Son dakika... Görevi bırakmaya hazırlanan Guterres'ten tarihi veda konuşması

Son dakika: Görev süresi 31 Aralık'ta dolacak olan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Guterres 81. BM Genel Kurulu'nda yaptığı veda konuşmasında Gazze'deki katliama ve BM Güvenlik Konseyi'nin adaletsiz yapısına sert tepki gösterdi.

Bizi Takip Edin
GİRİŞ 22.09.2026 16:36 GÜNCELLEME 22.09.2026 17:21 DÜNYA
Son dakika... Görevi bırakmaya hazırlanan Guterres'ten tarihi veda konuşması
Son dakika... Görevi bırakmaya hazırlanan Guterres'ten tarihi veda konuşması

Son dakika... Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, 31 Aralık'ta sona erecek olan 10 yıllık görev süresi öncesinde 81. BM Genel Kurulu'nda tarihi bir veda konuşması yaptı. Küresel krizler, savaşlar, iklim değişikliği ve yapay zeka gibi dünyanın kaderini belirleyecek konulara değinen Guterres, uluslararası topluma çarpıcı uyarılarda bulundu.
 
Dünyadaki fay hatlarının giderek genişlediğini belirten Guterres, "Çatlaklar kanyonlara dönüştü. Son bir gün içinde, son on yıl içinde savaşlar yıkıcı sonuçlarla patlak verdi ve alçakça bir acımasızlıkla uzayıp gitti. Siviller hedef alındı, insan hakları ayaklar altına alındı, açlık bir silaha dönüştürüldü, insani yardım çalışanları öldürüldü." dedi.

Uluslararası hukukun bir kenara itildiğini, jeopolitik bölünmelerin derinleştiğini ve eşitsizliklerin arttığını vurgulayan Guterres, iklim krizinin uzak bir uyarı olmaktan çıkıp günlük bir gerçekliğe dönüştüğüne ve yapay zekanın onu geliştirenleri bile hazırlıksız yakalayan bir hızla ilerlediğine dikkat çekti.

"GÜCÜN HÜKÜMETLERDEN ÖZEL ŞİRKETLERE TRANSFERİNE TANIKLIK EDİYORUZ"

Yaşanan krizlerin birbirinden bağımsız olmadığını, aksine kimin güce sahip olduğu ve gücün nasıl kullanıldığıyla ilgili aynı hikayenin bölümleri olduğunu anlatan BM Genel Sekreteri Guterres, şunları kaydetti:

"Güç üç temel biçimde yeniden şekilleniyor. Birincisi, devletler arasındaki güç dengelerinde. Yeni ekonomik, siyasi ve teknolojik nüfuz merkezleri ortaya çıktı. İkincisi, gücün hükümetlerden bir avuç özel şirkete ve bireye doğru olağanüstü bir şekilde transfer edildiğine tanıklık ediyoruz. Bu aktörlerin erişim alanı artık siyaset, ekonomiler, bilgi akışları, teknolojik gelişme ve toplumların ayakta durmasını sağlayan sivil alanın tamamına uzanıyor. Üçüncüsü ise insanlar giderek gücü makinelere devrediyor. Yapay ajanlar kontrolden çıkabiliyor ve ölümcül otonom silahlar bilim kurgudan askeri gerçeğe dönüşüyor."

Kurumların ve yönetim sistemlerinin büyük ölçüde geçmişte kalmış bir dönemin güç gerçeklerini yansıtmaya devam ettiğini belirten Guterres, insanlığın eşi benzeri görülmemiş tehditlerin kesişimiyle karşı karşıya olduğu bu dönemde kolektif eylem mekanizmalarının baskı altında olduğunu ifade etti.

Açıkça çok kutuplu bir dünyaya doğru ilerlendiğini ve bu hareketin geri döndürülemez olduğunu dile getiren Guterres, "Ağlarla birbirine bağlanmış bir geleceği inşa etmek, özellikle süper güçlerin kendi güçlerinin o kadar da 'süper' olmadığını, güçlerinin sınırları bulunduğunu kabul etmesiyle başlıyor. Tek başına askeri güç barışı güvence altına alamaz. Tek başına ekonomik güç istikrarı sağlayamaz. Tek başına teknolojik güç güvenliği garanti edemez." diye konuştu.

Geleceğin, gücün dört büyük sınavıyla nasıl başa çıkılacağı tarafından şekilleneceğine işaret eden Guterres, bu sınavları savaş ve barış üzerindeki güç, serveti yoğunlaştıran ve eşitsizliği artıran güç, iklim kaosunu körükleyen güç ve yapay zekanın açığa çıkardığı güç olarak sıraladı.

"GAZZE'DEKİ YIKIMIN EŞİ BENZERİ YOK"

21. yüzyılda gücün ilk büyük sınavının barış ve güvenlik olduğunu vurgulayan Guterres, Orta Doğu genelinde çatışmaların birbirini tetiklediğini belirterek, "Sözde ateşkesler, siviller bedel ödemeye devam ederken, gerçek anlamda ateşin sadece biraz azaltılmasından öteye geçmedi. Artık yeter. Çatışmalar sona ermeli. İnsani yardım akışı sağlanmalı. Ve seyrüsefer hakları ve özgürlükleri uluslararası hukuka uygun şekilde tamamen yeniden tesis edilmelidir." ifadelerini kullandı.

Bölgeyi saran kargaşanın ortasında işgal altındaki Filistin topraklarındaki yıkıcı durumun gözden kaçırılmaması gerektiğini anlatan Guterres çarpıcı açıklamalarda bulunarak, "Hamas'ın 7 Ekim'deki korkunç terör saldırılarının üzerinden neredeyse üç yıl geçti. Ancak bunun ardından Gazze'de Filistinlilere yönelik, Genel Sekreterlik görevimde geçirdiğim yıllar boyunca tanık olduğum hiçbir şeye benzemeyen ölçekte bir ölüm ve yıkım saldırısı geldi." dedi.

Uluslararası Adalet Divanının hukuken bağlayıcı geçici tedbirler kararı aldığını hatırlatan Guterres, tüm tarafların uluslararası hukuka ve Divan'ın kararlarına uyması gerektiğini belirtti. İşgal altındaki Batı Şeria'da İsrail'in uyguladığı şiddet, yerinden etme ve yerleşimlerin genişletilmesi politikalarının barışa giden yolu buldozer gibi ezdiğini söyleyen Guterres, "İki devletli çözümün gözlerimizin önünde yok olmasına izin veremeyiz." diye konuştu.

Ukrayna'da Rusya'nın geniş çaplı işgalinin egemen bir ülkeyi acımasız bir savaşa maruz bıraktığını, Sudan'da dış aktörler tarafından körüklenen iktidar savaşının sivillere karşı bir savaşa dönüştüğünü ve Myanmar'da şiddetin tırmandığını detaylarıyla aktaran Guterres, sivillerin istisnasız korunması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi gerektiğini vurguladı.

"AFRİKA'NIN DAİMİ KOLTUĞUNUN OLMADIĞI BİR GÜVENLİK KONSEYİ ADALETSİZDİR"

Güvenlik Konseyinin bugünün dünyasını yansıtacak şekilde reforme edilmesi gerektiğinin altını çizen Guterres, "Güvenlik Konseyi, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından tasarlandı. Ancak dünya o zamandan bu yana köklü biçimde değişti. Bunun en çarpıcı örneği Afrika'dır. Birleşmiş Milletler kurulduğunda Afrika'nın büyük bölümü hala sömürge yönetimi altındaydı. Bugün Afrika'nın Güvenlik Konseyi'nde hala daimi temsili bulunmuyor. Afrika'nın daimi koltuklarının olmadığı bir 21. yüzyıl Güvenlik Konseyi adaletsiz ve savunulamazdır. Bu değişmelidir." ifadelerini kullandı.

Gücün ikinci sınavının eşitsizlik olduğunu belirten Guterres, milyarlarca insanın yiyecek, temiz su, eğitim, insana yakışır iş, sağlık hizmetleri ve onur gibi en temel ihtiyaçlardan hala mahrum olduğunu söyledi. Gelişmekte olan ülkelerin sürdürülemez bir borç yükünün altında ezildiğini ifade eden Guterres, uluslararası finans mimarisinin reformunu ilerletmek için yeni siyasi alanlar oluşturduklarını kaydetti.

Kadınlar ile erkekler arasındaki eşitsizliğe de değinen Guterres, "Dünyanın her yerinde kadınlar ve kız çocukları ayrımcılık, şiddet, dışlanma ve istismarla karşı karşıya kalmaya devam ediyor. Dünyanın dört bir yanında hakları geriye götürülüyor, sesleri susturuluyor, bedenleri savaş alanına dönüştürülüyor ve özgürlükleri bir pazarlık kozu olarak kullanılıyor. Bu hem bir rezalet hem de insanlık açısından büyük bir kayıptır." dedi.

BM tarihinde ilk kez tüm üst düzey yönetim kademelerinde toplumsal cinsiyet eşitliğini sağladıklarını gururla bildiren Guterres, "Eşitlik bir hayal değil, bir karardır." diye konuştu.

"KİRLETENLER BEDEL ÖDEMELİDİR"

Gücün üçüncü büyük sınavının iklim krizi olduğunu ve bunun nesiller arası güç dengesizliğinin en derin biçimi olduğunu anlatan Guterres, 1,5 derecelik sınırın neredeyse kesin olarak aşılmasıyla karşı karşıya kalındığını belirtti.

Temiz enerjinin yükselişine dikkat çeken ve fosil yakıtlardan çıkış için ulusal bir plan benimsenmesi çağrısında bulunan Guterres, "Fosil yakıt çıkarlarının kendi kendilerine geri çekilmeyeceklerini biliyoruz. On yıllardır büyük petrol şirketleri atmosferi açık bir lağım olarak gördü ve sonuçlarından kâr elde etti. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana beş büyük Batılı petrol şirketi yaklaşık 500 milyar dolarlık kârı ceplerine koydu. Bunu, son bildirilen yılda gelişmekte olan ülkelere sağlanan yalnızca 34 milyar dolarlık uluslararası kamu iklim uyum finansmanıyla karşılaştırın." ifadelerini kullandı.

Büyük Tütün şirketlerinin zararları inkar edilemez hale geldiğinde hükümetlerin harekete geçtiğini hatırlatan Guterres, "İklim krizi de aynı kararlılığı gerektiriyor. En fazla kirletenler ve en fazla kâr elde edenler, neden oldukları zararı telafi etmek için çok daha fazlasını yapmalıdır. Kirletenler bedel ödemelidir." dedi.

"KATİL ROBOTLARIN GELECEĞİMİZDE YERİ OLMAMALI"

Gücün dördüncü sınavının teknoloji ve her şeyden önce yapay zeka olduğunu belirten Guterres, gücün giderek daha fazla veriden, hesaplama kapasitesinden ve algoritmalardan geldiğini söyledi.

Yapay zekanın tıbbı ilerletme ve bilimsel keşifleri hızlandırma potansiyeline sahip olduğunu ancak denetimsiz kapasitenin büyük bir tehlike barındırdığını vurgulayan Guterres, "Tehlike teknoloji değil. Tehlike, hesap verebilirlikten yoksun teknolojidir." diye konuştu.

En gelişmiş yapay zeka kapasitesine sahip hükümetlerin insanlığa karşı en büyük sorumluluğu taşıdığını belirten Guterres, Soğuk Savaş döneminde nükleer silahlanmaya karşı kurulan mekanizmaları örnek göstererek, bugün yapay zekanın da aynı aciliyet duygusunu gerektirdiğini ifade etti.

Küresel Dijital Mutabakat aracılığıyla yapay zeka yönetimi konusunda ilk kez evrensel ilkeler üzerinde uzlaşıldığını hatırlatan Guterres, "Çocuklar hiçbir zaman düzenlenmemiş sistemlerin denekleri haline getirilmemelidir. Ve yaşam ya da ölümle ilgili kararların hiçbir zaman makinelere bırakılmayacağı konusunda kararlılık gösterelim. Katil robotların geleceğimizde yeri olmamalı." dedi.

"ASLA, AMA ASLA VAZGEÇMEYECEĞİM"

Barış, kalkınma ve insan haklarının birbiriyle rekabet eden gündemler olmadığını, tek bir gerçekliğin parçaları olduğunu anlatan Guterres, kalkınma olmadan barışın, barış olmadan kalkınmanın olamayacağını vurguladı.

Görevde geçirdiği on yılın ardından en büyük gücün başkalarına hükmetme gücü değil, herkes için işleyen bir geleceği inşa etme gücü olduğuna inandığını belirten Guterres, "Ortak geleceğimiz, insanlığın gücü akıllıca yönetip yönetemeyeceğine göre şekillenecek. Cezasızlığın normalleşmesinden önce hukukun üstünlüğünü savunarak. Nesilleri tüketmeden önce savaşları sona erdirerek. Toplumlar parçalanmadan önce eşitsizlikle mücadele ederek. Geri dönüşü olmayan iklim eşikleri aşılmadan önce iklim eylemini hızlandırarak. Ve yapay zeka bizi yönetmeye başlamadan önce onu yöneterek." ifadelerini kullandı.

Görevinde kalan 100 günün her birinde kararlılık ve azim ruhunu taşımaya devam edeceğini belirten Guterres, 1 Ocak'ta görevi devrettikten sonraki sürece ilişkin de net mesajlar vererek, "Nerede olursam olayım, ne yapıyor olursam olayım, barışın mümkün olduğu, insan onurunun evrensel olduğu, hukukun gücünün güç hukukuna üstün gelmesi gerektiği ve ortak geleceğimizin uğruna mücadele etmeye değer olduğu yönündeki inancı savunmaya devam edeceğim. Birleşmiş Milletler Şartı'nın değerlerini savunmayı sürdüreceğim. Ve asla, ama asla vazgeçmeyeceğim." dedi.

KAYNAK : Haber7
Fatih Yoncalık Haber7.com - Dış Haberler Editörü
Haber 7 - Fatih Yoncalık

Editör Hakkında

İstanbul Üniversitesi Fars Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun olan Fatih Yoncalık, yüksek lisansını İstanbul Medeniyet Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde yaptı. Trakya Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde doktora programına devam eden Fatih Yoncalık, öğrenim hayatı boyunca muhtelif gazete ve dergilerde bilhassa dünya gündemi ve Orta Doğu üzerine çeşitli yayınlar yaptı. Meslek hayatına AKŞAM Gazetesi’nde başlayan Yoncalık, Eylül 2024’ten bu yana Haber7.com’da “Dış Haberler Editörü” olarak görev yapmaktadır.
YORUMLAR 23 TÜMÜ
  • Dadaş1025 1 ay önce Şikayet Et
    Ben bunları biliyorum ama BM satılmış bir organizasyon olduğu için benimde elimden bir şey gelmiyor demiş. Hiç değilse bu zamana kadar olanları anlatarak birazda olsa günah çıkarmış olayım. Sizde suçu bende bulmayın . Malum tek başına olmuyor demeye getirmiş.
    Cevapla
  • Misafir 1 ay önce Şikayet Et
    çok büyük günahlarımız var çok büyük
    Cevapla
Daha fazla yorum görüntüle