Hürmüz Boğazı, ABD’nin sonunu mu getirecek? Uzmanlardan kritik uyarı

• HABER7-ÖZEL

ABD-İran savaşıyla Orta Doğu’da tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı’ndaki riskler, küresel enerji piyasalarında belirsizliği artırıyor. ABD'li ünlü milyarder yatırımcı Ray Dalio’dan dikkat çeken bir uyarı geldi.

Dailo, Hürmüz Boğazı’ndaki blokajın, ABD’nin dünya düzenindeki hakimiyetini sona erdirebilecek bir kırılma noktası olduğunu savundu.

Dalio, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolün sadece bir enerji meselesi değil, ABD'nin küresel liderliğinin devam edip etmeyeceğine dair bir "final testi" olduğu yorumunu yaptı. Dalio, tarihteki imparatorlukların çöküş süreçleriyle mevcut tablo arasında doğrudan paralellikler kurdu.

Dalio’nun bu açıklamalarını ve beklentileri OMEC Hidrokarbonlar ve Enerji Güvenliği Direktörü Sohbet Karbuz ve Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Levent Aydın Haber7’ye değerlendirdi. 

“ABD JEOPOLİTİK OLARAK TAMİRİ ZOR BİR YARA ALDI”

OMEC Hidrokarbonlar ve Enerji Güvenliği Direktörü Sohbet Karbuz, ABD’nin İsrail ile birlikte İran’a yönelik hamlelerinin uzun vadeli sonuçlarına dikkat çekerek, bunun jeopolitik dengelerde kalıcı etkiler bırakabileceğini ifade etti. Karbuz, savaşın uzaması halinde bu etkinin daha da derinleşeceğini vurguladı.

ENERJİDE TERS ETKİ

Jeopolitik kayıplara rağmen enerji tarafında farklı bir tablo oluştuğunu belirten Karbuz, savaşın uzamasının ABD’nin petrol ve doğalgaz üretim ve ihracatındaki rolünü zayıflatmak yerine güçlendirebileceğine işaret etti.

Küresel arzda yaşanabilecek aksaklıkların, ABD’nin enerji tedarikçisi olarak önemini artırabileceğini dile getirdi.

HÜRMÜZ’E ALTERNATİF VAR AMA YETERLİ DEĞİL

Savaşın enerji altyapısına yayılmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı’na alternatif güzergahların yeniden gündeme geldiğini aktaran Karbuz, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İran gibi ülkelerin belirli alternatiflere sahip olduğunu söyledi.

Ancak bu hatların güvenlik ve kapasite açısından Hürmüz’ün yerini doldurmasının mümkün olmadığını vurguladı.

Irak’ın ise alternatif ihracat yollarını kullanabilmesi için öncelikle iç siyasi engelleri aşması gerektiğini ifade eden Karbuz, bu durumun ülkenin enerji ihracatını sınırladığını belirtti.

LNG TİCARETİ KRİTİK ROL OYNUYOR

Bölgenin küresel enerji sistemi açısından önemine dikkat çeken Karbuz, petrolün yanı sıra LNG ticaretinin de belirleyici olduğunu kaydetti.

Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin LNG ihracatı için alternatif güzergahlarının bulunmadığını belirten Karbuz, bu durumun Hürmüz Boğazı’nı vazgeçilmez kıldığını ifade etti.

KRİZİN SÜRESİ BELİRLEYİCİ OLACAK

Karbuz’a göre sürecin nasıl şekilleneceği, Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın ne kadar süreceğine bağlı.

Kısa vadede arzdan ziyade fiyat artışlarının etkili olacağını belirten Karbuz, birkaç haftayı aşan bir kriz senaryosunda ise durumun değişebileceğini vurguladı.

Sürecin aylara yayılması halinde fiziki arz sorunlarının gündeme gelebileceğini ifade eden Karbuz, yıl sonuna kadar devam edecek bir kriz durumunda ise petrol ve doğalgaz arzında telafisi zor kayıpların yaşanabileceğini, üretim sahalarının kapanmasının bu riski artıracağını kaydetti.

“KEHANET DEĞİL, GÜÇLÜ BİR UYARI METAFORU”

Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Levent Aydın, Hürmüz kapansa bile ABD’nin hemen enerjisiz kalmayacağını ancak bu durumun Hürmüz’ün önemini ortadan kaldırmayacağına işaret ederek, şöyle devam etti:

• “ Çünkü boğaz kapanırsa sadece bir ülke değil, bütün dünya enerji fiyat artışı dolaysıyla maliyet şokuyla karşılaşır.

• Asıl mesele de budur. Öte yandan Hürmüz dünyanın enerji ticaretinin yapıldığı altı Dargeçit’ten en önemli ve stratejik olanıdır.

• Küresel petrol ve LNG tüketiminin yaklaşık beşte birini etkileyen düğüm noktası.

• Bu yüzden mesele sadece fiyat artışı değil; Asya’nın gaz ve petrole erişim olmaması yani arz güvenliğinin olmaması, rafineri akışları ve sigorta/taşımacılık maliyetleri üzerinden sistemik bir şok oluşturmasını da dikkate almak gerekir.

• Bu nedenle Ray Dalio’nun uyarısını biraz soğukkanlı okuyarak önemli olduğunu, “ABD imparatorluğunun son savaşı” sözü enerji açısından doğrudan bir kehanet değil, güçlü bir uyarı metaforu olarak görmek gerekir.

• Belki “ABD hegemonyasının sonu” ifadesi enerji açısından Hürmüz krizi, ABD’nin mutlak enerji kırılganlığına neden olmazsa da küresel ekonomi üzerindeki enerji maliyetini ve küresel sistemde müttefiklerini koruma kapasitesini test eden bir eşik olduğunu söylenebiliriz.”

“FİYATLARDAKİ OYNAKLIK ABD’Yİ DE VURUR”

Levent Aydın, ABD’nin enerji ve jeopolitik gücü gerçekten zayıflıyor mu? Sorusunu şu cevabı verdi:

“Bugünkü konjonktürde bakarsak, 1970’lerdeki kadar olmayacak. ABD bugün hala dünyanın en büyük petrol üreticilerinden biri ve EIA verileri 2025 boyunca ham petrol üretiminin yaklaşık 13 milyon varil/gün bandının üstünde seyrettiğini gösteriyor.

Aynı şekilde ABD, 2025’te ortalama 15.0 Bcf/gün LNG ihracatıyla dünyanın en büyük LNG ihracatçısı konumunda. Yani enerji cephesinde “ABD artık dışa bağımlı değil” .  Ancak bu şu demek değil, ABD’nin doğrudan bağımlılığı olmaması dolaylı kırılganlığı bittiği anlamına gelmez. 

EIA’ye göre 2024’te ABD’nin Hürmüz üzerinden gelen Körfez menşeli ham petrol ve kondensat ithalatı yaklaşık %7’si ve  %2’si kadar olsa da petrolün küresel bir fiyatlama sistemiyle çalıştığı düşünülürse Hürmüz’deki şok ABD’yi de fiyat kanalıyla etkiliyor olması. Hatta bu etkinin ülke siyaseti içinde diğer ülkelere göre çok daha fazla olmakta, geçmişteki benzin fiyat artışlarının siyasi sonuçlarını hatırlama yeterli.

Yine ABD enerji bakanlığı jeopolitik gelişmelerin petrol ve petrol ürünleri fiyatlarında ciddi oynaklık yaratabildiğini, bunun ABD’yi de vurduğunu açıkça söylüyor.”

“FATURASI WASHİNGTON’UNA DA ÇIKACAK”

Aydın, Dalio’nun teziyle ilgili olarak da şu yorumu yaptı: “ABD’nin gücü “enerji üretme kapasitesi” açısından zayıflamıyor; ama “küresel enerji düzenini düşük maliyetle yönetme kapasitesi” zorlanıyor. Çünkü mesele artık sadece “ABD kendi petrolünü çıkarıyor mu?” değil.

Mesele, Asya’daki müttefiklerin ve küresel sanayinin kullandığı Körfez petrolü ile LNG’sinin güvenli akıp akmadığı. Hürmüz’deki kesintide esas darbe Çin’e, Hindistan’a, Japonya’ya, Güney Kore’ye ve genel olarak Asya’yadır; fakat bunun finansal ve stratejik faturası Washington’una da çıkacağını bekleyebiliriz.” 

 “HÜRMÜZÜN TAM KAPANMASI KÜRESEL ENERJİ SİSTEMİNİ ŞOK MODUNA SOKAR”

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Levent Aydın, Hürmüz Boğazı’nın kilitlenmesinin küresel enerji arzını etkilemesiyle ilgili olarak şunları kaydetti: “Tam ve uzun süreli bir kapanma, küresel enerji sistemini “durma noktasına” değil ama “şiddetli kriz ya da şok moduna” sokar. Hürmüz küresel enerji sisteminin ana atardamarı olarak kabul edilmeli. Tıkanırsa oksijensiz kalan organlar hızla kangren olur. Enerji arzına ilk darbe ham petrolde olur, ikinci darbe rafine ürünlerde ve LPG’de gelir; üçüncü darbe LNG’de gelir; dördüncü darbe ise fiziki kıtlıktan önce sigorta, navlun, risk primi ve stoklama davranışları üzerinden yaşanır.

IEA’nin Mart 2026 değerlendirmesinde boğazdan ihracat akışının neredeyse durma noktasına geldiği, Körfez’de 3 milyon varil/günden fazla rafineri kapasitesinin de saldırılar ve çıkış sıkıntıları nedeniyle kapandığı belirtiliyor. Bu da sadece “ham petrol pahalandı” hikâyesinin ötesinde tüm enerji zincirinin sıkıştığı anlamına gelir.”

Şimdilik kısa vadeli tek çare IEA üyelerinin stratejik acil petrol stoku ve buna ek olarak zorunlu endüstri stoku tutmuş olması. Bu yüzden kısa vadede piyasaya acil salım yapılabiliyor. Bu stoklarla sistem hemen çökmez ama aylar sürecek bir kapanma, stok salımlarını, alternatif hatları ve kaya petrolü artışını aşarak resesyon, talep yıkımı ve jeopolitik ayrışma üretir.”