Rusya'da dikkat çeken Türkiye raporu: Etkisi büyüyor

Rusya’nın dış politikasında belirleyici kurumlardan biri olarak kabul edilen, 101 yıllık Dünya Ekonomisi ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsü’nün (IMEMO) yayımladığı son rapor, Türkiye’nin Orta Asya’daki etkisini Moskova perspektifinden ayrıntılı biçimde ele aldı. Rusya Dışişleri Bakanlığı ve Kremlin çevrelerinde referans kabul edilen analizlerde, Ankara’nın Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üzerindeki etkisi, Türkmenistan ile gelişen ilişkiler ve Birleşmiş Milletler (BM) zeminindeki kurumsal hamleleri, Avrasya dengeleri açısından “stratejik bir genişleme” olarak değerlendirildi. Rapora göre Türkiye, kültürel söylemin ötesine geçen somut adımlarla Orta Asya’da yeni bir jeopolitik ağırlık merkezi inşa ediyor.

BM GÖZLEMCİLİĞİ ARAYIŞI

IMEMO analistlerinden Zoya Mahmudova’nın çalışmasına göre, TDT son yıllarda “Türk Dünyası Vizyonu–2040” gibi belgelerle bölgeyle entegrasyonu derinleştirmeyi hedefliyor. Bu stratejinin uluslararası ayağında ise Birleşmiş Milletler'de (BM) gözlemci statüsü kazanma girişimi öne çıkıyor. Rapordaki analize göre bu süreç teknik değil siyasi bir hedefe yönelik. 2011’de başlayan başvuru süreci, teşkilatın kimlik temelli yapısı ve BM’de konsensüs şartı dolayısıyla ertelense de 2022’de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin TDT’ye gözlemci olarak dahil edilmesi ile süreç hızlandı. Rapora göre bu gelişme ile Rusya için Orta Asya'daki dengeler daha karmaşık hale geldi.

RUSYA İLE REKABET

Raporda dikkat çekilen bir diğer başlık ise TDT ile Rusya merkezli Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU) arasındaki örtük rekabet. IMEMO’ya göre, TDT’nin uluslararası meşruiyet arayışı, Rusya’nın Avrasya’daki ağırlığıyla çakışıyor. Moskova’daki diplomatik çevreler, TDT’nin BM düzeyinde güç kazanmasını Avrasya’daki güç mimarisini etkileyebilecek uzun vadeli bir hamle olarak okuyor.

TÜRKİYE–TÜRKMENİSTAN YAKINLAŞIYOR

Raporda yer alan ve Elina Darzieva tarafından kaleme alınan ikinci analiz ise Türkiye’nin Orta Asya’daki genişlemesinin somut örneği olarak Türkmenistan’ı işaret ediyor. Rapora göre, “daimi tarafsızlık” doktrini nedeniyle uzun süre siyasi angajmandan kaçınan Türkmenistan, ekonomik kırılganlıklar ve Çin’e bağımlı enerji ihracatının sınırlı getirisi dolayısıyla yeni ortak arayışına girdi. Türkiye, bu noktada hem büyük bir ticaret ortağı hem de Türkmen gazının Avrupa’ya taşınmasında potansiyel transit kapı olarak ön planda yer alıyor.

SOMUT HEDEFLER

IMEMO raporu, Türkiye’nin Orta Asya politikasındaki tarihsel dönüşüme de dikkat çekiyor. 1990’larda öne çıkan kültürel birlik söyleminin, bölge liderleri tarafından mesafeyle karşılandığı hatırlatılırken, 2000’li yıllarla birlikte Ankara’nın daha gerçekçi bir çizgiye yöneldiği vurgulanıyor. Rapordaki analize göre Türkiye, enerji, lojistik, altyapı ve ticaret başlıkları üzerinden somut işbirlikleri gerçekleştiriyor. Moskova’daki analizlere göre bu yaklaşım, Türkiye’yi Rusya ve Çin’e karşı “dengeleyici bir aktör” haline de getirmiş durumda.

MOSKOVA TEMKİNLİ İZLİYOR

Raporun genel tonunda Türkiye’ye yönelik bir karşıtlıktan ziyade temkinli bir izleme yaklaşımı ön plana çıkıyor. IMEMO’ya göre Ankara’nın Orta Asya’daki etkinliği giderek artıyor ancak bu genişleme ekonomik gerçekler, tarafsızlık doktrinleri ve bölgesel riskler nedeniyle doğal bir çerçevede ilerliyor. Yine de Rus stratejik çevreleri, TDT’nin kurumsal derinlik kazanmasını ve Türkiye’nin enerji merkezli varlığını Avrasya dengeleri açısından dikkatle izlemeye devam ediyorlar.