Sevinç Çokum: Selim İleri'ye toz kondurmam

Murat Tokay'ın röqortajı

Türk edebiyatının usta öykücülerinden biri Sevinç Çokum. Son yıllarda romana yönelen yazar, 9 yıl aradan sonra hikâye kitabı  "Al Çiçeğin Moru"nu yayımladı. Kitapta kalbe dokunan naif, aynı zamanda yaralayıcı öyküler var. Selim İleri'nin ifadesiyle "Al Çiçeğin Moru' içteki sızıyı, çağıltıyı çoğalttıkça çoğaltıyor. Biz de öykünün yanı sıra roman, deneme, anlatı gibi edebiyatın farklı türlerinde eserler ortaya koyan Sevinç Çokum'la yeni kitabını ve yazarlığını konuştuk.

Hikaye ilk göz ağrınız, yazarlığa adım attığınız, okurun sizi tanıdığı tür. Son yıllarda peşpeşe romanlar yayımladınız. Yeni eseriniz Al Çiçeğin Moru bir öykü kitabı. Bu uzun aranın sebebiyle başlayalım sohbetimize.

Benim hikâyelerim bazı güçlü duyuşlardan, mekan etkileri ve katlandığım katlanamadığım insan ilişkilerinden doğar. Farz edelim, ansızın yağmur yağmaya başlar ve bu dökülüş sizde bir tele dokunmak gibi ürperti yaratır. İşte bunun gibidir benim öyküye sarılışım. Doğal olarak, dönem dönem değişik yöntemler, fikir bulamaçları, roman kıvamı taşıyan öykü denemelerim de oldu. Bütün bunların yanında hikâyelerimi asıl birbirine tutunduran temel özellik, başta söylediğim o ansızın bastıran yağmur veya hayatın akışkanlığı içinde beni ilgilendiren ve bende iz bırakan derinlikler, sevgiler, kırıklıklar, haksızlıklar... Dediğiniz gibi öykü, hatta şiirle başladım, sonra romana girdim; yanı sıra ilk göz ağrım da devam etti. Fakat sonrası hikâyeye ara verişim... Bundan önceki bu türde yazılmış kitabım Gece Kuşu Uzun Öter 2001'de yayımlanmış, demek ki, 9 yıl aradan sonra, Al Çiçeğin Moru geldi. Bunlar da Varlık ve Türk Edebiyatı'nda yer alan son yıllarda yazdığım örnekler. Al Çiçeğin Moru'ndan sonra artık hikâye yazmamayı düşünmüyorum. Romanla devam edeceğim. Ancak bazı kararlarımı zaman zaman değiştirdiğim de oldu; onun için öykü konusunda aldığım karar da değişebilir, şu anda kesin gibi gözükse de...

Siz kendinizi öykücü Sevinç Çokum, romancı Sevinç Çokum diye ayırır mısınız?

Ayırmam, çünkü kaynak benim. Her şeyden önce ben bir anlatıcıyım, yalnız öykü yazarken biraz daha esrik, biraz daha bağlantı telâşı olmadan yazarsınız. Romanda da şiirli haller, dantelalar olmalıdır, fakat bu türde ayrı bir sorumluluk yığılır üzerinize. Ayrıca roman hangi çağa gelirse gelsin, eğer devam ediyorsa, içinde iskambil kağıtlarıyla devrilmeyecek güçlü bir hikâyeyi barındırabilmelidir. Bu hikâye ister fikirlerden oluşsun, ister bilimden, felsefeden; nereden yoğunlaşırsa yoğunlaşsın, isterseniz hafife alın, taşlamalar, alaylar katın; o hikâyenin şu dağın, şu perdenin arkasında olduğunu bilmeliyiz. Bu benim roman görüşüm, başkalarınınkini bilemem. Masa başına oturduğumda gündelik hayatından sıyrılan, artık yarın yapılacak işleri, politikacıların ne dediklerini düşünmeyen bir Sevinç Çokum geçer benim yerime. O artık evdeki hayatın dışındadır, ameliyata hazırlanan cerrah gibi üstünü başını hazırlayan, eldivenlerini giyip gerekli ne varsa bunları yerine getiren birisidir. Telefonlara cevap vermez, kapıları açmaz, yaptığı işle bütünleşmiştir. İster öykü, ister roman yazsın, bu hali değişmez.

Al Çiçeğin Moru'nda sizin önceki öykülerinizde de geçen 'ölüm'ü ağırlıklı tema olarak görüyoruz. Aradan geçen yıllar ölümü daha mı çok düşünmeye, yazmaya itiyor insanı?

Ben ölümü çocukluğumda ve yetişme çağımda daha fazla düşündüm. Hatta Deli Zamanlar adlı romanımda bir hastane morgunda neler hissettiğimi anlatan ve böylece ölüm konusundaki sorularımı, takıntılarımı yansıtan bir bölüm vardır. Şu anda ise ölümü hayatın normal seyri içinde bir olgu olarak görüyorum. Eskiden ağlayabildiğim halde şimdi kolay kolay ağlayamıyorum. Buluşma hikâyesinde de ölüm olayının veya gerçeğinin, doğumun yani açılışın ardından gelen bir kapanış olma sadeliğini hissettirmeye çalıştım aslında. Orada yazmak istediğim, pişmanlıklarını içinden atamamış bir ölüyle, yaşadığı hayatın ölçülerini fazlasıyla benimsemiş, adeta o ölçüler için ömrünü geçirmiş bir diğer ölü arasındaki konuşmalarla bir muhasebe yapmak, ölüm halinde bile hayatın özlenilesi bir şey olduğunu sezdirmekti. Şu noktayı da belirtmeliyim; Al Çiçeğin Moru'nda eski öykülerime göre farklı, söz gelimi mizah tarafı olan örnekler ve ironik anlatımlar da yer aldı. Belki hayatı ciddiye almak gibi algıladığım ilk hikâyelerimden sonra geldiğim çizgiyi araştırmak isteyenler için bu son kitap önemli ipuçları sergilemektedir.

Kitaptaki öyküler otobiyografik öğeler de taşıyor. Öğrencileriyle yıllar sonra buluşan öğretmenin öyküsünü okurken o öğretmeni siz olarak tasavvur ettim. Bu okur yanılması mı? Öykü dilindeki samimiyet, sıcaklık okura bunu mu düşündürtüyor yoksa?

Sözünü ettiğiniz örnek, kitaba adını veren öyküdür. Oradaki isimleri bile değiştirmedim, o kadar gerçek. Yaşanmışlığın edebiyattaki önemi böylece size o sıcaklığı duyurabilme ve inandırıcı olma özelliğiyle kanıtlanıyor. Hikâye kahramanlarının herhalde haberleri olmadı; fakat olacaktır. Özellikle öğrencilerime benim bir armağanımdır bu öykü. Sadece kurgulamayla yazılmış roman ve hikâyenin eksikleri bulunur, tadı uydurulmuş bir yemek gibidir yahut kokusuz, dışı güzel bir çiçeği koklayıp da hayal kırıklığı duymak gibidir.

Öykülerde geçen kahramanların isimleri de daha çok eskiye ait. Ulviye, Sitare, Süheyla, Neyyire, Afife, Şefik, İhsan, Mestane... Daha çok mazide mi yaşarsınız?

Hayır, ben hayatın içindeyim, kalabalıklara karışırım çoğu zaman. Kendimi güçlü hissetmek ve insanları tanımak, malzememi zenginleştirmek için bu gereklidir. Kitapta günümüzü anlatan, özellikle daha önce yazmadığım semtlerin, Çatalca'nın, Büyükçekmece ve Güzelce'nin hikâyeleri de bulunuyor. Günümüzde yaşananlar, modalar, güne ayak uyduran veya uyduramayanlar, teknolojik gücü simgeleyen araç gereç şu bu... Şu bir gerçek ki siz artık insanlar ve onların icadı aletler tarafından yönetiliyorsunuz. Aynı zamanda yaygın düşünceler, modalar, anlayışlar, gruplar tarafından yönlendiriliyorsunuz. Yazar yaşadığı çağı anlayamıyorsa ve çözümlememek için ona sırt çeviriyorsa yanlışın içindedir. Ben dünyayı bugünkü değerleriyle anlamaya çalışan ve onu olumsuz yönlere çekme çabası olanları sorgulayan biriyim. Yazma sebebim ve problemim, dünyanın yarınlara, yarının insanlarına eli yüzü düzgün bir biçimde ulaşamayacak olmasından doğdu.

"Sizin erguvanlara bakacak zamanlarınız yine de oldu... Al çiçeğin morunu fark edebildiniz... Ya şimdi, bugün bir oda içinde geleceğini çözemeyen çocuk?" Öyküde geçen bu soruya sizin cevabınız ne olurdu? Niye böyle oldu/k? Artık internet çağındayız deyip geçiştirmeli miyiz bu sorunun cevabını?

Soruya sosyolojik açıdan bakarsam toplumsal değişimler kaçınılmazdır cevabı hemen yakınımızdadır. Bu doğrudur, teknolojinin veya zamanın yeni ideolojileri, yeni pazarlamaları sunmaları iyi veya kötü olsun olağandır. Hatta şöyle söyleyebilirim, hangi oluşum kötü yanlarıyla geliyorsa, yanında iyi çözümleri, karşıt doğruları da getirecektir. Küreselleşme böyledir söz gelimi, bir anda dünyayı altüst etmiş olsa da insanları yüz yüze, ülkeleri yan yana, karşı karşıya getirmekle iyi ettiği kadar, bir buldozer görevi de görmüştür. Dünya bu sebeple gelgeç bir dünya görüntüsü almıştır. "Hemen tüket yahut. Unut ve sil, haydi bakalım yenisine!" felsefesi, bu olumsuz sonuca karşılık insanlarda toparlanma ve doğruları arama iştiyakını da uyandırmıştır. Değişimler gerçeğine paniğe kapılmadan bakarsanız, onunla gelecek tartışmaları, kavgaları, dövüşleri de görebilirsiniz. Her devrin şartları anlayışları, doğruları, yanlışları kendi içinde gelir. Geçmişin güzellikleriyle kalmayıp bunun yanına o güzellikte bir başkasını koyabilmek önemlidir. İnternetin yararlı tarafını kabullenerek o çocuğa doğa sevgisini verebilmek de... Dünün insanlarının eksikleri başka bir yöndeydi, bugünkülerin de geçmişte kaldı. Biz bu çukurları kapatarak ve kayıpları başka anlamda telâfi ederek yaşayacağız.

Selim İleri'ye toz kondurmam

Selim İleri geçenlerde Radikal Kitap'ta şöyle yazdı: "1972'de Behçet Necatigil, Eğik Ağaçlar'ı okumamı salık vermişti. Sevinç Çokum'u 'sağcı' yazarlar arasında sayıyordum. Okuyamayacağımı söyledim; usta Necatigil'den okkalı bir azar işitmiştim. Bu böyle uzun süre sürdü gitti. Bir gün 'Gece Kuşu Uzun Öter'i okuyunca, başa döndüm, taa 'Eğik Ağaçlar'a. Çok önemli bir hesaplaşma yazarıyla yüz yüze geldiğimi biliyordum artık. Sağdı soldu derken, Sevinç Çokum'a ne denli haksızlık yapıldığını da." Bu haksızlık son yıllarda ortadan kalktı mı?

Selim İleri benim gözümde, arkadaşlarım ve yazarlar arasında çok ayrı bir yerde durur. Ona toz kondurmam. Şimdi ne kadar doğru sözlüyse, kuşkum yok, o zaman da öyleydi ve doğruları söyledi. Yazarlar arasında, böylesine içtenlikle konuşabilen, Selim İleri gibi kaç kişi var acaba? Kitabı okumayacağını söylediğinde yıl 1972 ise 23 yaşındaydı, ne kadar taze bir çağ! Belki, o dönemin şartlarına göre öyle bakmalıydı. Belki o dönem ben portmantoya ters veya biçimsiz asılmış bir manto gibi izlenim bırakıyordum, ne biliyorsunuz? Sonradan benim sağın içindeki feveranım ve gördüğüm zaafları yazdıklarımla suratlara vuruşum da ayrı bir hal. Asıl olan yürektir. Selim İleri'nin düşüncesini açıkça söylemesi, sonraki yıllarda bana hem dostluğu hem de destekleriyle güç verişi herkesçe bilinmeli. Bugün edebiyat dünyasında ayrımcılık eskisi kadar ezici olmasa bile bazı anlayışlar ortadan kalkmış sayılamaz.

Selim İleri, bütün o tuhaf, burnu havada ve usta yazar diye anılan bazı kimselere üstün yazarlığı ve örnek insanlığıyla bu çağın en güzel cevabı sayılabilecek bir isimdir.

(Zaman)

Söyleşiye konu olan kitapla ilgili teknik bilgiler ve internet üzerinden sipariş şartlarını görmek için bu linki kullanabilirsiniz