2025 harcama haritası netleşti: İşte paranın gittiği ilk üç kalem!

• HABER7-ÖZEL

TÜİK verilerine göre; hane halkı bütçesinden 2025'te en fazla pay konut ve kira harcamalarına ayrıldı.

Türkiye genelinde geçen yıl hane halklarının tüketim amaçlı harcamalarının en büyük kısmını yüzde 29,3 ile konut ve kira harcamaları oluşturdu. İkinci sırada yüzde 20,5 ile ulaştırma, üçüncü sırada yüzde 17,3 ile gıda ve alkoülsüz içecek harcamaları yer aldı.

Kocaeli Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Doç.Dr. Özgür Bayram Soylu, TÜİK’in yayımladığı 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarını Haber7’ye değerlendirdi.

Soylu, enflasyon ve kira fiyatlarındaki artış nedeniyle bütçenin aslan payının konuta gittiğini söyledi.

 Akaryakıt fiyatları, toplu taşıma güncellemeleri ve lojistik maliyetlerin yansımasıyla ulaştırma kaleminin endeksin yukarı yönlü baskı kuran bileşenlerinden olduğunu belirten Soylu, “Bu durum, özellikle büyükşehirlerde yaşayan ve iş gücü piyasasına her gün dahil olan kitleler için ciddi bir sabit maliyet kalemi oluşturuyor” dedi.

EVDEKİ SAYIYA GÖRE BÜTÇE YÖN DEĞİŞTİRİYOR

TÜİK rakamlarına göre, tek kişilik hane halklarının bütçelerinin yüzde 41’ini konut ve kiraya harcadıklarına dikkat çeken Soylu, araştırma sonuçlarının asıl çarpıcı yanının evdeki kişi sayısı değiştikçe bütçenin de tamamen yön değiştirdiğini ifade etti.

BU NE YAMAN ÇELİŞKİ!

Soylu, sebze ve meyvedeki israfa dikkat çekerek, şöyle devam etti: “İşin en acı ve çelişkili tarafı ise, paranın bu kadar kıymetli olduğu bir dönemde hanelerin en çok taze meyve-sebzeyi (%39,7) ve ekmeği (%32,5) israf etmesi. Alışveriş planlamasındaki hatalardan dolayı mutfak bütçesinin önemli bir kısmı kelimenin tam anlamıyla çöpe gidiyor.”

KİMİN BÜTÇESİ NEREYE GİDİYOR?

Özgür Bayram Soylu, en düşük yüzde 20’lik gelir grubundaki bir hanenin, bütçesinin yüzde 38,7’sini konut ve kiraya, yüzde 29,2’sini ise gıdaya ayırarak toplam bütçesinin yüzde 67,9’unu bu iki kaleme harcadığını dile getirdi.

Buna karşılık, en yüksek yüzde 20’lik gelir grubunun ise ulaştırmaya yüzde 25, konfora, eğitime ve esnek harcamalara ayırdığını aktaran Soylu, “Gelir türüne göre bakıldığında, maaşlı çalışanların bütçesi konut maliyetleriyle daralırken, müteşebbis gelirine sahip hanelerde ulaştırma harcamalarının yüzde 25,9 ile öne çıktığı görülüyor” dedi.

TEK KİŞİLİK HANELERDE ASLAN PAYI KONUT VE KİRAYA GİDİYOR

Türkiye İstatistik Kurumu, 2025 yılına ilişkin "hane halkı tüketim harcaması" istatistiklerine göre; toplam tüketim harcamalarında en düşük paya sahip alanlar yüzde 0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, yüzde 1,8 ile eğitim hizmetleri, yüzde 2,2 ile sağlık oldu.

Hane halkı büyüklüğüne göre tüketim harcamalarının geçen yılki dağılımına bakıldığında, tek kişilik hane halklarının konut ve kiraya yüzde 41, gıda ve alkolsüz içeceğe yüzde 14,3 ve ulaştırmaya yüzde 14,4 pay ayırdığı kayıtlara geçti.

Hane halkı büyüklüğü 6 ve daha fazla kişi olan hane halklarının, gıda ve alkolsüz içeceklere yüzde 23,7, konut ve kiraya yüzde 22,4 ve ulaştırmaya yüzde 18,1 pay ayırdığı tespit edildi.

EN BÜYÜK İSRAF TAZE MEYVE VE SEBZEDE

Hane halkları tarafından en fazla israf edilen gıda grupları incelediğinde, en büyük payı yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebze alırken, bunu yüzde 32,5 ile ekmek, yüzde 15,1 ile süt ve süt ürünleri izledi.

GELİR ARTIKÇA ULAŞIM PAYI 3’E KATLANDI

Yüksek gelirli hanelerin düşük gelirlilere göre ulaşıma 3 kattan fazla pay ayırdığı belirlendi.

Gelire göre sıralı yüzde 20'lik gruplar itibarıyla tüketim harcamalarının geçen yılki dağılımına bakıldığında, en yüksek gelir grubu olan beşinci yüzde 20'lik grupta yer alan hane halklarının ulaştırma harcamalarına (motorlu taşıt alımları, akaryakıt, yolcu taşımacılığı, araç bakım ve onarımı gibi) yüzde 25, konut ve kira harcamalarına yüzde 25,7, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 12,4 pay ayırdığı görüldü.

En düşük gelir grubu olan birinci yüzde 20'lik grupta yer alan hane halkları ise konut ve kiraya yüzde 38,7, gıda ve alkolsüz içeceklere yüzde 29,2 ve ulaştırmaya yüzde 8,6 harcama yaptı.

Temel gelir kaynağı maaş, ücret, yevmiye olan hane halkları, konut ve kira harcamalarına yüzde 26,4, gıda ve alkolsüz içeceklere yüzde 16 ve ulaştırmaya yüzde 21,9 pay ayırırken, müteşebbis geliri olan hane halklarının konut ve kiraya yüzde 25,5, gıda ve alkolsüz içeceklere yüzde 17 ve ulaştırmaya yüzde 25,9 pay ayırdığı belirlendi.