Işık ve gölgenin ustası 400 yaşında

Eczacıbaşı Sanal Müzesi de ressamı 45 eserinin yer aldığı bir sergi ile anıyor.

2006, Batı resim tarihinin en büyük ustalarından Rembrandt Harmensz van Rijn’in doğumunun 400. yılı. Geride yaklaşık 600 yağlıboya, 300 gravür ve bin 400 desen bırakan ressam için başta memleketi Hollanda olmak üzere, birçok ülkede çeşitli etkinlikler düzenleniyor. Bunlardan en kapsamlısı, ressamın gençlik dönemi tablolarının yanı sıra adıyla özdeşleşen Gece Nöbeti, Yahudi Gelin, Anatomi Dersi gibi yapıtlarının da yer aldığı Amsterdam Rijskmuseum’da 26 Ocak’ta açılan sergi. Etkinlik kervanına Türkiye’den Eczacıbaşı Sanal Müzesi katıldı. Sanal müze, küratörlüğünü İdil Ergün’ün üstlendiği “Rembrandt: Işığın ve Gölgenin Ustası” başlıklı sergide, 15’i otoportre olmak üzere yağlıboya, desen ve gravürlerden oluşan 45 eseri 60 ayrı imge olarak sunuyor. Dünden itibaren www.sanalmuze.org internet adresinden gezilmeye başlanan sergide, ressamın 1632’de hekim Nicolaes Tulp ve yedi cerrahı resmettiği Anatomi Dersi ile 1642’de yaptığı Amsterdam Milis Kuvvetleri’nden oluşan Gece Nöbeti de bulunuyor.

Hayatı boyunca düzenli olarak ürettiği otoportreleri, kendine özgü sanatsal teknikleri ve ışığı ustaca kullanması ile tanınan Rembrandt, 15 Temmuz 1606’da Leiden’de, bir değirmencinin dokuz çocuğundan biri olarak dünyaya gelir. Rembrandt uzmanı Ernst van de Wetering’e göre 1628 yılında yaptığı kendi portresi, sanatçının ışık ve gölge üzerindeki deneylerinin ilk ürünlerinden biri. Wetering, “O Leiden’de ışığı keşfetmişti. Amsterdam’a gittiğinde ise artık gücünün doruğundaydı.” diyor ressam için. Sanat alanında adını gittikçe daha çok duyuran Rembrandt, kısa zamanda Amsterdam yüksek sosyetesine kendini kabul ettirir. Fakat halktan kişilerin portrelerini de çizmeye devam eder. Avustralyalı sanat tarihçisi Robert Hughes, “O, portresini yaptığı insanları soylu olarak göstermeye çalışan bir ressam değildi. İşte bu yüzden de Caravaggio’dan sonraki gerçekçilik akımının ilk gerçek temsilcisiydi.” diyor. Rembrandt, 17. yüzyıl Protestan Hollanda’sında kilisenin yaptırımı nedeniyle dinî içerikli yapıtlara fazla talep olmamasına rağmen, barok akımını devam ettirir. İnce ve özenli fırça darbeleri gibi geleneksel tekniklerden uzaklaşarak, kalın ve özgür fırça darbeleriyle bitmemiş bir resim etkisi veren tablolar yapar.

Rembrandt’ın hayatı, 1642’de ‘ışık ve gölgenin büyüleyici dansı’ olarak tanımlanan Gece Nöbeti adlı tablosunu yaptıktan sonra ters gitmeye başlar. Aynı yıl çok sevdiği eşi Saskia’yı kaybeden ressam için finansal zorluklar da başlar. Sahip olduğu her şeyi satmak zorunda kalan sanatçının sıkıntıları üslûbunu da etkiler. Dönemin sanat eğilimlerinden ve beğenisinden uzaklaşarak olayların ruhuna inmeye çalışan sanatçı, barok yerine içe dönük bir tarzı benimser. Ressamın görünen gerçeğin betiminden iç dünyanın ifadesine doğru gelişen sanat serüveni kendisini resmettiği portrelerinde de görülür. 20 yaşında başlayarak ölümüne dek yaptığı, sayıları 80’i aşan bu portreler, resimli bir otobiyografi niteliğindedir. Portrelerde ayna karşısında değişen yüz ifadeleri üzerinde denemeler yaptığı, kendini betimlemekten öte farklı sanatsal teknikleri keşfetmeye çalıştığı yorumları yapılsa da bir yaşamın değişen kişisel tutumlarının kayıt aracı olduğu da inkar edilemez. Otoportrelerine bakılarak hayatındaki iniş çıkışları net bir biçimde gördüğümüz ressamın kendini tanıma çabasını ve zamana karşı savaşını bu şekilde verdiği de düşünülebilir. Bir tek en son otoportresinin kendisine benzediği söylenen Rembrandt, 4 Ekim 1669’da 63 yaşındayken hayata veda eder