Müslümanların namaz takkesini sahiplendiler: Zannedilenin aksine hiç de masum değil
İspanyol moda devi Zara, Müslüman erkeklerin geleneksel namaz takkesi olarak kullandığı başlığı "boncuk işlemeli" bir moda aksesuarı olarak satışa sundu. 40 dolara satılan ürün 'kültürel sahiplenme' tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
ABONE OLİspanyol moda markası Zara, Müslüman erkeklerin geleneksel namaz takkesi olarak kullandığı başlığa benzeyen bir ürünü koleksiyonuna dahil etmesiyle gündeme geldi.
Markanın boncuk işlemeli tığ işi şapka (Beaded Crochet Skullcap) adıyla satışa sunduğu ürün, yaklaşık 40 dolarlık fiyatıyla dikkat çekti.
Zara'nın ABD internet sitesinde 39,90 dolar, Türkiye internet sitesinde ise 1.290 TL - 1.390 TL fiyatla listelenen ürünün açıklamasında dini veya kültürel kökenine ilişkin herhangi bir bilgiye yer verilmedi.
Müslüman erkeklerin nesillerdir kullandığı namaz takkesi, farklı toplumlarda farklı isimlerle biliniyor. Güney Asya'da "Namaz Topi", Arapça konuşulan bölgelerde ise "Taqiyah" olarak adlandırılan başlıklar, Müslümanların dini ve kültürel yaşamında önemli bir yere sahip.
Zara'nın söz konusu ürünü dini ve kültürel bağlamından bağımsız bir moda aksesuarı olarak pazarlaması, kültürel sahiplenme tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
MEKSİKA KÜLTÜR BAKANLIĞI 2021'DE 'AÇIKLAMA' İSTEMİŞTİ
Zara'nın kültürel motifleri kullanmasına yönelik tartışmalar 2021 yılında resmi makamların da gündemine girdi. Meksika Kültür Bakanlığı, Zara'nın yanı sıra Anthropologie ve Patowl markalarından, ülkenin Oaxaca eyaletindeki yerli topluluklara ait geleneksel desenleri kullandıkları iddialarına ilişkin açıklama istedi.
Bakanlık, Zara'nın satışa sunduğu işlemeli midi elbisenin San Juan Colorado bölgesindeki yerli Mixteca topluluğunun geleneksel kıyafetlerinde kullanılan motifleri içerdiğini bildirdi.
Meksika Kültür Bakanlığı'nın 28 Mayıs 2021 tarihli açıklamasında, söz konusu motiflerin toplulukların kimliklerini, tarihlerini ve doğayla ilişkilerini yansıttığı belirtildi. Geleneksel kıyafetlerin yalnızca estetik unsurlardan oluşmadığı, nesiller boyunca aktarılan kültürel birikimi temsil ettiği vurgulandı.
Bakanlık, şirketlerden kullanılan tasarımların hangi temele dayanarak ticari ürüne dönüştürüldüğünü ve bu kültürel mirasın sahibi olan topluluklara nasıl bir ekonomik katkı sağlandığını açıklamalarını istedi. Zara'nın bağlı olduğu Inditex grubu ise tasarımın Mixteca halkının sanatından kasıtlı olarak alınmadığını savundu.
SANILANIN AKSİNE HİÇ DE MASUM DEĞİL
Kültürel sahiplenme, bir toplumun kendisine ait sembollerin, geleneklerin, kıyafetlerin, sanat eserlerinin veya dini ifadelerin başka bir toplum ya da ticari aktör tarafından kendi bağlamından koparılarak kullanılması şeklinde tanımlanıyor.
|
Dini veya geleneksel bir sembolün yalnızca estetik bir aksesuar olarak sunulması, o sembolün temsil ettiği inançların, toplumsal hafızanın ve tarihsel deneyimlerin görünmez hale gelmesine yol açabiliyor. |
Ayrıca kültürel sembollerin bağlamından koparılarak kullanılması, o sembollerin asıl sahipleri açısından değersizleştirilmesi veya yanlış temsil edilmesi sonucunu doğurabiliyor.
Bir toplumun günlük yaşamında ya da dini pratiğinde önemli bir yere sahip olan unsurun başka bir yerde yalnızca moda akımı olarak görülmesi, toplumsal tepkiyi artırabiliyor.