70 sene evvel bu hafta neler oldu?

Boğazlar üzerindekiş hakimiyetimizi değiştirecek anlaşmadan tutunda, devrik lider saddama ve suikastlere kadar uzanan olaylar zincirini geniş konjektürden ele alıyoruz

ABONE OL
GİRİŞ 16.07.2012 09:37 GÜNCELLEME 16.07.2012 10:30 Tarih ve Fikir
70 sene evvel bu hafta neler oldu?

Boğazlar rejimi, İsviçre'nin Montreux kentinde 20 Temmuz 1936'da imzalanan sözleşmeyle Türkiye'nin isteği doğrultusunda değiştirildi ve Boğazlar'da Türk egemenliği sağlandı.   İsviçre'nin Montreux kentinde 22 Haziran'da başlayan konferans sonunda imzalanan sözleşmeyle İstanbul ve Çanakkale boğazlarını askersiz bölge kabul etmiş olan Lozan Antlaşması'nda değişikliğe gidildi.

Konferansın toplanması, Türkiye'nin 10 Nisan günü Lozan Antlaşması'nı imzalamış devletlere birer nota göndererek, Boğazlar statüsünün yeniden düzenlenmesini istemesi üzerine gerçekleşti.

Boğazlar üzerinde Türk egemenliği kurulan konferansta, Türkiye'yi Dışişleri Bakanı Dr. Tevfik Rüştü Aras temsil etti. Sözleşmeyi Bulgaristan, Fransa, Japonya, İngiltere, Romanya, Sovyet Rusya, Yunanistan, Yugoslavya ile Türkiye imzaladı. Sözleşme, TBMM'de 31 Temmuz 1936'da onaylandı.

''Montreux Boğazlar Sözleşmesi'', sorunların barışçı yoldan çözümüne örnek gösterildi. Diplomatlar, ''Montreux politikası'' deyimini, ortak barış politikası anlamına kullanmak alışkanlığı edindi.

-AA muhabiri tanıklık etti-

Gazeteler, sözleşmenin imzalanışını, Anadolu Ajansının Montreux'deki ''hususi muhabiri''nin haberlerinden izledi. 21 Temmuz 1936 tarihli Ulus gazetesinin ''Fevkalade sayı''sında yer alan ''İmzadan Önce Montöpalas'ta'' başlıklı haberde, AA muhabiri, otelin biraz sonra imza töreni yapılacak büyük salonundan izlenimlerini şöyle anlatıyordu:

''Montrö, 20 (Anadolu Ajansının hususi muhabirinden) - Biraz sonra Atatürk Türkiyesinin parlak bir zaferine daha sahne olacak Montöpalas Otelinin büyük salonundayım. Saat 22 de yapılacak imza merasimine daha zaman var.

Tarihi bir hadisenin geçmek üzere olduğu bu salon henüz bomboş. Bütün murahhas heyetler şu dakikada Dışişleri bakanımızın diğer bir salonda vermekte olduğu büyük ziyafette bulunuyorlar. Bir başka salonda da matbuat namına gazeteler mümessillerine bir ziyafet veriliyor.

Ortadaki büyük avizenin yüzlerce ampulü altında bütün salon bir ziya tufanı içinde yüzüyor. Salonun yarısı murahhasların oturacakları yeşil masalara verilmiş, bir at nalını andıran bu masaların ortası Reis Brüs'ün yeridir. Sağında ve solundaki masalarda da ikinci reislerle genel sekreter yer alacak. Heyeti murahhaslar da alfabe sırası ile Bulgaristan'dan başlayarak Yugoslavya'da bitecek surette oturacaklar. Salonun diğer yarısı ise gazetecilerle davetlilere ayrılmış bulunuyor.''

-Belli başlı öteki olaylar-

16 Temmuz

622- Hazreti Muhammed ve beraberindeki ilk Müslümanlar,

hicretlerini tamamlayıp Medine'ye vardı: ''Hicri Takvim''in başlangıcı.

1683- Viyana'ya taarruz eden Osmanlı ordusu, Avusturya ordusunu mağlup etti.

Böylelikle Viyana kuşatması sürdürüldü.

1918- Rus Çarı Nikola ve Romanof hanedanının öteki üyeleri,

Bolşevikler tarafından, Urallar'daki Yekaterinburg kasabasında

öldürüldü.

1922- Gazi Mustafa Kemal, Anadolu ve Müdafaa-i Hukuk Grubu

toplantısında doğal başkan, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa ise Grup

Başkanı oldu. ''Misakı Milli'' temel ilke kabul edildi.

1926- İlk renkli su altı çekimleri National Geographic

dergisinde yayımlandı.

1945- ABD'de Robert Oppenheimer'ın geliştirdiği ilk atom

bombası, New Mexico yakınlarında, çölde patlatıldı.

1955- Söke'de 7.0 büyüklüğündeki depremde 23 kişi öldü.

1964- Kurtuluş Savaşı kahramanlarından, eski başbakan Hüseyin

Rauf Orbay öldü.

1974- Türkiye, Kıbrıs'taki darbeye karşılık, İngiltere'ye iki

garantör devlet olarak Kıbrıs'a müdahale önerdi. Londra'ya giden

Başbakan Bülent Ecevit'in, İngiltere Başbakanı Wilson'a yaptığı

öneri kabul görmedi. Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, Meclisi

olağanüstü toplantıya çağırdı.

1975- Atatürk'ün silah arkadaşlarından emekli general Fahri

Belen öldü.

1979- Saddam Hüseyin Irak Devlet Başkanı oldu.

1994- ''Shoemaker Levy'' adlı kuyruklu yıldız Jüpiter'e çarptı;

NASA çarpışmayı naklen yayımladı.

1998- 12 Eylül 1980 askeri harekatını gerçekleştirenlerden eski

Jandarma Genel Komutanı emekli Orgeneral Sedat Celasun,

Çanakkale'de kalp krizi sonucu öldü.

17 Temmuz

1929- Hükümeti devirme iddiasıyla yargılanan komünistlerin

davası sonuçlandı: Dr. Hikmet (Kıvılcımlı), Hüsamettin (Özdoğu)

ve Laz İsmail beyler dörder yıl altışar ay hapse mahkum edildi.

24 sanık çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı.

1936- İspanya'da, solcu ''Halk Cephesi''nin seçimleri kazanması üzerine

Falanj partisinin hazırladığı askeri ayaklanma patlak verdi. İspanyol

Fası'nda, General Francisco Franco önderliğinde başlayan ayaklanma,

kısa sürede yarımadaya yayıldı ve iç savaşa dönüştü.

1945- ABD Başkanı Harry Truman, Sovyetler Birliği lideri Josef

Stalin ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill, Almanya'nın

Potsdam kasabasında bir araya gelerek II. Dünya Savaşı'ndan

sonra dünyanın bölüşümünü belirlediler.

1955- Dünyanın en ünlü eğlence parkı Disneyland, Kaliforniya'da

açıldı. Yaklaşık 30 hektarlık bir alanı kaplayan Disneyland'da,

belirli temalara göre düzenlenmiş çeşitli bölümler vardı.

Disney Company, 1971'de de Florida'da Disneyworld'u açtı.

1961- Anıtkabir'in mimarlarından Prof. Emin Onat 53 yaşında öldü.

1963- Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) kuruldu.

1975- ABD uzay aracı Apollo, Sovyet uzay aracı Soyuz 19 ile

kenetlendi. Astronotlar, iki gün boyunca ortak deneyler yaptı.

1992- Slovak Parlamentosu bağımsızlık ilan etti. Çekoslovakya,

Çek ve Slovak cumhuriyetleri adlarıyla iki devlet oldu.

2006- ''Güzin Abla'' olarak bilinen, gazeteci Fatma Güzin

Sayar 85 yaşında vefat etti.

2006- Endonezya açıklarında denizin dibinde meydana gelen

Richter ölçeğine göre 7,7 büyüklüğündeki depremin ardından gelen

tsunami, Java Adası'nda 620 kişinin ölümüne yol açtı.

2010- Fransız aktör Bernard Giraudeau 63 yaşında öldü.

2011- Halk ayaklanması sonucu devrilen eski Mısır Devlet

Başkanı Mübarek, felç geçirerek komaya girdi.

18 Temmuz

1904- Rusya-Japonya Savaşı başladı.

1920- Büyük Millet Meclisinde milletvekilleri, Misakı Milli

üzerine yemin etti.

1925- Adolf Hitler ''Kavgam'' adlı kitabını yayımladı.

1930- Ankara Etnografya Müzesi halka açıldı.

1932- Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne 56. üye olarak girdi.

1932- Ezanın Türkçe okunacağı açıklandı. Uygulamaya kısa süre

sonra geçildi.

1955- Almanya'nın geleceğinin görüşüldüğü ''Dört Büyükler

Konferansı'' Cenevre'de başladı.

1965- Yazar Refik Halit Karay 77 yaşında İstanbul'da öldü.

1974- Kıbrıs'ta Türkiye ve Rum kesimlerini ayıran Yeşil Hat'ta

hava gerginleşti. TBMM, olağanüstü toplantısında Kıbrıs'ta

darbeyle ortaya çıkan durumu görüştü. ABD Dışişleri Bakanı Henry

Kissinger'in özel temsilcisi Joseph Sisco Ankara'ya geldi.

Sisco'nun Atina nezdindeki girişimlerinden sonuç alınamayacağı

anlaşıldı. Bunun üzerine Türk Deniz Kuvvetlerine ait bir filo,

19 Temmuzda çıkarma gemileriyle Akdeniz'e açıldı.

1976- Sovyetler Birliği'nin ilk uçak gemisi Kiev, Boğazlar'dan

geçti.

1982- Her yıl 24 Kasım Öğretmenler Günü'nün kutlanması amacıyla

bir yönetmelik yayımladı.

1998- İnsanlık ve savaş suçu işleyenlerin yargılanabilmeleri

için uluslararası mahkeme kurulmasını öngören sözleşme,

Roma'da imzalandı.

2002- Gazeteci yazar Metin Toker, Ankara'da öldü.

2004- II. Dünya Savaşı sonunda, tarihte savaş amaçlı kullanılmış

ikinci ve son atom bombasını Japonya'nın Nagasaki kentine

bırakan Amerikalı pilot Charles W. Sweeney 84 yaşında öldü.

19 Temmuz

1670- Şarap içilmesi yasaklanan İstanbul'da bütün meyhaneler

yıktırıldı.

1929- İtalyan ressam Fausto Zonaro 75 yaşında San Remo'da öldü.

1933- Denizli Çivril'deki 5.7 büyüklüğündeki depremde 20 kişi

can verdi.

1948- Gizli oy, açık sayım sistemini getiren yeni Seçim Kanunu

kabul edildi.

1954- Elvis Presley, ilk albümü ''That's All Right Mama''yı çıkardı.

1966- Besteci Suphi Ziya Özbekkan öldü.

1974- İspanya'da Franco, sağlık gerekçesiyle yönetimi Kral Juan

Carlos'a devretti.

1979- Sandinistalar, Nikaragua'da Managua'ya girdi.

1980- 12 Mart dönemi başbakanı Nihat Erim, İstanbul'da öldürüldü.

1987- Mehmet Terzi, San Francisco Maratonu'nu kazandı.

1990- ''Karun Hazinesi''nin Türkiye'ye iadesi için açılan

davada, New York Federal Mahkemesi Türkiye lehine karar verdi.

Metropolitan Museum of Art yetkililerinin 363 parçalık hazineyi

Türkiye'ye iade etmek istemesi üzerine anlaşmaya varıldı ve

hazine Ekim 1993'te Ankara'ya getirildi.

1993- İstanbul Su ve Kanalizasyon İşletmesi Genel Müdürü Ergun

Göknel, yolsuzluk iddiasıyla görevden alındı.

1998- 1980'lerin ünlü bankerlerinden Yalçın Doğan, Ankara'da

uğradığı silahlı saldırıda öldü.

2002- Eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Yekta Güngör Özden,

Cumhuriyetçi Demokrasi Partisini (CDP) kurdu.

2009- Kapsamı genişletilen sigara yasağı yürürlüğe girdi.

2010- Uçaklardaki ''kara kutu''nun mucidi Avustralyalı

David Warren, 85 yaşında öldü.

2010- İstanbul 10. Ağır Ceza Mahkemesi, ''Balyoz Eylem Planı''

iddianamesini kabul etti. Emekli Orgeneral Çetin Doğan,

Emekli Orgeneral İbrahim Fırtına ve Emekli Oramiral

Özden Örnek de şüpheliler arasında yer aldı.

20 Temmuz

1402- Yıldırım Bayezid'in komutasındaki Osmanlı ordusu, Ankara

Meydan Muharebesi'nde Timur'un ordularına yenildi.

1922- Mustafa Kemal'in Başkomutanlığı, süresiz olarak uzatıldı.

(Bu dördüncü ve son uzatma oldu.)

1936- Boğazlar'ın Türkiye egemenliğine geçişini sağlayan

Montreux Boğazlar Antlaşması imzalandı.

1947- Tiyatro sanatçısı yazar Burhanettin Tepsi 65 yaşında öldü.

1948- Mareşal Fevzi Çakmak'ın fahri başkanlığını yaptığı Millet

Partisi kuruldu.

1948- Rock şarkıcısı Carlos Santana doğdu.

1951- Ürdün Kralı Abdullah, Kudüs'te öldürüldü.

1959- Oyun yazarı Müsahipzade Celal 91 yaşında öldü.

1965- AP'nin yeni amblemi ''Kırat'' oldu.

1967- Ressam Fikret Mualla 64 yaşında Paris'te öldü.

1972- Kuruluş yasası 4 Temmuz 1972'de çıkarılan Askeri Yüksek

İdare Mahkemesi Başkanlığı kuruldu.

1973- Çinli dövüş sanatları ustası ve sinema oyuncusu Bruce

Lee öldü.

1974- ''Kıbrıs Barış Harekatı'' başladı. Türk Silahlı

Kuvvetlerine bağlı hava, deniz ve kara birlikleri, Kıbrıs'a

indirme ve çıkarma yaptı, belirli hedeflere doğru ilerledi.

Girne'den Lefkoşa'ya kadar uzanan yolu tamamen kontrol altına

aldı. Rum ulusal muhafızlarının Lefkoşa'daki üsleri bombalandı.

Türk birlikleri Yeşil Hat'a dayandı.

1975- Ege Ordusu kuruldu ve komutanlığına Orgeneral Turgut

Sunalp getirildi.

1976- Kıbrıs Barış Harekatı'nın 2. yıl dönümü, Kıbrıs Türk

Federe Devleti'nde ''Barış ve Özgürlük Bayramı'' olarak kutlandı.

1997- Avrupa Birliğinin Rum kesimiyle tam üyelik görüşmelerine

karşılık; Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında

ortak savunma doktrini oluşturulacağı yönünde ortak deklarasyon

yayımlandı.

2001- Türk atleti Ebru Kavaklıoğlu, atletizmde Grand Prix'in

Monaco ayağında bayanlar 5000 metrede ikinci olarak bu yarışmada

ilk üçe giren ilk Türk sporcusu oldu.

2005- Londra'daki bombalı saldırılarda ölen Gamze Günoral

İstanbul'da toprağa verildi.

2007- Arnavutluk'ta, iktidardaki Demokratik Parti Başkan

Yardımcısı ve Demokratik Parti Parlamento Grup Başkanı

Bamir Topi cumhurbaşkanı seçildi.

2007- Satürn'ün 60. uydusu keşfedildi.

2009- ''Ergenekon'' soruşturması kapsamında hazırlanan ikinci

iddianameyle haklarında dava açılan emekli orgeneraller

Şener Eruygur ile Hurşit Tolon'un da aralarında

bulunduğu 56 sanığın yargılanmasına başlandı.

21 Temmuz

1899- ABD'li yazar Ernest Hemingway doğdu.

1940- Litvanya, Letonya ve Estonya, Sovyetler Birliği'ne katılma

kararı aldı.

1946- Türkiye'de ilk çok partili seçim yapıldı.

1969- Apollo 11 uzay aracı, dört gün sonra Ay'a ulaştı. Neil

Armstrong, Türkiye saati ile 04.56'da Ay'a ayak basan ilk insan oldu.

1974- Türk jet uçakları Yunan gemisinin Baf'a personel ve malzeme

götürdüğünü belirleyerek, dönmeleri için ihtarda bulundu. Yunan

gemileri deniz ve havadan yapılan ihtara uymayarak, Türk donanmasına

ateş etti. Kocatepe Muhribi, yanlışlıkla Türk uçaklarınca batırıldı.

1982- Türkiye'nin Rotterdam Başkonsolosu Kemalettin Demirer'e

suikast girişiminde bulunuldu. Saldırganlardan biri yaralı ele

geçirildi.

1992- Tiyatro ve sinema sanatçısı Yavuzer Çetinkaya 44 yaşında öldü.

1996- Grekoromende Hamza Yerlikaya, Atlanta Olimpiyatları'nda

altın madalya kazandı.

1999- MİT, terör örgütü PKK'nın üçüncü adamı olarak bilinen Cevat

Soysal'ı 18 Temmuzda Moldova'da yakaladıktan sonra Türkiye'ye getirdi.

2000- Çeşme'deki Dünya Lazer Radyal Gençler Şampiyonası'nda

Güray Zümbül, altın madalya kazanarak Türkiye'ye bu daldaki ilk

Dünya şampiyonluğunu getirdi.

2005- Yönetmen, müzik yapımcısı, besteci Hulki Saner 84 yaşında

vefat etti.

2008- Savaş suçlusu Sırp lider Radovan Karadziç, Sırbistan'ın başkenti

Belgrad'da sahte kimlikle yakalandı. BM'nin Uluslararası Yugoslavya Ağır

Ceza Mahkemesine teslim edilen Karadziç hakkında, başta soykırım olmak

üzere 11 ayrı dava bulunuyor.

2011- Milli Eğitim Bakanlığı, okul kantinlerinde gazlı-kolalı

içecekler ve cips satışını yasakladı.

22 Temmuz

1913- Sırbistan II. Balkan Savaşı'ndan topraklarını genişleterek

çıktı. Bükreş Anlaşması ile Osmanlı, I. Balkan Savaşı'nda

yitirdiği Edirne ve Kırklareli'ni geri aldı.

1917- Rus Çarı'nın tahttan indirilmesiyle kurulan geçici

hükümette Alexander Kerenski başbakan oldu.

1922- İttihat ve Terakki liderlerinden Cemal Paşa, Gürcistan'da

uğradığı suikastta öldü.

1924- Paris Olimpiyatları başladı.

1949- İstanbul'da, Türkiye'nin ilk ampul fabrikası açıldı.

1965- TBMM, Milli İstihbarat Teşkilatı Kuruluş Kanunu'nu kabul etti.

1967- Adapazarı ve çevresinde, 7.2 büyüklüğündeki depremde 89

kişi öldü, 400'den fazla kişi yaralandı.

1974- ABD ve İngiltere dışişleri bakanlıkları yetkilileri

aracılığıyla Türkiye ile Yunanistan arasında ateşkes

anlaşmasına varıldı. Yunan cuntasının Kıbrıs'ta işbaşına

getirdiği Nikos Sampson, cumhurbaşkanlığından istifa etti.

1980- DİSK Genel Başkanı ve Türkiye Maden-İş Sendikası Genel

Başkanı Kemal Türkler 60 yaşında İstanbul'da öldürüldü.

1981- Terörist Mehmet Ali Ağca, Roma'da ömür boyu hapse mahkum

edildi.

1987- İstanbul'un eski valilerinden Fahrettin Kerim Gökay öldü.

1987- Gazeteci Örsan Öymen 49 yaşında yaşama veda etti.

1992- Operet, tiyatro ve sinema sanatçısı Toto Karaca 80 yaşında öldü.

2002- DSP'den istifa edenler, Yeni Türkiye Partisini (YTP) kurdu.

İsmail Cem'in genel başkanlığındaki YTP, 63 milletvekiliyle TBMM'de

temsil edilmeye başlandı.

2003- Irak'ın devrik lideri Saddam Hüseyin'in oğulları Uday

ve Kusay, Musul'daki çatışmada ölü ele geçirildi.

2004- İstanbul'dan Ankara'ya giden hızlandırılmış trenin 4 vagonu

Sakarya'nın Pamukova ilçesi yakınlarında raydan çıktı. Kazada 37 kişi öldü.

2007- 23. Dönem Milletvekili Genel Seçimi yapıldı. AK Parti 341,

CHP 112, MHP 71 ve bağımsızlar 26 milletvekilliği kazandı. Geçerli

oyların yüzde 46,58'ini alan AK Parti yeniden tek başına iktidar olma

imkanını elde etti. Bağımsız adaylarla seçime giden DTP grup kurdu.

Bağımsız adaylardan Mesut Yılmaz, Muhsin Yazıcıoğlu, Ufuk Uras ve

Kamer Genç de TBMM'ye girdi.

2008- Tiyatro sanatçısı Suna Pekuysal vefat etti.

2011- Norveç'te başkent Oslo'da hükümet binalarının bulunduğu bölgeye

yapılan bombalı saldırı ile birkaç saat sonra iktidardaki İşçi Partisi'nin

gençlik kampına Anders Behring Breivik isimli kişi tarafından düzenlenen

iki saldırıda 77 kişi öldü. Saldırıda Türk vatandaşı Gizem Doğan da hayatını kaybetti.

KAYNAK : AA