10 katlı bina derinliğindeki sır! Ay'ın karanlık tünellerine girmeye hazırlanıyorlar!

Ay'ın yüzeyindeki gizemli bir çukur, NASA'nın radarına girdi. Uzay ajansı, Marius Hills Çukuru'nun altında geniş bir mağara ya da lav tüneli bulunup bulunmadığını araştırmak üzere yeni bir bilimsel proje başlattı.

Marius Çukuru Araştırması için Jeofiziksel Aletler (GIMLI) adı verilen proje kapsamında araştırmacılar, Ay'ın yüzeyinin altını farklı yöntemlerle inceleyecek. Yeraltı radarı, sismik sensörler ve yerel yerçekimi alanını ölçen cihazlar birlikte kullanılacak.

Amaç yalnızca bir boşluk bulmak değil. Araştırmacılar, çukurun çevresindeki jeolojik yapının Ay'ın volkanik geçmişi hakkında neler anlatabileceğini de ortaya çıkarmaya çalışacak.

YAKLAŞIK 10 KATLI BİNA DERİNLİĞİNDE

Marius Hills Çukuru, Ay'ın volkanik açıdan en hareketli bölgelerinden biri olarak bilinen Marius Tepeleri'nde bulunuyor. Çukurun derinliği yaklaşık 10 katlı bir binanın yüksekliğine ulaşırken, açıklığının genişliği de kabaca bir Amerikan futbol sahası büyüklüğünde.

Ay'daki oluşum, Ay yüzeyinde şimdiye kadar tespit edilen yaklaşık 300 çukurdan biri.

Bazı çukurların, geçmişteki volkanik faaliyetler sırasında oluşmuş yeraltı mağaralarına açılan girişler olabileceği düşünülüyor. Marius Hills Çukuru da bu nedenle bilim insanlarının dikkatini çekiyor. Yapı, 2009 yılında Japonya'nın SELENE uzay aracı tarafından keşfedilmişti.

NASA'nın görevlendirdiği Gezegen Bilimleri Enstitüsü (PSI) ekibi, GIMLI kapsamında çukurun yalnızca kendisini değil, çevresindeki yeraltı yapısını da inceleyecek.

YERALTINDAKİ LAV TÜNELİNİN İZİNİ SÜRECEKLER

Bölgenin uzun bir volkanik geçmişi bulunuyor. Marius Hills Çukuru'nun duvarları da normalde Ay'ın yüzeyinin altında kalan toprak ve lav katmanlarını açığa çıkarıyor.

Bu katmanlar, lavın geçmişte Ay yüzeyinde ve altında nasıl hareket ettiğine dair önemli ipuçları taşıyabilir. Araştırmacılar ayrıca farklı volkanik püskürmelerin birbirinden ne kadar uzun zaman aralıklarıyla ayrıldığını anlamaya çalışacak.

GIMLI'nin en dikkat çekici yönlerinden biri ise birden fazla ölçüm yönteminin aynı araştırmada bir araya getirilecek olması.

Yeraltı radarı, sismik veriler ve yerçekimi ölçümleri birlikte değerlendirildiğinde, yüzeyin altında bulunan yapıların daha ayrıntılı biçimde haritalanması mümkün olabilir.

PSI Direktör Yardımcısı ve kıdemli bilim insanı Than Putzig, aktif kaynaklı sismik yöntemlerin Ay araştırmalarında yeniden kullanılmasının uzun süredir istediği bir çalışma olduğunu belirtti. Bu yöntemin radar ve yerçekimi ölçümleriyle birleştirilmesinin, Marius Hills Çukuru'ndan uzanan olası bir lav tünelinin tespit edilmesi de dahil olmak üzere yeraltı yapısının daha iyi anlaşılmasını sağlayabileceğini söyledi.

MAĞARA BULUNURSA ASTRONOTLAR İÇİN ÖNEMLİ OLABİLİR

Araştırmanın sonucu gelecekteki Ay görevleri açısından da önem taşıyor.

Ay yüzeyindeki radyasyon seviyesinin Dünya'dakinden yaklaşık 200 kat daha yüksek olduğu, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki seviyelerin ise yaklaşık 2,6 katına ulaştığı belirtiliyor. Bu ortam, uzun süreli insanlı görevler açısından ciddi bir risk oluşturuyor.

• Yüzeyin altında gerçekten geniş bir mağara veya lav tüneli bulunması halinde böyle bir yapı, gelecekte Ay'da görev yapacak astronotlara radyasyonun yanı sıra yüzeydeki aşırı sıcaklık değişimlerine karşı doğal bir koruma sağlayabilir.
• Ancak GIMLI'nin hedefi yalnızca gelecekte kullanılabilecek bir sığınak bulmak değil.
• Araştırmacılar, yeraltı yapılarının Ay'ın oluşumu ve volkanik geçmişi hakkında taşıdığı bilgileri de ortaya çıkarmayı amaçlıyor.

MAĞARA OLMASA BİLE BİLİMSEL DEĞERİ VAR

Marius Hills Çukuru'nun altında bir mağara veya lav tüneli bulunmaması durumunda bile araştırmanın boşa gitmesi beklenmiyor.

Çukurların dik duvarları, Ay yüzeyinin altında normal şartlarda görülemeyecek jeolojik katmanları açığa çıkarıyor. Bu katmanlar ve onlara bağlı olabilecek yeraltı alanları, Ay'daki volkanik süreçlerin geçmişine ilişkin izler taşıyor.

PSI kıdemli bilim insanı ve GIMLI programının baş araştırmacı yardımcısı Gareth Morgan'a göre önemli bir lav tünelinin varlığının doğrulanması, Ay'daki volkanik faaliyetlerin nasıl işlediğine dair yeni bilgiler sağlayabilir.

Dünya'daki bazaltik volkanizmanın yaygın özelliklerinden biri olan lav tünellerinin Ay'da da tespit edilmesi, iki gök cisminin volkanik geçmişinin karşılaştırılması açısından yeni bir araştırma alanı açabilir.

ARTEMİS GÖREVLERİ YAKLAŞIRKEN ARAŞTIRMA HIZ KAZANIYOR

GIMLI projesi, NASA'nın Ay'a yeniden insan göndermeye yönelik Artemis programının ilerlediği dönemde yürütülecek.

NASA'nın planına göre Artemis IV görevi kapsamında 2028'de astronotların Ay'a indirilmesi hedefleniyor. Görevde iki astronotun Ay yüzeyine inerek Güney Kutbu yakınlarında yaklaşık bir hafta boyunca bilimsel çalışmalar yürütmesi planlanıyor.

Daha sonra astronotların Ay yörüngesindeki mürettebatla yeniden buluşması ve Dünya'ya dönüş yolculuğuna geçmesi öngörülüyor.

Marius Hills Çukuru'na yönelik GIMLI araştırması ise Ay'ın yüzeyinde görünenin altında neler bulunduğuna dair daha net bir tablo ortaya çıkarmayı hedefliyor. Eğer çukurun altında gerçekten bir lav tüneli veya geniş bir mağara varsa, bu yapı gelecekte Ay'da kurulabilecek insan varlığı açısından da dikkat çekici bir keşif olabilir.