Orta Doğu'yu yangın yerine çeviren ABD dünyanın en büyük petrol ihracatçısı oldu!

Haber7-ÖZEL

Küresel enerji ticaretinde yarım asırlık düzen tamamen yıkıldı. Washington ile Tahran arasındaki savaşın Hürmüz Boğazı'nı kilitlemesi ve Rusya'ya yönelik yaptırımlar, ABD'yi tarihte ilk kez dünyanın en büyük petrol ihracatçısı konumuna taşıdı. İngiliz merkezli Reuter’ın haberine göre, Bir zamanlar Orta Doğu petrolüne bağımlı olan ABD, artık küresel enerji piyasasında lider konuma yükseldi.

YARIM ASIRLIK BAĞIMLILIK

ABD'nin enerji piyasalarındaki bu yükselişi, ülke tarihi açısından olağanüstü bir geri dönüşü simgeliyor. Washington, 1973 yılında İsrail'e verdiği destek nedeniyle bazı OPEC üyelerinin uyguladığı petrol ambargosuyla sarsılmış, ülkede uzun akaryakıt kuyrukları ve derin ekonomik krizler baş göstermişti. Ancak 2010 yılından itibaren kayaç gazı ve petrolü üretiminde yaşanan patlama, ABD'nin geleceğini şekillendirdi. Önce dünyanın en büyük gaz üreticisi, ardından da en büyük petrol üreticisi olan ülke, 2015 yılında 40 yıllık ihracat yasağını kaldırarak küresel pazara açıldı. Bugün gelinen noktada bölgesel krizlere neden olarak, savaş çıkararak ve rakiplerine yaşattığı jeopolitik krizleri fırsata çevirerek zirveye yerleşti.

SAVAŞ VE YAPTIRIMLAR RAKİPLERİ SAF DIŞI BIRAKTI

Gemi takip veri analiz firması Vortexa'nın verilerine göre, ABD'nin ham petrol ve işlenmiş yakıt ihracatı mayıs ayında günlük yaklaşık 10,5 milyon varile ulaştı. Bu rakamla ABD, üst üste üçüncü ayda da küresel liderliğini korumuş oldu. ABD'nin bu rekor yükselişinde, şubat ayında başlayan ABD-İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı'nın neredeyse tamamen kapanması ve Suudi Arabistan'ın ihracat yollarının tıkanması başrolü oynadı. Aynı dönemde Rusya'nın petrol ihracatı Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırıları ve Batı yaptırımları nedeniyle günlük 7 milyon varile gerilerken, Suudi Arabistan'ın ihracatı ise günlük 5,9 milyon varile kadar düştü. Oysa daha bir yıl önce, 2025 yılında Suudi Arabistan günlük 8,1 milyon varille lider konumdayken, ABD 6,6 milyon varil, Rusya ise 5,8 milyon varil ihraç ediyordu.

Washington yönetimi ham petrol ve sıvı yakıt üretimi 2000 yılından bu yana yaklaşık üç katına çıkararak 22 milyon varil/gün seviyesine ulaştı. Suudi Arabistan’da ise ham petrol ve sıvı yakıt üretimi, 2000-2026 yılları arasında OPEC kotalarına bağlı olarak 10 milyon il 12 milyon varil/gün arasında büyük ölçüde dalgalanma gösterdi.

HÜRMÜZ’ÜN KAPANMASI EN ÇOK ABD’YE YARADI

Trump’ın Netanyahu’nun ısrarları ve zorlamasıyla İran’a saldırması, küresel ekonomik krizlere sebep olması Washington'ın eline küresel siyasette kullanabileceği devasa bir koz verdi. Bu durum, ABD’nin çıkarları söz konusu olduğunda ne dünya düzeni ne de müttefik tanımadığını gözler önüne serdi. Gemi takip firması Kpler'in politika direktörü Michelle Brouhard, “Washington'ın İran savaşından önce sahip olduğunu fark etmediği yeni bir araca, yani enerji ihracatı gücüne kavuştu. Şimdi ABD’nin nu ülkelerin bazılarında ne kadar büyük bir etkiye sahip olduğunu görebiliriz, çünkü bu ülkeler  petrol veya doğal gaz ihtiyaçları için ABD’ye bağımlılar” diye belirtti.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yakın dostu ve Rus petrol devi Rosneft'in başkanı Igor Sechin de Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından en çok yarar sağlayan tarafın Amerikan şirketleri olduğuna dikkat çekti. Uzmanlar, ABD'nin bu yeni hakimiyetinin, OPEC ve müttefiklerinin petrol fiyatları üzerindeki geleneksel belirleme gücünü ciddi şekilde zayıflatabileceğini öngörüyor. 2022 yılında Ukrayna savaşının patlak vermesinin ardında, AB ülkelerinin büyük ölçüde ABD’ye bağımlı hale geldi. AB bu zamana kadar petrol ihtiyacının yüzde 47’ni ABD’den karşıladı. Bu oran 2021’de yüzde 37’ydi.

PİYASA DİNAMİKLERİ STRATEJİK PLANLARIN ÖNÜNE GEÇTİ

Baker Kamu Politikası Enstitüsü Enerji ve Kaynak Ekonomisi Uzmanı Kenneth Medlock, ABD'nin piyasadaki yeni rolünü değerlendirdi. Medlock, ABD'nin birçok açıdan OPEC ve Suudi Arabistan'ın geçmişte yedek üretim kapasitesiyle üstlendiği rolün bir benzerini üstlendiğini, ancak bunun stratejik bir devlet kararı olmaktan ziyade tamamen serbest piyasa mekanizmalarıyla işlediğini vurguladı. Medlock, “Birçok açıdan, OPEC ve Suudi Arabistan’ın atıl üretim kapasitesiyle yaptığına benzer bir rol oynuyor, ancak stratejik bir araçtan ziyade bir piyasa mekanizması” diye belirtti. Özel şirketlerin pazar sinyallerine ve kar fırsatlarına verdiği hızlı yanıt, ABD'yi küresel arz kesintilerini dengeleyen ana aktör haline getirdi.