Asrın felaketinde asrın dayanışması! Deprem bölgesi için tam 3.6 trilyon lira harcandı

Kahramanmaraş ve Hatay depremlerinin yol açtığı kayıp ve zararın telafi edilmesi ile afet risklerinin azaltılmasına yönelik 2025 sonu itibarıyla toplam 3,6 trilyon lira kamu harcaması yapıldı.

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan "Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu"nda depremlerin neden olduğu felaketin boyutlarına ve bölgedeki projelere yer verildi.

YIKIM TÜRKİYE'Yİ 2 TRİLYON LİRADAN FAZLA ZARARA UĞRATTI!

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler Türkiye ekonomisine yaklaşık 103 milyar dolarlık, yani 2 trilyondan fazla zarar verdi.

Açıklanan rakam, resmi raporlara göre 2023 milli gelirinin yüzde 9'una denk geliyor ve maddi hasar ile ekonomik kayıpları kapsıyor

DEPREM MERKEZİNİN YENİDEN İNŞASI İÇİN İSE 3,6 TRİLYON LİRA HARCANDI

Rapora göre, Merkezi Yönetim Bütçesi kaynaklarından depremin yol açtığı kayıp ve zararın telafisi ile afet risklerinin azaltılmasına yönelik 2025 yılı sonu itibarıyla toplam 3,6 trilyon lira (yaklaşık 91,5 milyar dolar) harcama yapıldı.

Toplam devlet tahsisi 3 trilyon TL'yİ geçti, sigorta ödemeleri ise 10 milyar dolara çıktı ama sigortasız kayıplar devam ediyor.

KONUT HASARININ ZARARI 1,1 TRİLYON DOLAR

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri, Türkiye'de 11 ilde toplam 518 bin konutu yıkarak veya ağır hasar vererek etkiledi; ayrıca 128 bin 778 konut orta derecede hasar aldı.

Yaşanan yıkım, depremin toplam ekonomik zararının yaklaşık %55'ini oluşturan 1,1 trilyon TL'lik (yaklaşık 57 milyar USD) konut hasarına yol açtı ve en az 1 milyon kişinin evsiz kalmasına neden oldu.

Depremlerin ardından geçen 3 yılda kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör, sivil toplum kuruluşları (STK) ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği içinde yapılan ihtiyaç değerlendirmeleri sonucu deprem hasarlarının telafisine yönelik çalışmalar yoğun şekilde sürdürülüyor. Afetzedelerin barınma ihtiyacının karşılanmasına öncelik verilirken kalıcı konutların yapımına yönelik çalışmalarda sona gelindi.

Deprem bölgesinde, bugüne kadar gerçekleştirilen kura törenleri sonucu toplam 433 bin 667 konut ile 21 bin 690 iş yerinin kurası tamamlandı.

EĞİTİM VE DERSLİKLER İÇİN KASADAN 86,4 MİLYAR TL HARCANDI

Bölgede eğitim-öğretim faaliyetlerinin devam edebilmesini teminen yürütülen çalışmalar kapsamında 13 bin 321 derslik inşası için toplam 72 milyar lira, 2 bin 776 dersliğin güçlendirmesi için 6,9 milyar lira harcandı.

Bölgede tüm inşaat çalışmaları tamamlandığında deprem öncesine göre derslik sayısında yüzde 15 artış sağlanması planlanıyor.

Bölgede bulunan üniversitelerin fakülte binalarının yeniden yapım, güçlendirme ve bakım-onarımları ile kampüs altyapılarının yenilenmesi işleri kapsamında 5,1 milyar lira harcama yapıldı.

2026 Yılı Yatırım Programı'nda depremde hasar gören yapıların yeniden inşası, güçlendirilmesi, bakım ve onarımları kapsamında söz konusu üniversitelere 2,4 milyar lira ödenek ayrıldı.

İŞ GÜCÜ PİYASASINI DESTEKLEME ÇALIŞMALARINA ÖNEM VERİLDİ

Deprem bölgesinde istihdam kaybının önüne geçmek ve iş gücü piyasasını desteklemek amacıyla aktif iş gücü politikalarına büyük önem gösterildi.

Bu kapsamda deprem bölgesindeki 11 ilde toplam 60 bin 582 kişi işbaşı eğitim programları ve meslek kurslarından faydalandırıldı, yaklaşık 2,9 milyar lira kaynak bu alana aktarıldı.

Deprem bölgesindeki illerde bulunan yerel yönetimler tarafından verilen hizmetlerin aksamadan yürütülebilmesi için altyapı yatırımlarının yanında çevre düzenlemesi ile araç, gereç ve ekipmanların temini amacıyla Merkezi Yönetim Bütçesi kaynaklarından yerel yönetimlere yaklaşık 4 milyar lira nakdi kaynak gönderildi.

Toplam proje tutarı 21,9 milyar lira olan projelerle deprem bölgesindeki belediyelerin acil nitelikli altyapı ve araç ekipman talepleri karşılanıyor.

Ağırlıklı olarak elektrik dağıtım şebekesi olmak üzere enerji altyapısında meydana gelen hasarların giderilmesine yönelik 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 51,1 milyar lira harcandı.

TARIM, ULAŞTIRMA VE SANAYİ PROJELERİNE 19,8 MİLYAR LİRA HARCANDI

Kara yolu ve otoyollarda hasarın giderilmesine yönelik geçen yıl sonu itibarıyla yaklaşık 19,8 milyar lira harcama yapıldı.

Kurulacak yeni yerleşim yerleri ile konut ve sosyal tesis alanlarına erişim sağlanması için 40 milyar lira, kent içi yolların onarımı için yaklaşık 8,5 milyar lira harcandı.

Demir yolu hatlarının onarımı için 2025 sonu itibarıyla 26,4 milyar lira yatırım gerçekleştirildi, bu hatlar için 2027 yılına kadar 31,5 milyar lira harcama yapılması planlanıyor.

Tarım sektöründe 2025'te 11 ilde toplam 17,4 milyar lira destek ödemesi yapıldı.

Türkiye için önemli üretim ve ihracat üssü olan deprem bölgesinde özellikle imalat sanayisi başta olmak üzere iktisadi faaliyetlerin iyileştirilmesi ve bölgenin ayağa kaldırılması için çalışmalar sürdürülüyor.

Küçük sanayi sitesi (KSS) yatırımları, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) ve kalkınma ajanslarının bölgedeki sanayicilere yönelik destekleri aracılığıyla sanayi kesiminin toparlanabilmesi için toplam 17,6 milyar liralık kaynak harekete geçirildi.

ASRIN FELAKETİNİN YARALARI "ASRIN İNŞASI" İLE SARILDI

Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından yürütülen yeniden inşa sürecinde 455 bin ev ve iş yeri hak sahiplerine teslim edildi, inşa çalışmaları tamamlandı.

Cumhuriyet tarihinin en büyük felaketlerinden biri olan 6 Şubat 2023'teki Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından yürütülen kalıcı konut seferberliği kapsamında 455 bin ev ve iş yeri hak sahiplerine teslim edilerek, yeniden inşa sürecinde tarihi bir eşik geride bırakıldı.

Afetin etkili olduğu 11 ilde, çadır ve konteyner kent alanları belirlendi. Geçici barınma alanları oluşturularak 1 milyon çadır sevk edildi ve 350 çadır kentte 645 bin çadır kuruldu. Yaklaşık 2,5 milyon afetzedeye barınma imkanı sağlandı.

Geçici barınma hizmeti verilen Kredi Yurtlar Kurumu (KYK) yurtlarında 477 bin 952 kişi, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) yurtlarında 710 bin 266 kişi olmak üzere tesislerde toplam 1 milyon 188 bin 218 afetzede misafir edildi.

Ayrıca 428 konteyner kentte 220 bin konteyner kuruldu. 707 bin afetzede bu konteynerlerde misafir edildi. Konteyner kentlerde barınmanın yanı sıra beslenme, eğitim, sağlık ve diğer sosyal donatı alanları vatandaşların hizmetine sunuldu. Kurulan konteynerlere vatandaşların ihtiyacı üzerine ayrıca 105 bin vantilatör ve 149 bin 305 klima takıldı.

HAK SAHİPLİĞİ SÜRECİ 211 GÜNDE TAMAMLANDI

Deprem bölgesinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen hasar tespit çalışmaları kapsamında, 2 milyon 381 bin 888 bina ve 6 milyon 612 bin 685 bağımsız bölümde hasar tespiti yapıldı.

Acil, ağır, yıkık, orta hasarlı 311 bin 440 bina ve 810 bin 902 bağımsız bölüm tespit edildi. Acil yıkılacak ve yıkık 60 bin 763 binanın enkazı 68 günde tamamen kaldırıldı.

Yıkımı yapılacak ağır hasarlı bina sayısı 200 bin 167 olarak tespit edildi. Bugüne kadar 182 bin 773 ağır hasarlı bina enkazı kaldırıldı. 18 ilde hacme göre yüzde 97, bina sayısına göre yüzde 91 enkaz kaldırma işlemi gerçekleştirildi.

18 il, 179 ilçe, 8 bin 474 mahalle, 2 bin 472 köy için 30 Mayıs 2023'te başlayan hak sahipliği süreci 211 günde tamamlandı.

Hak sahipliği sürecinde, 845 bin 371 talep değerlendirildi. 85 milyon evraktan oluşan taleplerin tümü ilgili komisyonlar tarafından incelendi. 15 milyon sayfalık 70 bin komisyon kararı alındı. Başvuruların yüzde 65'i e-Devlet, yüzde 35'i Afet Yönetim ve Karar Destek Sistemi (AYDES) üzerinden alındı.

SAATTE 23, GÜNDE 550 KONUT İNŞA EDİLDİ

Bakanlık koordinasyonunda TOKİ, Emlak Konut GYO, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ve İller Bankası işbirliğinde, deprem bölgesindeki ev ve iş yerlerinin yeniden inşa süreci için hemen çalışma başlatıldı.

Depremden etkilenen 11 ilde 174 ayrı alandaki 3 bin 481 şantiyede, 200 bin mimar, mühendis ve işçi asrın inşa seferberliği için harekete geçti. Bu kapsamda saatte 23, günde 550 konut inşa edildi.

İlk temel, depremin 15'inci gününde Gaziantep Nurdağı'nda atıldı, 45'inci günde ilk köy evleri teslim edildi.

Asrın inşa seferberliğiyle deprem bölgesinde 367 bin 995'i konut, 65 bin 672'si köy evi, 21 bin 690'ı iş yeri olmak üzere 455 bin 357 bağımsız bölüm inşa edildi.

Deprem bölgesinde yapımı tamamlanarak hak sahibine teslim edilen konut sayısı şöyle:

"Adana 11 bin 334'ü konutu, 739'u köy evi olmak üzere 12 bin 73 bağımsız bölüm, Adıyaman 31 bin 423'ü konut, 9 bin 88'i köy evi olmak üzere 43 bin 366 bağımsız bölüm, Diyarbakır 16 bin 50'si konut, 1150'si köy evi, 6'sı iş yeri olmak üzere 17 bin 206 bağımsız bölüm, Elazığ 11 bin 912'si konut, 2 bin 959'u köy evi, 23'ü iş yeri olmak üzere 14 bin 894 bağımsız bölüm, Gaziantep 25 bin 237'si konut, 4 bin 463'ü köy evi, 1353'ü iş yeri olmak üzere 31 bin 53 bağımsız bölüm, Hatay 133 bin 685'i konut, 12 bin 868'si köy evi, 7 bin 202'si iş yeri olmak üzere 153 bin 755 bağımsız bölüm, Kahramanmaraş 52 bin 575'i konut, 15 bin 615'i köy evi olmak üzere 73 bin 956 bağımsız bölüm, Kilis 1713'ü konut, 852'si köy evi, 4'ü iş yeri olmak üzere 2 bin 569 bağımsız bölüm, Malatya 62 bin 540'ı konut, 13 bin 32'si köy evi, 4 bin 88'i iş yeri olmak üzere 79 bin 660 bağımsız bölüm, Osmaniye 10 bin 377'si konut, 1807'i köy evi, 373'ü iş yeri olmak üzere 12 bin 557 bağımsız birim, Şanlıurfa 10 bin 914'ü konut, 2 bin 495'i köy evi, 20'si iş yeri olmak üzere 13 bin 429 bağımsız bölüm, Kayseri 9'u konut, 279'u köy evi olmak üzere 288'i bağımsız bölüm, Sivas 164 konut, Tunceli 298 köy evi ve Bingöl 62'si konut, 27'si köy evi olmak üzere 89 bağımsız bölüm."

SON BİR YILDA 254 BİN KONUT DAHA TAMAMLANDI

Son bir yılda 254 bin konut daha tamamlandı. 27 Aralık'ta toplam 455 bin konut ve iş yerinin teslim edilmesiyle deprem bölgesinde inşa çalışmaları tamamlanmış oldu.

Öte yandan, deprem bölgesinde Yerinde Dönüşüm Projesi ile bugüne kadar 124 bin bağımsız bölümün inşası için destek sağlandı.