ABD ve İran anlaşamadı: Hürmüz Boğazı krizi ve bölgesel güvenlik belirsizliği sürüyor

Haber7-ÖZEL

28 Şubat’tan beri süren savaşı sona erdirmeyi amaçlayan ve 21 saatten fazla süren ABD ve İran arasındaki müzakereler, anlaşma sağlanamadan sona erdi.  

ABD heyetine başkanlık eden Başkan Yardımcısı JD Vance, sabah saat 7'de Pakistan'ın İslamabad kentinde gazetecilere yaptığı kısa açıklamada, İran'ın "şartlarımızı kabul etmemeyi seçtiğini" söyledi.

VANCE WASHİNGTON’A ELİ BOŞ DÖNDÜ

Vance, görüşmelerin sona ermesinin ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, "Bence bu, Amerika Birleşik Devletleri'nden çok İran için kötü bir haber. Yani, bir anlaşmaya varamadan Amerika Birleşik Devletleri'ne geri dönüyoruz" diye ekledi. "Nükleer silah edinmeye çalışmayacaklarına ve nükleer silaha hızla ulaşmalarını sağlayacak araçları aramayacaklarına dair kesin bir taahhüt görmemiz gerekiyor. Bu, Amerika Birleşik Devletleri başkanının temel hedefidir. Ve bu müzakereler aracılığıyla elde etmeye çalıştığımız şey de budur” şeklinde konuştu.

MÜZAKERELER SÜRECEK

İran'ın devlet televizyonu Press TV, görüşmelerin Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ve Tahran'ın barışçıl bir nükleer enerji programına sahip olma hakkı konularında tıkandığını bildirdi. 

İran hükümetinin sosyal medya hesabından yayınladığı bir açıklamada, "Bazı görüş ayrılıkları devam etse de müzakereler sürecek" denildi, ancak müzakerelerin ne zaman yeniden başlayacağına dair bilgi verilmedi.

HÜRMÜZ MÜZAKEREYE GİDEN YOLU KAPATTI

Erken saatlerde müzakereler yeni başlamışken, Trump sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşımda, ABD'nin savaş başlamadan önce dünyanın petrolünün beşte birinin geçtiği önemli bir boğazı temizlemeye başladığını söyledi. İran'ın savaşın başından beri tanker trafiğine fiilen kapattığı boğazın yeniden açılması, müzakerelerde ABD'nin temel taleplerinden biridir. 

Pentagon yaptığı açıklamada, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) güçlerinin Hürmüz Boğazı'nda "mayın temizleme için koşullar oluşturmaya başladığını" belirtti. CENTCOM komutanı Amiral Brad Cooper, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, USS Frank E. Petersen Jr. ve USS Michael Murphy adlı iki savaş gemisinin, "yeni bir geçiş yolu" oluşturmak ve "ticaretin serbest akışını" teşvik etmek amacıyla bir operasyonun parçası olarak Hürmüz Boğazı'ndan geçtiğini söyledi.

DEVRİMDEN BU YANA BİRİ İLK

Bu görüşmeler, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana ABD ve İran arasında gerçekleştirilen en üst düzey yüz yüze görüşmeler olma özelliğini taşıyor. Ancak Trump daha sonra müzakerelerin önemini küçümseyerek ABD'nin savaşı zaten kazandığını iddia etti. Washington DC'de gazetecilere konuşan Trump, "Boğazı süpürüyoruz. Anlaşma yapıp yapmamamız benim için fark etmez" ifadelerini kullandı.

NETANYAHU: SAVAŞ HENÜZ BİTMEDİ

ABD ve İran arasındaki görüşmeler İslamabad'daki Serena Oteli'nde gece geç saatlere kadar sürdü. bunun da müzakerelerin aktif olarak devam ettiğini gösterdiğini söyledi. TIME’da yayınlanan bir makaleye göre, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Cumartesi günü televizyonda yayınlanan 13 dakikalık konuşmasında görüşmelere değinmedi, ancak çatışmanın devam ettiğini belirterek halka "savaş henüz bitmedi" dedi.  Ayrıca, artan iç eleştirilere rağmen savaş çabalarını savundu ve İsrail'in İran'ın nükleer programını, füze yeteneklerini ve liderliğini "ezdiğini" söyledi.

SAVAŞIN KURBANLARI

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'na (Human Rights Activists News Agency) göre, savaşın başlangıcından bu yana İran'da en az 1.701 sivil öldürüldü, bunların arasında 254 çocuk da bulunuyor.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail'in Lübnan'ı bombalamasında en az 2.020 kişinin öldüğünü ve 6.400'den fazla kişinin yaralandığını, bunların 357'sinin Çarşamba günü İsrail'in tek bir saldırı dalgasında hayatını kaybettiğini açıkladı.

İran'a atfedilen saldırılar Körfez ülkelerinde en az 32 kişinin ölümüne neden oldu. İsrail'de en az 20 ölüm kaydedildi ve 13 Amerikalı asker hayatını kaybetti.

GÖRÜŞMELERE KİMLER KATILIYOR?

ABD heyeti Başkan Yardımcısı Vance’in başkanlığında, Orta Doğu Özel temsilci Steve Witkoff ve Trump'ın damadı Jared Kushner'dan oluşuyor. ABD heyetinde ayrıca, başkanın ulusal güvenlik danışmanı yardımcısı ve başkan yardımcısının ulusal güvenlik danışmanı Andrew Baker ile başkan yardımcısının Asya işlerinden sorumlu özel danışmanı Michael Vance de yer alıyor.

Vance, görüşmeler öncesinde Cuma günü yaptığı açıklamada, görüşmelerin "olumlu geçeceğini" düşündüğünü ancak İran'ı "bizimle oyun oynamaya" çalışmaması konusunda uyardığını söyledi.

İran heyetine İran Parlamentosu Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlık ediyor. İran heyetinde diplomatik, askeri ve ekonomik alanlardan yaklaşık 70 yetkili ve uzman bulunuyor.

İRAN GÖRÜŞMELERDEN NE BEKLİYOR? 

İranlı yetkililerin çatışmaları sona erdirmek için yayınladığı 10 maddelik öneriler, ABD’nin politikası ve bölgedeki pozisyonuyla doğrudan çeliştiği için reddedildi.

İsrail, ABD-İran ateşkesinin ilan edilmesinden bir gün sonra, Çarşamba günü Lübnan'da 350'den fazla kişiyi öldürdü.

ABD NE İSTİYOR VE DONALD TRUMP NE SÖYLEDİ?

ABD’nin İran’a sunduğu 15 maddelik plan, yalnızca iki ülke arasındaki gerilimi değil, küresel enerji güvenliğini de doğrudan etkileyen kritik başlıkları içeriyor. Teklifte, İran’ın askeri ve nükleer kapasitesine ciddi sınırlamalar getirilmesi hedeflenirken, aynı zamanda bölgesel güvenlik ve deniz trafiği gibi hassas konular da masaya yatırılıyor. Planın dikkat çeken yönlerinden biri, Pakistanlı aracılar üzerinden Tahran’a iletilmiş olması. Bu diplomatik kanal, doğrudan temasın sınırlı olduğu bir süreçte dolaylı müzakere zeminini güçlendirmeyi amaçlıyor. Öte yandan teklif, küresel ticaret açısından hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını da kapsıyor.

Dünya petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu dar boğaz savaş sürecinde stratejik bir baskı aracına dönüşmüş durumda. İran’ın boğaz üzerinden petrol akışını sekteye uğratma kapasitesi, hem ABD’ye hem de Körfez’deki müttefiklerine ekonomik ve jeopolitik maliyetler yüklerken; Tahran’a sahadaki askeri dezavantajını dengeleme imkanı sunuyor. ABD Başkanı Donald Trump ise plana ilişkin yaptığı açıklamada, İran’ın bazı maddeleri halihazırda kabul ettiğini öne sürdü. Ancak bu iddianın ne ölçüde gerçeği yansıttığı ve teklifin İran yönetimi tarafından ne kadar kapsamlı değerlendirildiği henüz netlik kazanmış değil.