TDK'dan dev Türkçe sözlük hamlesi

İlk basımda numaralandırılan sözlüklerden 1 numaralısı Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’e, 2 numaralısı Meclis Başkanı Bülent Arınç’a, 3 numaralısı da Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’a hediye edilecek. 104 bin 481 kelimeden oluşan tek ciltlik sözlük, 100 bin adet basıldı ve tamamında yerli kağıt kullanıldı.

İlk kez 1945 yılında yayınlanan ‘Türkçe Sözlük’ün 10. baskısı olan eser için 252 ton kağıt kullanıldı. Güncel Türkçe Sözlük, TDK Başkanı Prof. Dr. Şükrü Halûk Akalın başkanlığında; üyeler Prof. Dr. Recep Toparlı, Prof. Dr. Hamza Zülfikar, Prof. Dr. Nevzat Gözaydın, Prof. Dr. Mustafa Argunşah ve Doç. Dr. Nurettin Demir’den oluşan çalışma grubu tarafından hazırlandı.

TDK’nın, 1998 yılında yayınladığı bir önceki sözlükte 95 bin kelime yer alıyordu. Aradan geçen 7 yıl içinde, teknolojik gelişmelere paralel olarak Türkçe’ye yeni kelimeler girdi. Bu sebeple Güncel Türkçe Sözlük’e 3 bin 700 yeni kelime, 6 bin 400 yeni anlam ilave edilerek kelime sayısı 95 binden 104 bin 481’e çıkarıldı. Tamamıyla yerli üretim olan sözlük, 26 Eylül’de kutlanacak Türk Dili Bayramı’nda piyasaya sürülecek. Fiyatı henüz belirlenmeyen sözlüğün her adedine numara verilecek.

‘Güncel Türkçe Sözlük’e ilk kez giren kelime ve söz gruplarından bazıları şöyle: Töre cinayeti, katılımcı demokrasi, domuz bağı, yaptırım gücü, kesintisiz güç kaynağı, derin devlet, altın vuruş, ödence davası, eli belinde. Söz konusu kelimelerin kamuoyuna da yansıyan önemli olaylardan sonra halk diline yerleştiğini hatırlatan TDK Başkanı Şükrü Haluk Akalın, “Sözlüğe giren yeni kelimelerin bir kısmı bu şekilde oluşan kelimelerdir. Bir kısmı da TDK’nın yabancı kelimelere bulduğu karşılıklardır.” dedi.

Kaşgarlı Mahmut’tan bugüne...

İlk Türkçe sözlük olma özelliğine sahip Divan ü Lügati't Türk'te Kaşgarlı Mahmut 8 bin 500 kelimeye yer verdi. 1900'lerin başında Şemsettin Sami tarafından hazırlanan Kamus-ı Türkî’de ise 26 bin kelime yer alıyordu. 1945 yılında Türk Dil Kurumu (TDK)'nun hazırladığı ilk Türkçe Sözlük'te ise Kamus-ı Türkî'nin yayınlanmasının üzerinden yarım yüzyıl geçmesine rağmen kelime sayısı 15 bine düşmüştü. Bu sonuç, o dönemde Türkçe’de sadeleştirmeye gidilmesinden kaynaklandı. Türkçe Sözlük'ün 1998 yılında yapılan 9. baskısında ise kelime sayısı 95 bine çıkarıldı. TDK'nın kuruluşunun 70. yıldönümünde ise hayatımıza her gün yeni kelimelerin eklendiği gerekçesiyle ‘Türkçe Sözlük'ün adı, ‘Güncel Türkçe Sözlük' olarak değiştirildi.

Güncel Türkçe Sözlük’teki yeni kelimelerden bazıları

Domuz bağı: Bükülmüş dizler arasına başın sokulması, el ve ayakların boyunla birlikte bağlanıp kımıldanamayacak duruma getirilmesi yolu ile yapılan işkence biçimi.

Yaptırım gücü: Kanun, ahlak gibi, kurumların buyruklarının yerine getirilmesini sağlayan güç.

Katılımcı demokrasi: Toplum kişileri ve kurumlarıyla geniş katılımının sağlandığı demokratik yapılanma.

Töre cinayeti: Bazı bölgelerde töre kurallarına uymama sebebiyle genellikle genç kız ve kadınların aile meclisi kararı ile yine aileden biri tarafından öldürülmesi.