Türkiye’de gıda israfına karşı bilimsel araştırma başlatıldı

Türkiye’de gıda israfı ile mücadele ve gıda bankacılığı ekosistemi, yapay zeka destekli veri temelli bilimsel bir tabana kavuşuyor. Özyeğin Üniversitesi ve Temel İhtiyaç Derneği (TİDER) iş birliğiyle hayata geçirilen “TÜBİTAK 1001 Araştırma Projesi”, 2029 yılına kadar uzanan stratejik yol haritasıyla Türkiye’de bu alandaki ilk geniş kapsamlı yazılı veri kaynağını oluşturmayı hedefliyor.

Özyeğin Üniversitesi, Temel İhtiyaç Derneği (TİDER) iş birliğiyle TÜBİTAK desteğiyle hayata geçirilen “TÜBİTAK 1001 Araştırma Projesi”ne start verildi. “Sıfır Atığa Doğru: Sürdürülebilir Gıda Tedarik Zincirleri için Analitik Modeller” başlıklı proje, gıda israfının azaltılması, bağış süreçlerinin güçlendirilmesi ve sürdürülebilir gıda tedarik zincirleri için uygulanabilir karar destek modelleri geliştirmeyi hedefliyor.

Araştırmanın ilk ve en önemli odak noktalarından birini, TİDER’in gıda bankacılığı operasyonlarını yürüttüğü dijital altyapısı "Destek Bulutu" oluşturuyor. Proje kapsamında kurulacak sistemle gıda bağış süreçlerinin etkinliği ve verimliliği en üst düzeye çıkarılacak. Araştırma dahilinde henüz hazırlık aşamasında olan özel ölçekler vasıtasıyla, sistemin bağış ekosistemindeki efektif gücü bilimsel olarak ortaya konacak ve iyileştirilebilir yönleri tespit edilecek.

Üç yıl sürecek proje, gıda bankacılığı operasyonlarından organik atıkların değerlendirilmesine, tarih etiketi politikalarından tüketici davranışlarına uzanan geniş kapsamlı bir araştırma ve modelleme sürecini kapsıyor. Proje kapsamında geliştirilecek analitik modeller ve uygulama odaklı çıktılarla; gıda bankaları, bağışçı kurumlar, perakendeciler ve yerel yönetimler için daha etkin, adil ve sürdürülebilir çözümler üretilmesi amaçlanıyor. Araştırmanın en önemli dayanaklarından birini, TİDER’in gıda bankacılığı alanındaki uzun yıllara dayanan saha deneyimi ve güçlü paydaş ağı oluşturuyor. Bu saha birikimi, Özyeğin Üniversitesi’nin disiplinlerarası akademik uzmanlığıyla birleşerek gıda israfıyla mücadelede hem bilimsel hem de uygulamaya dönük güçlü adımlar atılması hedefleniyor. 

GIDA İSRAFI ÜÇ BAŞLIKTA ARAŞTIRILACAK

Araştırma, “Dinamik Eşleştirme ve Tahsis”, “Lojistik Ağ Tasarımı” ve “Tarih Etiketi Politikaları ve Davranışsal Analiz” başlıkları altında yürütülecek. “Dinamik Eşleştirme ve Tahsis” kapsamında, TİDER’in gıda bankacılığı operasyonlarını yürüttüğü dijital altyapısı Destek Bulutu odağa alınarak bağışçı kurumlar ile bağışı alan kurumlar arasındaki süreçler ele alınacak. “Lojistik Ağ Tasarımı” kapsamında, gıda bankaları, restoranlar, işletmeler ve hanelerden çıkan organik gıda atıklarının bertaraf edilmek yerine yeniden değerlendirilebilmesi için toplama ve dönüştürme sistemleri incelenecek. “Tarih Etiketi Politikaları ve Davranışsal Analiz” kapsamında ise Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) ve Son Tüketim Tarihi arasındaki farkın tüketiciler tarafından nasıl algılandığı, bu algının satın alma, iade ve bağış süreçlerine nasıl yansıdığı araştırılacak. 

2029 yılına kadar sürecek Sıfır Atığa Doğru: Sürdürülebilir Gıda Tedarik Zincirleri için Analitik Modeller projesi, Türkiye’de gıda israfının azaltılması, bağış süreçlerinin güçlendirilmesi ve sürdürülebilir gıda tedarik zincirlerinin geliştirilmesi için kalıcı bir bilimsel bilgi birikimi oluşturmayı hedefliyor. Proje sonunda akademik yayınların yanı sıra uygulama raporları, karar destek araçları ve paydaşlara yönelik politika önerileri üretilmesi planlanıyor.

TİDER: AMACIMIZ GIDA İSRAFINA KARŞI BİLİMSEL MODEL ÜRETMEK

Türkiye’de gıda bankacılığı sisteminin kurulması ve yaygınlaştırılması için 16 yıldır sahada olduklarını belirten TİDER Genel Müdürü Nil Tibukoğlu, “Bu derin saha deneyimimizi ve yereldeki iş birliği gücümüzü, Özyeğin Üniversitesi’nin akademik uzmanlığıyla birleştirerek Türkiye’de gıda israfıyla mücadelede güçlü bir adım atıyoruz. TÜBİTAK 1001 desteğiyle hayata geçirdiğimiz bu proje, gıda bankacılığı sistemindeki tüm paydaşları ele alan bütünsel yaklaşımı bilimsel bir seviyeye taşıyacak. Türkiye’de ilk kez lojistik ağ tasarımlarından bireysel davranış analitiğine uzanan çok disiplinli, dinamik ve veriye dayalı bir bağış ekosistemi kuruyoruz. Amacımız, sadece gıda israfını önlemek ve yoksulluğu azaltmak değil; yerel yönetimlerden bağışçılara kadar tüm aktörlerin kullanabileceği, Türkiye’nin gıda bankacılığı standartlarını belirleyecek ilk kalıcı, yazılı ve bilimsel modeli üretmektir” dedi. 

ÖZYEĞİN ÜNİVERSİTESİ: SOMUT ÇIKTILAR ÜRETECEĞİMİZ İÇİN HEYECANLIYIZ

Akademi olarak bilimi toplumsal faydaya ve sürdürülebilir bir geleceğe dönüştürmeyi önemsediklerini söyleyen Özyeğin Üniversitesi Prof. Dr. Burcu Bakçık, “TİDER iş birliğiyle hayata geçirdiğimiz TÜBİTAK 1001 Sıfır Atığa Doğru projesi, kapsamında geliştireceğimiz dinamik eşleştirme, tahsis ve lojistik ağ modelleriyle bağış operasyonlarında etkinliği artırmayı; TETT politikaları ve tüketici davranışına yönelik analizlerle de israfı azaltacak uygulanabilir politika önerileri geliştirmeyi hedefliyoruz. Hem akademik literatüre katkı sunacak hem de yerel yönetimler, bağışçılar, perakendeciler ve gıda bankacılığı ekosistemi için somut çıktılar üretecek olmaktan heyecan duyuyoruz” diye belirtti.