"Üç gizli element" tehdit altında: Kritik madenlerin fiyatı patladı!

İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki riskler, zaten kırılgan olan arz-talep dengesini tamamen değiştirdi. Daha önce arz fazlası olan bazı ürünlerde bile artık kıtlık riski konuşuluyor. Tungsten, kükürt ve helyum fiyatlarındaki sert artış, sadece emtia piyasasını değil yapay zekâ ve savunma sanayisini de tehdit ediyor.

"SADECE ENERJİYLE SINIRLI KALMADI"

Küresel piyasalarda petrol fiyatlarındaki yükseliş gündemdeyken, aslında daha az konuşulan üç kritik emtiada çok daha çarpıcı bir hareket yaşanıyor. Tungsten, kükürt ve helyum fiyatları son haftalarda hızla yükseldi. Bu artış, Orta Doğu’daki savaşın etkilerinin sadece enerjiyle sınırlı kalmadığını, teknoloji ve üretim zincirine kadar uzandığını gösteriyor. Özellikle yarı iletken üretiminde kritik rol oynayan bu maddelerde yaşanan dalgalanma, küresel ekonomide yeni bir kırılma riskine işaret ediyor.

FİYATLARDA ÜÇ KATTAN FAZLA ARTIŞ

Tungsten, geçen haftanın sonlarında 3 bin doları aşarak rekor seviyeye ulaştı; bu da ay içinde yüzde 50'nin üzerinde bir artış ve Aralık sonundan bu yana fiyatının üç kattan fazla artması anlamına geliyor. S&P Global Platts'e göre, Çin'de kükürt fiyatları (maliyet ve nakliye dahil) Mart başından itibaren yaklaşık yüzde 13 artarak 26 Mart itibariyle ton başına 621 dolara yükseldi. Çin'in Henan eyaletindeki helyum fiyatları 545 yuan (78,85 dolar) seviyesinden 600 yuana (86,81 dolar) yükseldi.

"DOĞRUDAN YAPAY ZEKÂYI ETKİLEYEBİLECEK POTANSİYELE SAHİP"

Bu üç element modern üretimin kalbinde yer alıyor. Tungsten, çiplerin elektrik bağlantılarında kullanılırken; kükürtten elde edilen sülfürik asit, yarı iletken plakaların temizliğinde kritik rol oynuyor. Helyum ise üretim sırasında kimyasal reaksiyonları kontrol altında tutarak sürecin stabil ilerlemesini sağlıyor. Bu nedenle fiyat artışları, doğrudan yapay zekâ teknolojilerinin altyapısını etkileyebilecek potansiyele sahip.

KRİZ SADECE SAVAŞ KAYNAKLI DEĞİL

Uzmanlara göre bu kriz sadece savaş kaynaklı değil. Çin, son yıllarda kritik madenlerde kontrolünü artırarak küresel tedarik zincirinde güçlü bir pozisyon elde etti. Tungsten ihracatına getirilen kısıtlamalar ve kükürt türevlerinde sıkı denetimler, arzı daha da daraltıyor. Helyumda ise Çin’in ithalatı hızla artarken küresel denge değişiyor.

"ARTIK KITLIK RİSKİ KONUŞULUYOR"

İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki riskler, zaten kırılgan olan arz-talep dengesini tamamen değiştirdi. Daha önce arz fazlası olan bazı ürünlerde bile artık kıtlık riski konuşuluyor. Özellikle kükürt fiyatları savaş öncesine göre yüzde 30’un üzerinde artarken, tungsten fiyatları rekor seviyelere ulaştı. Helyum fiyatları ise savaşın başlamasından bu yana yaklaşık iki katına çıktı.

KÜRESEL ARZ CİDDİ ŞEKİLDE SEKTEYE UĞRADI

Tungsten gibi stratejik metallerin savunma sanayiinde yoğun kullanılması, talebi daha da artırıyor. Uzmanlara göre depolanabilir stokların sınırlı olması, fiyat artışlarını hızlandıran en kritik faktörlerden biri. Aynı zamanda Katar’daki üretim tesislerinin zarar görmesi, küresel helyum arzını ciddi şekilde sekteye uğrattı.

"GERÇEK ARZ SIKINTISI AÇIKLANAN VERİLERDEN DAHA BÜYÜK OLABİLİR"

Uzmanlar, bu gelişmelerin 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşı ve pandemi dönemine benzer yeni bir tedarik zinciri şokuna yol açabileceği görüşünde. Şirketler alternatif kaynak arayışına girerken, ülkeler ise kritik hammaddeler için stoklarını artırıyor. Ancak sınırlı şeffaflık nedeniyle gerçek arz sıkıntısının açıklanan verilerden daha büyük olabileceği belirtiliyor.