Bakan Şimşek'ten Kanal 7 Medya Grubu 'Yükselen Türkiye Zirveleri'nde önemli açıklamalar

Kanal 7 Medya Grubu tarafından düzenlenen “Yükselen Türkiye Zirveleri”nin ilki bugün Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in katılımıyla Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Haliç Kampüsü’nde başladı. 

“Küresel Ekonomik Dönüşüm Çağında Riskler ve Türkiye’nin Seçenekleri” başlığıyla düzenlenen panelde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek açıklamalarda bulundu. 

BAKAN ŞİMŞEK'TEN ÖNEMLİ AÇIKLAMALAR

Bakan Şimşek'in açıklamalarından satır başları:

Bizim uyguladığımız ekonomi programlarının kazanımlarını sizlerle paylaşmak isterim. Küresel gelişmelerin yarattığı fırsatlar üzerinde durmak istiyorum. Gerek Sayın Karaman gerekse rektörümüz çok net bir şekilde belirsizliklerin altını çizdiler. Dünya yoğun bir belirsizlikle karşı karşıya. Dünyanın çeşitli yerlerinde kutuplaşmalar, gerilimler söz konusu. Kısa vadeli bir resim var ve orta uzun vadeli bir resim var. Kısa vadeye baktığımız zaman şunu görüyoruz, İran-ABD-İsrail savaşının getirdiği emtia fiyat şokuyla karşılaşıyoruz. Petrol, doğal gazdan bahsediyorum, burada önemli kırılmaların yaşandığı bir dönemden geçiyoruz. Büyümede bir ivme kaybı konuşuluyor. Geçen hafta bunlar konuşuldu. Orta vadeye uzun vadeye baktığımız zaman jeopolitik gerilimler normalleşmiş gibi. Maalesef dünya yeni normal ile karşı karşıya. Dünya ticaretinde parçalanma var. 

"BELİRSİZLİKLER DEVAM ETTİĞİ İÇİN ÇIKARIMLAR YAPMAK İÇİN ERKEN"

Belki 10 kat belki bin kat daha yıkıcı gelişmelere sebep olabilecek çok kapsamlı bir devrim yaşanıyor. Dünya çok büyük bir borç ile karşı karşıya. Faizlerin yüksek olduğu bir ortamda bu soruna dönüşebilir. İklim değişikliği bir realite, ideolojik bir okuma değil. Bütün bu sorunlar ne anlama geliyor? Bizim bildiğimiz anlamda büyüme eskisi kadar güçlü olamayabilir. Bu resmi biraz daha detaylandırmak istiyorum. Aslında bu sene ve önümüzdeki dönem için emtia fiyatlarında bir düşüş öngörüyorum. Savaş ile birlikte yükseliş var. "Önümüzdeki 2 yıl makro görünüm şöyle olacak" demeyi dünya demekte zorlanıyor. IMF ancak senaryo kurabilir. Küresel büyümenin yüzde 2'nin altına düşmesi resesyon demek. Bu aşamada küresel ekonomiye ilişkin ancak bir senaryo analizi yapılabilir. Belirsizlikler devam ettiği için çıkarımlar yapmak için erken. Biz dünyaya mal satıyoruz. Geçen sene 400 milyar doların üzerinde dünyaya ürün sattık. 400 milyar dolar önemli bir para. Bizim mal sattığımız ülkelerde büyüme nasıl? Savaşın etkisiyle büyüme dramatik bir şekilde yavaşlayacak. Bu bizim ihracatımızı etkileyebilecek bir aktör. Bir program uygulanıyor, "bu program nedeniyle nedenle ihracat tıkandı" söylemi rahat söylenen bir söylemdir. Şimdi Merkez Bankamız bir çalışma yaptı. Esas belirleyici talep 2026 için en azından şu an için öngörülen çok da olumlu değil.

ÇİN'İN DÜNYAYA ETKİSİ

İkinci Çin şokunu konuşmamız gerek. Birinci Çin şoku Çin'in dünya ticaret örgütüne katılmasıdır. Çin'in dış ticaret fazla 1,2 trilyon dolar. Bunun da Türkiye'ye etkisi var. Uzun bir süredir imalat sanayisinde düşüş yaşanıyor. Çin, ABD'ye satamadığı ürünleri dünya pazarına yüklüyor. Çin'in otomotiv üretim kapasitesi dünyanın yarısı kadar. Yüksek teknolojilerde de benzer şekilde. Nadir toprak elementlerinden tutun hemen hemen her alanda Çin'in etkisi var. Çin'de kırmızı çizgisi sanayi üretimi ve bunu dünyaya satmak zorunda. Çin'in Afrika'ya ihracatı, Trump'ın 1 Nisan açıklamalarından bu yana yüzde 26 yükseldi. ABD, Çin ürünlerini yasakladığı için... Çin'in Türkiye'ye ihracatı yüzde 10 şekilde artış göstermiş durumda.

"TÜRKİYE İÇİN BÜYÜK BİR FIRSAT PENCERESİ"

Dünya eski dünya değil. Karşımıza büyük bir trend çıkıyor. Küresel savunma sanayii harcamaları. Avrupa'da bazı ülkeler milli gelirlerinin yüzde 5'ini savunma sanayisine harcıyor. Türkiye burada büyük bir fırsat penceresi görüyor. Küresel savunma sanayi harcamaları 6,6 trilyon dolara çıkacak. Savunma sanayisinde Türkiye çok güçlü bir altyapıya sahip. Bundan dolayı da biz bunu büyük bir fırsat olarak görüyoruz. 

Orta koridor dediğimiz yani Asya'yı Avrupa'ya bağlayan ana koridorlardan bir tanesi Anadolu'dan geçiyor. Bu koridoru biz güçlendiriyoruz. İstanbul'da 3. Köprü üzerinden geçecek demir yolu bağlantısı için çalışmalar başlattık. Biz bağlantısallığa yatırım yapıyoruz. Biz bu koridorları Türkiye'nin menfaatine güçlendiriyoruz. Yeni nesil ticaret anlaşmaları için çalışıyoruz. Sağlık turizmi, eğitim, turizm, yeniden inşa, bunlar da ihracat. Bizim bildiğimiz anlamda bir korumacılık henüz yok. Bundan dolayı Türkiye'nin bu yönleri güçlü olduğu için bundan sonra yapacağımız ticaret anlaşmalarına diyoruz ki, "Bunları da katalım". Aslında Avrupa Birliği ile ticaretimiz yıllık 200 milyar dolar. Bunu 500 milyar dolara çıkarabiliriz ama AB kendi siyasi sorunları nedeniyle bunu gerçekleştiremiyor. Afrika ile çok ciddi işbirlikleri içerisindeyiz. Asya'yı yeniden keşfediyoruz. 

YAPAY ZEKA

Yapay zeka, otonom sistemler o kadar hızlı bir şekilde geliyor ki, bu tabi dünya için büyük bir fırsat. Ama maalesef eşit dağılmayacak. Yapay zekanın en büyük ayağı verimliliği artıracak bir teknolojidir. İstihdam piyasalarına büyük etkisi var. Geçmişte nitelikli gördüğümüz alanlar şu anda çok hızlı bir şekilde yapay zekayla arka plana itilmekle karşı karşıya. Bölgeler arasında dengesizlik büyük bir risk. Otonom sistemler dedik, yapay zekayla destekli sistemlerden bahsediyoruz. Oturup şikayet edeceğimize küresel robot piyasası çok küçük bir piyasa ama bu piyasa 2050 yılına kadar 100 milyar dolardan 25 trilyon dolarlık bir pazara dönüşecek. Şimdi bizim sanayicilerimizin bu trendleri ıskalamaması lazım. Çünkü katma değer burada, kar marjları burada.

"ENFLASYON TEK HANEYE DÜŞTÜĞÜNDE BÜYÜME KATLANIR"

Biz de borçluluk yüksek seviyede değil. Bu rakamlar bizim ürettiğimiz rakamlar değil. Yüksek borçluluk noktasında avantajlı olduğumuz görünüyor. Biz enflasyonu tek haneye düşürürsek büyüme katlanır. "Enflasyonla mücadele çok oluyor, artık bir yerde duralım" yaklaşımları var. Bu çok miyopik bir yaklaşımdır. Kalıcı ve yüksek büyümenin yolu düşük enflasyon sürecinden geçer. Enflasyon düşerse büyüme katlanır. 2000'li yılların başında AK Parti hükümetlerinin ilk 10 yılı, büyüme ikiye katlanmış, yüzde 6 civarına çıkmış, enflasyon tek haneye düşmüş. Diğer bir meydan okuma dünyada hızla yaşlanan bir nüfus var. Türkiye'de de nüfus hızlı yaşlanacak. Bunların getirdiği dramatik etkileri var. Biz fırsat penceresine bakacağız. 

ORTA VADELİ PROGRAM

Şimdi bizim uygulamakta olduğumuz ekonomi programının 3 evresi var. Birinci evre risklerin kontrolü. Tarihimizin en büyük felaketi yaşandı, 13 ilimiz büyük bir depremden etkilenmiş. Bu program olmasaydı enflasyon nereye giderdi? 

Bütün önceki petrol krizlerinin toplamından daha büyük bir kriz yaşanıyor. İkinci evre ekonomideki dengesizlikleri azaltmaktı yani enflasyonu azaltmak, KKM'den çıkış, bütçe açıklarını kapatmak. İkinci evreyi de geride bıraktık. Ana hedeflerin tamamında ilerleme sağladık. Şimdi üçüncü evre var, önü açık bir evre. Bu sene çok daha devasa büyük bir şokla karşı karşıyayız ve bunlar üçüncü evreyi etkiliyor. Bütün dünya bu şokun etkileriyle mücadele edecek. Amacımız üçüncü devrede bugüne kadar ki kazanımları pekiştirmekti, yani politika ile bir yere varırsınız ve bunu kalıcı hale getirmek için reform yapmanız gerekir. Tek haneli enflasyon ve cari açığın kalıcı olarak çözüldüğü reformlar yapmak. Bu dönemin ne kadar süreceği meselesi iç ve dış fonksiyonlara bağlı. Şimdi enflasyon 2022'de yüzde 85 ile zirveyi bulmuş, yılı 64 ile kapatmış. Ondan sonra 2023'de biz enflasyonu yüzde 65'te tutmuşuz. Şimdi de yüzde 31 civarı. Dezenflasyonda bir değişiklik olmayacak ve bu bir kazanımdır. Neden? Bakın hemen gelir dağılımına yansımış. Daha gideceğimiz mesafe var. Dünyada bu kadar büyük bir yükün altından çıkabilen kaç tane ülke vardır? Deprem için 90 milyar dolar harcamamıza rağmen, EYT'ye rağmen. 

Kamuda tasarruf milletimizin büyük bir beklentisi, gittiğimiz her yerde söyleniyor. Biz gittik Cumhurbaşkanımızın tasarruf iradesiyle birlikte yetkiyi Hazine ve Maliye Bakanlığına aldık. 

Cari açık ciddi bir düşüş trendindeydi. Geçen seneki açık altın hariç yüzde 0,6. Altın bir tüketim malzemesi değil. Vatandaşımızın tercihlerine tabi ki saygılıyız. Bu sene petrol şoku nedeniyle cari açık yükselecek.

"KKM TÜRKİYE İÇİN BÜYÜK BİR RİSKTİ, KALDIRDIK"

Bizdeki iyileşme dünyaya göre yüzde 9 kat daha yüksek. Program olmasa bu olabilir mi? 144 milyar dolarlık KKM vardı, Türkiye için büyük bir riskti. Aradaki farkı Merkez Bankası ödüyordu. 144 milyar dolarlık yükümlülük kalktı. "Reel sektörde iyileşme yok" deniyor, evet bazı sektörlerde sorun olduğunu görüyoruz. 

Büyüme dünyada büyüme son 3 yılda yüzde 3 iken biz ne kadar büyümüşüz, yüzde 4 civarında. Gönül ister ki Türkiye yüzde 5 ve üzeri büyüsün. Bu program bünyeyi sağlamlaştıracak. Bakın bu programın yükünü işçiler çekti" diye söylemler var. İş gücü ödemelerinin payı düşmüş mü? Artmış mı? Rakamlar söylemleri desteklemiyor. Ama insanlar rakamlara bakmak yerine eski söylemlerle yoluna devam ediyor. 

"SAVUNMA SANAYİ BİZİM SANAYİMİZİN KURTULUŞ REÇETESİDİR"

Eşel mobil sistemini devreye aldığımız için mazot ve benzin daha uygun fiyata veriliyor. Bütçe iyi olmasa bunu yapabilir misiniz? Şimdi savaş sonrası fırsatlar önemli bir konu. Şimdi bir kere bu savaş eninde sonunda bitecek. Büyük ihtimalle kalıcı bir ateşkes ve süreç tamamlanırsa bölgede de üretim hızlı bir şekilde artar. Dolayısıyla petrol fiyatları uzun vadede aşağı yönlüdür. Savunma sanayii bizim için büyük bir fırsat. 18-20 milyar dolarlık ihracatın kar marjları o kadar yüksek ki, rakamlar ortada. Savaş istemiyoruz ama maalesef savaş var. Savaşlar dururda bu bölgeler yeniden imar edilirse bunu Türk şirketleri buradan paye alacaklar. Riski nasıl azaltırız. Yarın öbür gün az etkileniriz diye firmalar düşünmezler mi? Savunma sanayide üzerine çalıştığımız 1400 proje var. Geliştirme bedeli 100 milyar dolar. Bundan 20-25 yıl öncesinden bugüne yatırım yapmak ciddi bir vizyon gerektiriyor. Savunma sanayi bizim sanayimizin kurtuluş reçetesidir. 

"GEÇİŞ DÖNEMİ LAZIM"

Dönüşüm ihtiyacına dünya bizi zorluyor. Hindistan'da asgari ücret 50 dolar civarında. Avrupa Birliği orayla serbest ticaret anlaşması yaptı. Evet bir geçiş dönemi lazım. Bunun için de her türlü desteği vereceğiz ama bunları görmezden gelmemiz de doğru olmaz. 

Yeni enerji koridorlarının gelmesi lazım. Irak'ın güneydeki petrolü kuzeye bağlaması ve Türkiye üzerinden dünyaya ihraç etmesi, Katar'ın doğal gazı Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlaması gibi konular. Bunlar bizim olmasını muhtemel gördüğümüz koridorlar. Bence rasyonel bir yaklaşımla Türkiye'ye bağlamakta görülür. Çünkü Avrupa'yla bağlantımız zaten var. Türkiye'nin kendi içindeki ağı çok güçlü. 

"RADİKAL ADIMLAR GETİRİYORUZ, YAKINDA AÇIKLAYACAĞIZ"

Dünyada önemli gelişmeler var. Bizim güçlendirdiğimiz Orta Koridor 18 gün alıyor. Dolayısıyla Türkiye bu anlamda dünyanın merkezi. Yeni konumlanmada Türkiye'nin büyük avantajları var. Yakında İstanbul Finans Merkezi'nin cazibesini artıracak çok önemli adımlar atacak. Türkiye'nin imalat sanayisine yatırımları cezbedecek radikal adımlar atacağız. Türkiye bu yarışta ve bu yeni dönemde bu fırsat penceresini iyi değerlendirecek. Biz, transit ticareti, imalat sanayisini teşvik için ciddi radikal adımlar getiriyoruz, yakında açıklayacağız. 

Bu program para politikasından ibaret diyorlar. Ne kadar anlatsak da ekonomi politikasının para politikası dışında ayağı yok diyorlar. Profesör olan arkadaşlar maliye politikası görevini yapmadı diyorlar. Arkadaş, metni bir okuyun. İki sayfası para politikası değil. Bu kadar okumadan, eski ezberlerle... Bu programın çok ciddi yapısal ve dönüşüm ayağı var. Ne kadar ilerleme var, bunları tartışalım. Ne kadar yapıldığını tartışalım ama bu program ne para politikasından ne maliye politikasından ne gelirler politikasından ibarettir. Bunu söylemek, o dokümanı reddetmek veya okumamış olmak demektir. 

Madem iyiyiz niye dönüşüme ihtiyaç var diyeceksiniz. İhracatın teknoloji yoğunluğu düşük. Peki dönüşüm ne anlama geliyor? Katma değer zincirinde Türkiye'nin yükselmesi demek. 2023'e girin bakın, orada bir fasıl var: İlk defa devlet 284 tane ürünü listeledi ve bu ürünler orta ve yüksek teknoloji dedi. Bu ürünleri üreteceksen ben sana 10 yıl vadeli, 2 yıl ödemesiz kredi vereyim dedi. Finansman maliyetleri yüksek diyeceksiniz. Bunun için piyasa faizinin 3'te 1'i faizle kredi veriyoruz. Burada yarım trilyon lira kaynak var. Sanayide dönüşüm bu işte. Türkiye'de arz fazlası olan alanlara yeni yatırımlar için biz niye teşvik verelim? Üretimi az olan, dış ticaret açığı verdiğimiz alanlarda teşvik vereceğiz tabii ki. Çünkü buralarda kâr marjı yüksek.

Hit30 programı açıklandı. Bu alanlarda Sanayi Bakanlığı onlara destek veriyor. Sanayide dönüşüm katma değeri yüksek olan ürünlere doğru geçiş demek. Kârlı olan alanlara geçiş demek. Sanayi politikamız var, sanayide dönüşüm politikamız da var, desteklerimiz de var.

Yeşil dönüşüm, ideolojik saplantı değil. Toplam enerji ithalatı yaklaşık 1.1 trilyon dolar. Bunu azaltmak çok basit bir konu. 1.1 trilyon dolarlık faturayı azaltmak için yeşil dönüşümü hızlandıracağız. Yeşil dönüşüm, iklim nereden çıktı diyorlar. Cari açığı azaltmak istiyoruz. Burada da başarı var. İlk çeyrek itibarıyla elektrik üretiminin yüzde 54'e yakını yenilenebilir enerji. Toplam üretimin en az yüzde 70'ini yenilenebilir enerji yapmak istiyoruz. Türkiye bu konuda ilerliyor.

Dijital dönüşüm... Yapay zekaya hazırlıkta ne durumdayız? Bize benzer ülkelere göre iyiyiz ama bu bizi tatmin etmiyor. Gelişmiş ülkelere göre gerideyiz, biz onları yakalamak istiyoruz. Bütün konutlara, iş yerlerine fiber bağlantısı lazım, olacak. Büyük ölçekli veri merkezi... Nasıl petrol için rafineri varsa, yapay zeka için de veri rafinesi lazım. Bunun için de enerji lazım. Onun için nükleer enerji önemli.

Ulaştırma Bakanlığımız çok güzel bir proje başlattı. Büyütün organize sanayi bölgelerini demiryoluna, limanlara bağlatma projesi. Programda bu var bu arada. Bunun para politikasıyla ne kadar ilgisi var, onu da bilmiyorum.

Kamu ihale reformunu çalıştık, tamamladık. Parti grubumuza teslim ettik. Şeffaflığı, hesap verilebilirliği artırıyoruz.

TERÖRSÜZ TÜRKİYE

Terörsüz Türkiye, çok kritik bir proje. Hepimizin malumu son 50 yılda Türkiye'nin terör nedeniyle fırsat maliyeti artı harcamaları 2 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Bu ülkenin 2 trilyon doları gelecekte sanayide dönüşüme, enerjide dönüşüme, dijital dönüşüme, üretken altyapıya, enerjiye yatırdığını düşünün. Onun için bu çok kritik bir proje. Öte yandan bölgede istikrar ve entegrasyon için de çok önemli. Komşularımızla ne sorunumuz olur ki terör yoksa? Komşularımız istikrar, refah içindeyse en çok biz yararlanırız. Biz komşuların refahını, kalkınmasını, gelişmesini istiyoruz. PKK'nın araya girmesini istemiyoruz.

Türkiye'de doğurganlık oranı yüzde 1,5'un altına düştü. Doğu, Güneydoğu böyle değil. Nüfus orada çok genç. Biz bazı sektörlere diyoruz ki fabrikanızı diğer bölgelere götürün sanki yeni yatırım yapmış gibi size 12 yıl, 16 yıl teşvik verelim. Çünkü orada iş gücü çok. Önümüzdeki 20-30 yılda Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesi Türkiye'nin yeni kalkınma motoru olacak.

"ORTA VADELİ PROGRAM TÜRKİYE'Yİ YAŞANAN TÜM ŞOKLARDAN KORUDU"

Şuanda hazinenin garantör olduğu yeni paketler var. Kullanılmayan 192 milyar dolar kredi var. Teminatınız yok biz size kefil oluyoruz. Daha hazine ne yapsın. İhracat için 42 milyar liralık kredi duruyor. Çiftçilerimizin kullandığı kredilerin yüzde 70 faizini hazine ödüyor. Demek ki öncelikle çok basit ve net. Peki geleneksel sektörlerde sıkıntı yok mu? Var. Peki bu sıkıntıları nasıl aşacağız. Asgari ücretlerde vergi yok, bunun bize maliyeti 1,2 trilyon. Basit üretimden katma değerli üretime geçmeleri için destek veriyoruz. Bu sektörlerdeki her çalışan başına her ay 4 bin 777 lira maaş desteği veriyoruz. Çalışanların maaşların kısmen biz ödüyoruz. 

Risklerin yönetilmesini yapıyoruz ama yönetilmesinin ötesinde fırsat penceresini nasıl değerlendireceğimiz konusunda çalışıyoruz. Hiçbir program mükemmel çalışmaz. İlerlemenin önündeki en büyük engel mükemmelliyetçiliktir. Bu program Türkiye'yi yaşanan tüm şoklardan korudu.