Enerjide “yeni mimari” çağrısı: Türkiye kriz sonrası merkez olabilir

Ortadoğu’da ABD/İsrail ve İran arasında yaşanan savaşın ardından Hürmüz Boğazı’nda ortaya çıkan kriz, küresel enerji piyasalarını derinden sarstı. Enerji arzı, talebi ve güvenliği yeniden dünyanın en kritik gündem maddelerinden biri haline geldi.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Al Jazeera yazarı Kemal Öztürk’e verdiği röportajda yaşanan süreci oldukça çarpıcı bir ifadeyle tanımladı: “Dünya çok büyük bir krizle karşı karşıya. Buna belki de ‘krizlerin anası’ diyebiliriz.”

Bayraktar’a göre son 50 yılda petrol krizleri, pandemi ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi pek çok şok yaşandı. Ancak bugün yaşanan durum, hepsinden daha büyük bir etki yaratma potansiyeline sahip.

Bugün dünyada günlük 103 milyon varil petrol tüketildiğini hatırlatan Bayraktar, Hürmüz Boğazı’ndaki aksama nedeniyle yaklaşık 20 milyon varillik bir arz açığı oluştuğunu belirtti. Ateşkesle birlikte geçişlerin yeniden başlaması ise fiyatların bir miktar gevşemesini sağladı.

ENERJİDE ÇEŞİTLENDİRME ARTIK ZORUNLULUK

Krizin merkezinde Hürmüz Boğazı var. Bu nedenle alternatif enerji rotaları ve boru hatları yeniden gündeme gelmiş durumda.

Bayraktar, özellikle Körfez’deki bazı kritik hatlara dikkat çekiyor. Örneğin Suudi Arabistan’ın doğudan batıya uzanan petrol boru hattı sayesinde petrolün Kızıldeniz üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılabildiğini hatırlatıyor.

Benzer şekilde Birleşik Arap Emirlikleri’nde Fujairah Limanı’na ulaşan 1,8 milyon varil kapasiteli boru hattı da önemli bir alternatif olarak öne çıkıyor.

Bakan Bayraktar’a göre bu örnekler çok önemli bir gerçeği gösteriyor:

Enerji sisteminde çeşitlendirme artık her zamankinden daha kritik. Çünkü tek bir geçiş noktasına bağlı kalmak, küresel ölçekte büyük krizlere yol açabiliyor.

PETROL 200 DOLARI GÖREBİLİR UYARISI

Dünyadaki etkisi doğuda ve batıda farklı şekilde görülüyor. Batıda şu anda yaşanan bir fiyat etkisi var. Doğusunda ise arzda, yani tedarikte ayrıca fiyatla ilgili problem var. Krizin ekonomik etkisini şu anda hissetmeye başladı dünya. Batıda da arzla ilgili şu anda bir problem gözükmüyor. Ama fiyat tarafı herkesi etkilemiş durumda. Yani sonuçta bugün fiziki teslim edilecek bir kargo almaya kalkarsanız 140 dolar ödemeniz lazım varil fiyatı olarak. Bu fiyat daha yukarılara da gidebilir, 200 doları da bulabilir. Tabii böyle bir senaryo en istenmeyen senaryo. Böyle bir durumda dünya ekonomisinin tekrar küresel çapta bir resesyona girebilir. Hem ekonomiler küçülür hem de yüksek enflasyonla yaşarız. Bu işin sonu yıkıcı bir sonuç olabilir maalesef bütün dünya için. Dolayısıyla herkes bir an önce bu iş bitsin istiyor. Umarız ateşkes kalıcı bir barışa döner.

TÜRKİYE ENERJİ MERKEZİ OLMA YOLUNDA

Yaşanan gelişmeler Türkiye’nin enerji denklemindeki rolünü de yeniden gündeme getirdi.

Bayraktar’a göre Türkiye uzun yıllardır yaptığı altyapı yatırımları sayesinde bölgesel enerji sisteminde kritik bir konuma geldi.

Türkiye bugün doğal gazı farklı kaynaklardan alabiliyor:

• Rusya’dan Mavi Akım ve TürkAkım
• Azerbaycan’dan iki farklı hat
• İran’dan doğalgaz bağlantısı

Bunun yanında doğal gaz depolama tesisleri, LNG altyapısı ve Avrupa ile güçlendirilen bağlantılar da sistemi destekliyor.

Türkiye’nin toplam doğal gaz giriş kapasitesi yaklaşık 80 milyar metreküp seviyesinde. Bu miktar ülkenin tüketiminin üzerinde.

Dolayısıyla Türkiye, fazla kapasiteyi Bulgaristan ve Yunanistan üzerinden Avrupa’ya aktarabilecek bir konuma sahip.

TÜRKİYE’DEN ÜÇ BÜYÜK ENERJİ PROJESİ ÖNERİSİ

Bakan Bayraktar, yeni enerji mimarisi için üç önemli projeyi gündeme getirdi:

1. Türkmen gazının Hazar üzerinden Türkiye ve Avrupa’ya taşınması
Uzun süredir konuşulan bu projenin artık hayata geçirilmesi gerektiğini vurguluyor.

2. Irak-Türkiye petrol boru hattının Basra’ya kadar uzatılması
Bu hat sadece iki ülke için değil, küresel petrol piyasaları için de stratejik önem taşıyor.

3. Katar-Türkiye doğal gaz boru hattı
Suudi Arabistan, Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye’ye uzanacak bir hatla Katar gazının Avrupa’ya taşınabileceğini söylüyor.

Bayraktar’a göre bu projeler enerji krizlerinin etkisini azaltabilecek güçlü alternatifler.

PETROL FİYATI TÜRKİYE’YE PAHALIYA MAL OLUYOR

Enerji fiyatlarındaki artış Türkiye ekonomisi üzerinde de ciddi bir baskı oluşturuyor.

Bayraktar, petrol fiyatındaki her 1 dolarlık artışın Türkiye’ye yaklaşık 400 milyon dolar ek maliyet getirdiğini söyledi.

Eğer petrol fiyatı yıl boyunca 100 dolar seviyesinde kalırsa, Türkiye’nin petrol ve akaryakıt tarafında 13-14 milyar dolar ek maliyetle karşılaşabileceği ifade ediliyor.

Doğalgaz tarafında ise bu maliyetin 7-10 milyar dolar seviyesinde olabileceği hesaplanıyor.

TÜRKİYE’NİN ENERJİ REZERVLERİ NE DURUMDA?

Bakan Bayraktar’a göre kısa vadede arz güvenliği açısından ciddi bir risk görünmüyor.

• Doğalgaz depolarının doluluk oranı %72
• Avrupa’da bu oran %28
• Ham petrol tanklarının ise %50’den fazlası dolu

Türkiye’nin petrol ihtiyacının yalnızca %10’u Hürmüz Boğazı’ndan geliyor. Bu nedenle mevcut kriz yönetilebilir seviyede görülüyor.