70 sene evvel bu hafta neler oldu?
Boğazlar üzerindekiş hakimiyetimizi değiştirecek anlaşmadan tutunda, devrik lider saddama ve suikastlere kadar uzanan olaylar zincirini geniş konjektürden ele alıyoruz
ABONE OLBoğazlar rejimi, İsviçre'nin Montreux kentinde 20 Temmuz 1936'da imzalanan sözleşmeyle Türkiye'nin isteği doğrultusunda değiştirildi ve Boğazlar'da Türk egemenliği sağlandı. İsviçre'nin Montreux kentinde 22 Haziran'da başlayan konferans sonunda imzalanan sözleşmeyle İstanbul ve Çanakkale boğazlarını askersiz bölge kabul etmiş olan Lozan Antlaşması'nda değişikliğe gidildi.
Konferansın toplanması, Türkiye'nin 10 Nisan günü Lozan Antlaşması'nı imzalamış devletlere birer nota göndererek, Boğazlar statüsünün yeniden düzenlenmesini istemesi üzerine gerçekleşti.
Boğazlar üzerinde Türk egemenliği kurulan konferansta, Türkiye'yi Dışişleri Bakanı Dr. Tevfik Rüştü Aras temsil etti. Sözleşmeyi Bulgaristan, Fransa, Japonya, İngiltere, Romanya, Sovyet Rusya, Yunanistan, Yugoslavya ile Türkiye imzaladı. Sözleşme, TBMM'de 31 Temmuz 1936'da onaylandı.
''Montreux Boğazlar Sözleşmesi'', sorunların barışçı yoldan çözümüne örnek gösterildi. Diplomatlar, ''Montreux politikası'' deyimini, ortak barış politikası anlamına kullanmak alışkanlığı edindi.
-AA muhabiri tanıklık etti-
Gazeteler, sözleşmenin imzalanışını, Anadolu Ajansının Montreux'deki ''hususi muhabiri''nin haberlerinden izledi. 21 Temmuz 1936 tarihli Ulus gazetesinin ''Fevkalade sayı''sında yer alan ''İmzadan Önce Montöpalas'ta'' başlıklı haberde, AA muhabiri, otelin biraz sonra imza töreni yapılacak büyük salonundan izlenimlerini şöyle anlatıyordu:
''Montrö, 20 (Anadolu Ajansının hususi muhabirinden) - Biraz sonra Atatürk Türkiyesinin parlak bir zaferine daha sahne olacak Montöpalas Otelinin büyük salonundayım. Saat 22 de yapılacak imza merasimine daha zaman var.
Tarihi bir hadisenin geçmek üzere olduğu bu salon henüz bomboş. Bütün murahhas heyetler şu dakikada Dışişleri bakanımızın diğer bir salonda vermekte olduğu büyük ziyafette bulunuyorlar. Bir başka salonda da matbuat namına gazeteler mümessillerine bir ziyafet veriliyor.
Ortadaki büyük avizenin yüzlerce ampulü altında bütün salon bir ziya tufanı içinde yüzüyor. Salonun yarısı murahhasların oturacakları yeşil masalara verilmiş, bir at nalını andıran bu masaların ortası Reis Brüs'ün yeridir. Sağında ve solundaki masalarda da ikinci reislerle genel sekreter yer alacak. Heyeti murahhaslar da alfabe sırası ile Bulgaristan'dan başlayarak Yugoslavya'da bitecek surette oturacaklar. Salonun diğer yarısı ise gazetecilerle davetlilere ayrılmış bulunuyor.''
-Belli başlı öteki olaylar-
16 Temmuz
622- Hazreti Muhammed ve beraberindeki ilk Müslümanlar,
hicretlerini tamamlayıp Medine'ye vardı: ''Hicri Takvim''in başlangıcı.
1683- Viyana'ya taarruz eden Osmanlı ordusu, Avusturya ordusunu mağlup etti.
Böylelikle Viyana kuşatması sürdürüldü.
1918- Rus Çarı Nikola ve Romanof hanedanının öteki üyeleri,
Bolşevikler tarafından, Urallar'daki Yekaterinburg kasabasında
öldürüldü.
1922- Gazi Mustafa Kemal, Anadolu ve Müdafaa-i Hukuk Grubu
toplantısında doğal başkan, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa ise Grup
Başkanı oldu. ''Misakı Milli'' temel ilke kabul edildi.
1926- İlk renkli su altı çekimleri National Geographic
dergisinde yayımlandı.
1945- ABD'de Robert Oppenheimer'ın geliştirdiği ilk atom
bombası, New Mexico yakınlarında, çölde patlatıldı.
1955- Söke'de 7.0 büyüklüğündeki depremde 23 kişi öldü.
1964- Kurtuluş Savaşı kahramanlarından, eski başbakan Hüseyin
Rauf Orbay öldü.
1974- Türkiye, Kıbrıs'taki darbeye karşılık, İngiltere'ye iki
garantör devlet olarak Kıbrıs'a müdahale önerdi. Londra'ya giden
Başbakan Bülent Ecevit'in, İngiltere Başbakanı Wilson'a yaptığı
öneri kabul görmedi. Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, Meclisi
olağanüstü toplantıya çağırdı.
1975- Atatürk'ün silah arkadaşlarından emekli general Fahri
Belen öldü.
1979- Saddam Hüseyin Irak Devlet Başkanı oldu.
1994- ''Shoemaker Levy'' adlı kuyruklu yıldız Jüpiter'e çarptı;
NASA çarpışmayı naklen yayımladı.
1998- 12 Eylül 1980 askeri harekatını gerçekleştirenlerden eski
Jandarma Genel Komutanı emekli Orgeneral Sedat Celasun,
Çanakkale'de kalp krizi sonucu öldü.
17 Temmuz
1929- Hükümeti devirme iddiasıyla yargılanan komünistlerin
davası sonuçlandı: Dr. Hikmet (Kıvılcımlı), Hüsamettin (Özdoğu)
ve Laz İsmail beyler dörder yıl altışar ay hapse mahkum edildi.
24 sanık çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı.
1936- İspanya'da, solcu ''Halk Cephesi''nin seçimleri kazanması üzerine
Falanj partisinin hazırladığı askeri ayaklanma patlak verdi. İspanyol
Fası'nda, General Francisco Franco önderliğinde başlayan ayaklanma,
kısa sürede yarımadaya yayıldı ve iç savaşa dönüştü.
1945- ABD Başkanı Harry Truman, Sovyetler Birliği lideri Josef
Stalin ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill, Almanya'nın
Potsdam kasabasında bir araya gelerek II. Dünya Savaşı'ndan
sonra dünyanın bölüşümünü belirlediler.
1955- Dünyanın en ünlü eğlence parkı Disneyland, Kaliforniya'da
açıldı. Yaklaşık 30 hektarlık bir alanı kaplayan Disneyland'da,
belirli temalara göre düzenlenmiş çeşitli bölümler vardı.
Disney Company, 1971'de de Florida'da Disneyworld'u açtı.
1961- Anıtkabir'in mimarlarından Prof. Emin Onat 53 yaşında öldü.
1963- Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) kuruldu.
1975- ABD uzay aracı Apollo, Sovyet uzay aracı Soyuz 19 ile
kenetlendi. Astronotlar, iki gün boyunca ortak deneyler yaptı.
1992- Slovak Parlamentosu bağımsızlık ilan etti. Çekoslovakya,
Çek ve Slovak cumhuriyetleri adlarıyla iki devlet oldu.
2006- ''Güzin Abla'' olarak bilinen, gazeteci Fatma Güzin
Sayar 85 yaşında vefat etti.
2006- Endonezya açıklarında denizin dibinde meydana gelen
Richter ölçeğine göre 7,7 büyüklüğündeki depremin ardından gelen
tsunami, Java Adası'nda 620 kişinin ölümüne yol açtı.
2010- Fransız aktör Bernard Giraudeau 63 yaşında öldü.
2011- Halk ayaklanması sonucu devrilen eski Mısır Devlet
Başkanı Mübarek, felç geçirerek komaya girdi.
18 Temmuz
1904- Rusya-Japonya Savaşı başladı.
1920- Büyük Millet Meclisinde milletvekilleri, Misakı Milli
üzerine yemin etti.
1925- Adolf Hitler ''Kavgam'' adlı kitabını yayımladı.
1930- Ankara Etnografya Müzesi halka açıldı.
1932- Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne 56. üye olarak girdi.
1932- Ezanın Türkçe okunacağı açıklandı. Uygulamaya kısa süre
sonra geçildi.
1955- Almanya'nın geleceğinin görüşüldüğü ''Dört Büyükler
Konferansı'' Cenevre'de başladı.
1965- Yazar Refik Halit Karay 77 yaşında İstanbul'da öldü.
1974- Kıbrıs'ta Türkiye ve Rum kesimlerini ayıran Yeşil Hat'ta
hava gerginleşti. TBMM, olağanüstü toplantısında Kıbrıs'ta
darbeyle ortaya çıkan durumu görüştü. ABD Dışişleri Bakanı Henry
Kissinger'in özel temsilcisi Joseph Sisco Ankara'ya geldi.
Sisco'nun Atina nezdindeki girişimlerinden sonuç alınamayacağı
anlaşıldı. Bunun üzerine Türk Deniz Kuvvetlerine ait bir filo,
19 Temmuzda çıkarma gemileriyle Akdeniz'e açıldı.
1976- Sovyetler Birliği'nin ilk uçak gemisi Kiev, Boğazlar'dan
geçti.
1982- Her yıl 24 Kasım Öğretmenler Günü'nün kutlanması amacıyla
bir yönetmelik yayımladı.
1998- İnsanlık ve savaş suçu işleyenlerin yargılanabilmeleri
için uluslararası mahkeme kurulmasını öngören sözleşme,
Roma'da imzalandı.
2002- Gazeteci yazar Metin Toker, Ankara'da öldü.
2004- II. Dünya Savaşı sonunda, tarihte savaş amaçlı kullanılmış
ikinci ve son atom bombasını Japonya'nın Nagasaki kentine
bırakan Amerikalı pilot Charles W. Sweeney 84 yaşında öldü.
19 Temmuz
1670- Şarap içilmesi yasaklanan İstanbul'da bütün meyhaneler
yıktırıldı.
1929- İtalyan ressam Fausto Zonaro 75 yaşında San Remo'da öldü.
1933- Denizli Çivril'deki 5.7 büyüklüğündeki depremde 20 kişi
can verdi.
1948- Gizli oy, açık sayım sistemini getiren yeni Seçim Kanunu
kabul edildi.
1954- Elvis Presley, ilk albümü ''That's All Right Mama''yı çıkardı.
1966- Besteci Suphi Ziya Özbekkan öldü.
1974- İspanya'da Franco, sağlık gerekçesiyle yönetimi Kral Juan
Carlos'a devretti.
1979- Sandinistalar, Nikaragua'da Managua'ya girdi.
1980- 12 Mart dönemi başbakanı Nihat Erim, İstanbul'da öldürüldü.
1987- Mehmet Terzi, San Francisco Maratonu'nu kazandı.
1990- ''Karun Hazinesi''nin Türkiye'ye iadesi için açılan
davada, New York Federal Mahkemesi Türkiye lehine karar verdi.
Metropolitan Museum of Art yetkililerinin 363 parçalık hazineyi
Türkiye'ye iade etmek istemesi üzerine anlaşmaya varıldı ve
hazine Ekim 1993'te Ankara'ya getirildi.
1993- İstanbul Su ve Kanalizasyon İşletmesi Genel Müdürü Ergun
Göknel, yolsuzluk iddiasıyla görevden alındı.
1998- 1980'lerin ünlü bankerlerinden Yalçın Doğan, Ankara'da
uğradığı silahlı saldırıda öldü.
2002- Eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Yekta Güngör Özden,
Cumhuriyetçi Demokrasi Partisini (CDP) kurdu.
2009- Kapsamı genişletilen sigara yasağı yürürlüğe girdi.
2010- Uçaklardaki ''kara kutu''nun mucidi Avustralyalı
David Warren, 85 yaşında öldü.
2010- İstanbul 10. Ağır Ceza Mahkemesi, ''Balyoz Eylem Planı''
iddianamesini kabul etti. Emekli Orgeneral Çetin Doğan,
Emekli Orgeneral İbrahim Fırtına ve Emekli Oramiral
Özden Örnek de şüpheliler arasında yer aldı.
20 Temmuz
1402- Yıldırım Bayezid'in komutasındaki Osmanlı ordusu, Ankara
Meydan Muharebesi'nde Timur'un ordularına yenildi.
1922- Mustafa Kemal'in Başkomutanlığı, süresiz olarak uzatıldı.
(Bu dördüncü ve son uzatma oldu.)
1936- Boğazlar'ın Türkiye egemenliğine geçişini sağlayan
Montreux Boğazlar Antlaşması imzalandı.
1947- Tiyatro sanatçısı yazar Burhanettin Tepsi 65 yaşında öldü.
1948- Mareşal Fevzi Çakmak'ın fahri başkanlığını yaptığı Millet
Partisi kuruldu.
1948- Rock şarkıcısı Carlos Santana doğdu.
1951- Ürdün Kralı Abdullah, Kudüs'te öldürüldü.
1959- Oyun yazarı Müsahipzade Celal 91 yaşında öldü.
1965- AP'nin yeni amblemi ''Kırat'' oldu.
1967- Ressam Fikret Mualla 64 yaşında Paris'te öldü.
1972- Kuruluş yasası 4 Temmuz 1972'de çıkarılan Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi Başkanlığı kuruldu.
1973- Çinli dövüş sanatları ustası ve sinema oyuncusu Bruce
Lee öldü.
1974- ''Kıbrıs Barış Harekatı'' başladı. Türk Silahlı
Kuvvetlerine bağlı hava, deniz ve kara birlikleri, Kıbrıs'a
indirme ve çıkarma yaptı, belirli hedeflere doğru ilerledi.
Girne'den Lefkoşa'ya kadar uzanan yolu tamamen kontrol altına
aldı. Rum ulusal muhafızlarının Lefkoşa'daki üsleri bombalandı.
Türk birlikleri Yeşil Hat'a dayandı.
1975- Ege Ordusu kuruldu ve komutanlığına Orgeneral Turgut
Sunalp getirildi.
1976- Kıbrıs Barış Harekatı'nın 2. yıl dönümü, Kıbrıs Türk
Federe Devleti'nde ''Barış ve Özgürlük Bayramı'' olarak kutlandı.
1997- Avrupa Birliğinin Rum kesimiyle tam üyelik görüşmelerine
karşılık; Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında
ortak savunma doktrini oluşturulacağı yönünde ortak deklarasyon
yayımlandı.
2001- Türk atleti Ebru Kavaklıoğlu, atletizmde Grand Prix'in
Monaco ayağında bayanlar 5000 metrede ikinci olarak bu yarışmada
ilk üçe giren ilk Türk sporcusu oldu.
2005- Londra'daki bombalı saldırılarda ölen Gamze Günoral
İstanbul'da toprağa verildi.
2007- Arnavutluk'ta, iktidardaki Demokratik Parti Başkan
Yardımcısı ve Demokratik Parti Parlamento Grup Başkanı
Bamir Topi cumhurbaşkanı seçildi.
2007- Satürn'ün 60. uydusu keşfedildi.
2009- ''Ergenekon'' soruşturması kapsamında hazırlanan ikinci
iddianameyle haklarında dava açılan emekli orgeneraller
Şener Eruygur ile Hurşit Tolon'un da aralarında
bulunduğu 56 sanığın yargılanmasına başlandı.
21 Temmuz
1899- ABD'li yazar Ernest Hemingway doğdu.
1940- Litvanya, Letonya ve Estonya, Sovyetler Birliği'ne katılma
kararı aldı.
1946- Türkiye'de ilk çok partili seçim yapıldı.
1969- Apollo 11 uzay aracı, dört gün sonra Ay'a ulaştı. Neil
Armstrong, Türkiye saati ile 04.56'da Ay'a ayak basan ilk insan oldu.
1974- Türk jet uçakları Yunan gemisinin Baf'a personel ve malzeme
götürdüğünü belirleyerek, dönmeleri için ihtarda bulundu. Yunan
gemileri deniz ve havadan yapılan ihtara uymayarak, Türk donanmasına
ateş etti. Kocatepe Muhribi, yanlışlıkla Türk uçaklarınca batırıldı.
1982- Türkiye'nin Rotterdam Başkonsolosu Kemalettin Demirer'e
suikast girişiminde bulunuldu. Saldırganlardan biri yaralı ele
geçirildi.
1992- Tiyatro ve sinema sanatçısı Yavuzer Çetinkaya 44 yaşında öldü.
1996- Grekoromende Hamza Yerlikaya, Atlanta Olimpiyatları'nda
altın madalya kazandı.
1999- MİT, terör örgütü PKK'nın üçüncü adamı olarak bilinen Cevat
Soysal'ı 18 Temmuzda Moldova'da yakaladıktan sonra Türkiye'ye getirdi.
2000- Çeşme'deki Dünya Lazer Radyal Gençler Şampiyonası'nda
Güray Zümbül, altın madalya kazanarak Türkiye'ye bu daldaki ilk
Dünya şampiyonluğunu getirdi.
2005- Yönetmen, müzik yapımcısı, besteci Hulki Saner 84 yaşında
vefat etti.
2008- Savaş suçlusu Sırp lider Radovan Karadziç, Sırbistan'ın başkenti
Belgrad'da sahte kimlikle yakalandı. BM'nin Uluslararası Yugoslavya Ağır
Ceza Mahkemesine teslim edilen Karadziç hakkında, başta soykırım olmak
üzere 11 ayrı dava bulunuyor.
2011- Milli Eğitim Bakanlığı, okul kantinlerinde gazlı-kolalı
içecekler ve cips satışını yasakladı.
22 Temmuz
1913- Sırbistan II. Balkan Savaşı'ndan topraklarını genişleterek
çıktı. Bükreş Anlaşması ile Osmanlı, I. Balkan Savaşı'nda
yitirdiği Edirne ve Kırklareli'ni geri aldı.
1917- Rus Çarı'nın tahttan indirilmesiyle kurulan geçici
hükümette Alexander Kerenski başbakan oldu.
1922- İttihat ve Terakki liderlerinden Cemal Paşa, Gürcistan'da
uğradığı suikastta öldü.
1924- Paris Olimpiyatları başladı.
1949- İstanbul'da, Türkiye'nin ilk ampul fabrikası açıldı.
1965- TBMM, Milli İstihbarat Teşkilatı Kuruluş Kanunu'nu kabul etti.
1967- Adapazarı ve çevresinde, 7.2 büyüklüğündeki depremde 89
kişi öldü, 400'den fazla kişi yaralandı.
1974- ABD ve İngiltere dışişleri bakanlıkları yetkilileri
aracılığıyla Türkiye ile Yunanistan arasında ateşkes
anlaşmasına varıldı. Yunan cuntasının Kıbrıs'ta işbaşına
getirdiği Nikos Sampson, cumhurbaşkanlığından istifa etti.
1980- DİSK Genel Başkanı ve Türkiye Maden-İş Sendikası Genel
Başkanı Kemal Türkler 60 yaşında İstanbul'da öldürüldü.
1981- Terörist Mehmet Ali Ağca, Roma'da ömür boyu hapse mahkum
edildi.
1987- İstanbul'un eski valilerinden Fahrettin Kerim Gökay öldü.
1987- Gazeteci Örsan Öymen 49 yaşında yaşama veda etti.
1992- Operet, tiyatro ve sinema sanatçısı Toto Karaca 80 yaşında öldü.
2002- DSP'den istifa edenler, Yeni Türkiye Partisini (YTP) kurdu.
İsmail Cem'in genel başkanlığındaki YTP, 63 milletvekiliyle TBMM'de
temsil edilmeye başlandı.
2003- Irak'ın devrik lideri Saddam Hüseyin'in oğulları Uday
ve Kusay, Musul'daki çatışmada ölü ele geçirildi.
2004- İstanbul'dan Ankara'ya giden hızlandırılmış trenin 4 vagonu
Sakarya'nın Pamukova ilçesi yakınlarında raydan çıktı. Kazada 37 kişi öldü.
2007- 23. Dönem Milletvekili Genel Seçimi yapıldı. AK Parti 341,
CHP 112, MHP 71 ve bağımsızlar 26 milletvekilliği kazandı. Geçerli
oyların yüzde 46,58'ini alan AK Parti yeniden tek başına iktidar olma
imkanını elde etti. Bağımsız adaylarla seçime giden DTP grup kurdu.
Bağımsız adaylardan Mesut Yılmaz, Muhsin Yazıcıoğlu, Ufuk Uras ve
Kamer Genç de TBMM'ye girdi.
2008- Tiyatro sanatçısı Suna Pekuysal vefat etti.
2011- Norveç'te başkent Oslo'da hükümet binalarının bulunduğu bölgeye
yapılan bombalı saldırı ile birkaç saat sonra iktidardaki İşçi Partisi'nin
gençlik kampına Anders Behring Breivik isimli kişi tarafından düzenlenen
iki saldırıda 77 kişi öldü. Saldırıda Türk vatandaşı Gizem Doğan da hayatını kaybetti.