi tekrar ütülediğinizde aynı forma geri kavuşuyor. Ham maddenin içinde bulunan keten liflerinin özel yapısıyla alakalı. Kumaşın içindeki malzeme ütüyü, sıcak buharı gördüğünde kendine geliyor” dedi.

Kumaşın uzun süre kullanıldığında ipeksi bir görünüm kazandığını vurgulayan Kazan, “İşin ilginç tarafı 20-25 yıl kullanıldığında, bu sefer ipeksi bir hâl alıyor. Ütülü kolalı bir kumaş gibi işliyorsunuz. Sonra saten gibi bir kumaşla karşılaşıyorsunuz” ifadelerini kullandı.

KUMAŞ TÜRKİYE’DE VE KIBRIS’TA ÜRETİLMİYOR

Lefkara nakışında kullanılan özel kumaşa ulaşmanın kolay olmadığını belirten Kazan, “Bu kumaşın maalesef Türkiye’de ve Kıbrıs’ta yapılmadığını gördüm” diye konuştu.

Kumaş ve iplik temin etmek için her yıl Kıbrıs’a gittiğini anlatan Kazan, adada bu malzemeleri satan kişi sayısının sınırlı olduğunu söyledi. Lefkara nakışının kendine özgü malzemeler gerektirmesi, geleneksel tekniğin sürdürülmesinde tedariki de önemli bir konu hâline getiriyor.

GELENEKSEL MOTİFLER MODERN TASARIMLARLA BULUŞUYOR

Lefkara nakışında düğüm kullanılmadığını ve motiflerin belirli bir ustalıkla yerleştirildiğini söyleyen Kazan, desenlerin geleneksel yapısının korunmasının önemine dikkat çekti.

Eskiden daha çok çeyiz ürünü olarak kullanılan motiflerin günümüzde farklı tasarımlara uyarlandığını belirten Kazan, amaçlarının nakışın geçmişini bozmadan geleceğe aktarmak olduğunu dile getirdi.

Lefkara nakışında renk seçiminin de önemli olduğunu kaydeden Kazan, diğer nakış tekniklerinde farklı renkler kullanılabilirken Lefkara’da ağırlıklı olarak haki tonlarının tercih edildiğini, beyaz ve krem renklerinin de kullanıldığını anlattı.

BİR ÖRTÜNÜN YAPIMI BİR YILI BULABİLİYOR

Lefkara nakışında bir ürünün tamamlanma süresinin kullanılan motiflerin sayısına, yoğunluğuna ve işçiliğine göre değiştiğini belirten Kazan, bir örtünün bir ayda da üç ayda da bir yılda da tamamlanabileceğini söyledi.

Nakışta kesme motiflerin sayısı ve desenlerin ayrıntılarının ürünün değerini etkilediğini ifade eden Kazan, her çalışmanın harcanan emek ve işçilik bakımından farklılık gösterdiğini belirtti. Motiflerin yoğunluğu arttıkça ürünün tamamlanması için gereken sürenin de uzayabildiğini kaydetti.

LEFKARA NAKIŞINI ÜNİVERSİTEDE DE ÖĞRETİYOR

Lefkara nakışının UNESCO tarafından koruma altına alındığını vurgulayan Kazan, geleneksel tekniğin yeni kuşaklara aktarılması için eğitim çalışmalarına da katılıyor. Özel bir üniversitede Lefkara nakışını ders olarak verdiğini belirten Kazan, bu el sanatının her yaştan insan tarafından öğrenilebileceğini söyledi.

Nakış işlemenin kişiye kendisini tanıma fırsatı sunduğunu dile getiren Kazan, “İğneyle kumaşı birleştirdiğiniz zaman kendinize gelirsiniz. Özünüzü bulursunuz. İğne tuttuğunuzda karşınızdaki insanı anlayabilirsiniz. Bunun erkeği kadını yok. Her nesil, her insan bunu işleyebilir” ifadelerini kullandı.

Geleneksel motifleri koruyarak farklı tasarımlara uyarlayan Pembe Kazan, Lefkara nakışının hem el emeği geleneğini hem de kültürel değerlerini yaşatmayı amaçlıyor. Kumaşın kendine özgü yapısı, uzun süren işçiliği ve geleneksel desenleriyle Lefkara nakışı, geçmişten gelen bir el sanatının günümüzde de yaşatılmasına örnek oluşturuyor.