Hürmüz krizi dengeleri sarstı: Dünya fosil yakıta geri mi dönüyor?

• HABER7-ÖZEL

Küresel enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmalar, ülkeleri kısa vadede mevcut kaynaklara yöneltirken, uzun vadede daha sürdürülebilir çözümlere zorluyor.

Petrol ve gaz arzındaki belirsizlikler fosil yakıt kullanımını geçici olarak artırsa da, artan maliyetler ve riskler enerji dönüşümünü hızlandıran temel etkenler arasında yer alıyor.

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Levent Aydın, Hürmüz’deki ABD hamlesinin petrol arzına etkisini, fiyatlarda oynaklık riskini, fosil bağımlılığının kısa vadeli artışını ve yenilenebilir enerjiye kadar birkaç başlıkta konuyu Haber7’ye değerlendirdi.

“ABLUKA TÜM KÖRFEZİ DEĞİL İRAN PETROLÜNÜ HEDEF ALIYOR AMA…”

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Levent Aydın, ABD’nin kararının Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatmaya yönelik olmadığını, İran limanlarına giriş çıkış yapan gemileri engellemeyi hedeflediğini belirtti.

Bu kapsamda günlük yaklaşık 1.7–1.8 milyon varillik İran petrolünün etkilendiğini ifade eden Aydın, bunun küresel arzın yaklaşık %2’sine denk geldiğini söyledi.

“SINIRLI ARZ DARALMASI BİLE FİYATI YÜKSELTİYOR”

Petrol piyasasında küçük arz değişimlerinin bile fiyatları ciddi şekilde etkilediğine dikkat çeken Aydın, söz konusu gelişmenin fiyatları 100 doların üzerine taşıdığına vurgu yaparak, bu etkinin doğrudan İran petrol ticaretine yönelik olduğunu belirtti.

“GEMİ TRAFİĞİ 140’TAN 7’YE KADAR GERİLEDİ”

Hürmüz’deki riskin sadece İran’la sınırlı olmadığını ifade eden Aydın, normalde günlük 140 geminin geçtiği boğazda bu sayının bazı günlerde 7’ye kadar düştüğünü aktardı.

Aydın, bu durumun tam kapanma anlamına gelmediğini ancak ticaretin yüksek risk altında sürdüğünü gösterdiğine işaret etti.

“ALTERNATİF HATLAR YETERSİZ VE RİSK ALTINDA”

Aydın, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin alternatif hatlarının bulunduğunu ancak toplam kapasitenin 3.5 ila 5 milyon varil ile sınırlı kaldığını belirterek, alternatif hatların Hürmüz riskini azaltacağını ancak tamamen ikame edemeyeceğini söyledi.

Aydın, "Ayrıca bu hatları dolduran ham petrol, petrol ürünleri ve gemilerle taşınan LNG hacmin dünyanın başka neresinde üretilebileceğini de düşünmemiz gerekir. Üretimin de plan ve zamana bağlı olduğunu dikkate almalıyız. Yani kısa dönemde yedek rezervleri, hazır stokları kullanmak  ve talebi yönetmekten başka Hürmüz’ün alternatifi yok diyebiliriz" ifadelerini kullandı.

Aydın, öte yandan bu alternatif hatların da güvenli olmadığına dikkat çekerek, kriz anında tam kapasite kullanılmalarının zor olduğunu ekledi.

“FİYATLAR YÜKSELEBİLİR AMA KALICI OLMAZ”

Kısa vadede petrol fiyatlarının 110 dolar seviyelerine çıkabileceğini dile getiren Aydın, kalıcı yüksek fiyatların küresel ekonomiler için sürdürülebilir olmadığını vurguladı.

Uzun süre 120–130 dolar seviyelerinin görülmesi halinde ekonomilerde ciddi bozulmalar yaşanabileceğini, resesyon ve stagflasyon riskinin artacağını söyleyen Aydın, şunları kaydetti:

• “Petrol fiyatlarının kalıcı olup olmayacağı, bölgedeki enerji altyapısının ne ölçüde saldırı altında kalacağına bağlı.

• Özellikle sigorta ve navlun maliyetlerinin sürdürülebilirliği bu süreçte belirleyici oluyor.

• İran’ın enerji altyapısı ve limanlarının ne kadar süre risk altında kalacağı, fiyatların yönünü doğrudan etkileyen bir unsur olarak öne çıkıyor.

• Ancak mevcut tablo, petrol fiyatlarında uzun vadeli kalıcı bir yükselişten ziyade, yüksek oynaklığın hakim olacağına işaret ediyor.”

“FOSİL BAĞIMLILIĞI GEÇİCİ OLARAK ARTACAK”

Levent Aydın, kriz dönemlerinde ülkelerin petrol ve doğalgaza yöneldiğini belirterek, kısa vadede fosil yakıt bağımlılığının artacağını ifade etti.

Alternatif tedarik arayışlarının hızlandığını ancak bunun geçici bir çözüm olduğunu söyleyen Aydın, “Kısa vadede etkiler eş zamanlı hissedilse de, kısa ve uzun vadeyi ayırt etmek gerekiyor. Bu süreçte bazı ülkeler fosil bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Güney Kore alternatif rotalar üzerinden arz güvenliğini sağlamaya yönelirken, Almanya vergisel düzenlemelerle etkiyi sınırlamaya çalışıyor. Türkiye’de ise eşel mobil sistemi devreye giriyor. Ancak kısa vadede hem fiyat hem de arz erişimi açısından fosil yakıtlara bağımlılık artacaktır” dedi.

“ORTA VE UZUN VADEDE TABLO TERSİNE DÖNECEK”

Aydın, orta ve uzun vadede ise tablonun tersine döndüğüne işaret ederek, şu bilgileri verdi: “Bu tür şoklar, yenilenebilir enerji, şebeke yatırımları ve depolama alanlarına daha fazla kaynak ayrılmasını sağlıyor.

Nitekim 2025 verilerine göre yenilenebilir enerji yatırımları 2.2 trilyon dolara ulaşırken, fosil yakıtlarda bu rakam 1.1 trilyon dolar seviyesinde kaldı. Bu eğilimin devam etmesi bekleniyor.

Avrupa Birliği de benzer şekilde fosil bağımlılığının maliyetine dikkat çekerek temiz enerjiye geçişin hızlanması gerektiğini vurguluyor. Enerji politikalarında dönüşüm artık yalnızca çevresel değil, ekonomik bir zorunluluk olarak öne çıkıyor. Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği, ülkelerin cari açık ve dışsal fiyat şoklarından korunmasının temel araçları haline geliyor.

Bu nedenle orta ve uzun vadede ülkeler fosil bağımlılığını azaltmaya yönelecek. Kısa vadede ise krizi yönetmek için stoklar devreye alınıyor. Uluslararası enerji ajanslarının ve ABD’nin rezervleri kullanılarak arz şoku dengelenmeye çalışılıyor. Ancak fiziksel erişimde yaşanan zayıflama, ülkeler üzerindeki maliyet baskısını artırıyor.

Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde bu oran sınırlı olsa da fiyat ve maliyet şokları tüm ekonomiyi etkiliyor. Bu tür yüksek fiyatların kalıcı hale gelmesi durumunda küresel ölçekte resesyon riski ortaya çıkar. Bu nedenle sürecin uzun vadede dengelenmesi ve çözüm arayışlarının hızlanması bekleniyor.”

"YÜKSEK OYNAKLIK DÖNEMİ”

Aydın, mevcut tabloya ilişkin değerlendirmesinde petrol fiyatlarında kalıcı bir sıçramadan ziyade yüksek oynaklık beklendiğini ifade ederek, sürecin, bölgedeki enerji altyapısına yönelik riskler ve jeopolitik gelişmelere bağlı olarak şekilleneceğini kaydetti.

Hürmüz krizinde yeni evre: Stokların erimesi petrolde 150 dolar ihtimalini güçlendirir