Trump geri adım attı ama Hürmüz petrolü ateşlemeye devam ediyor: Uzmanlardan kritik uyarı!

• HABER7-ÖZEL

ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'na yönelik yüzde 20 geçiş ücreti planından vazgeçerek Körfez ülkeleriyle ticaret ve yatırım anlaşmalarına yönelmesi, enerji piyasalarındaki belirsizliği farklı bir boyuta taşıdı.

Trump'ın Hürmüz'de İran'a yönelik deniz ablukasının süreceği mesajı ise jeopolitik riskleri gündemde tutuyor.

Küresel petrol ticaretinin can damarı olan boğazdaki gelişmeler, petrol fiyatları başta olmak üzere enerji piyasalarının yönünü belirlemeye devam ediyor.

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Levent Aydın ile Enerji Uzmanı Altuğ Karataş Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerin petrol piyasasına etkisinden Rusya yaptırımlarına ve fiyat beklentilerine kadar birçok konuyu Haber7’ye değerlendi. 

PETROLÜN ÜZERİNE YENİDEN JEOPOLİTİK RİSK PRİMİ EKLENDİ

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Levent Aydın, Brent petrolün varil fiyatının gün içinde yüzde 5'e varan artışla 87,55 dolara yükseldiğini belirterek, fiyatlardaki bu yükselişin mevcut bir petrol arz krizinden değil, küresel piyasalarda olası bir arz sıkıntısına ilişkin risklerin önceden fiyatlanmasından kaynaklandığını ifade etti.

Aydın, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını yeniden devreye sokması, karşılıklı saldırıların yoğunlaşması, tankerlerin hedef alınması ve Hürmüz’den geçen tanker sayısının son iki ayın en düşük düzeyine gerilemesinin petrolün üzerine yeniden jeopolitik risk primi eklediğini söyledi. 

“100 DOLARIN ÜZERİNE ÇIKMASI HİÇ DE ŞAŞIRTICI OLMAZ”

Petrol piyasasında fiyatı belirleyen unsurun yalnızca piyasaya gelen petrol miktarı olmadığına dikkat çeken Aydın, şöyle devam etti:

• “Gelecek yani yarın petrolün piyasaya ulaşıp ulaşamayacağına ilişkin beklentiler de fiyatı etkiler.

• Hürmüz’de bir tankerin vurulması veya geçişlerin yavaşlaması, petrolün fiziksel olarak tamamen kesilmesinden önce bile sigorta ve taşıma maliyetlerini yükseltir.

• Rafineriler ve petrol ithalatçısı ülkeler de muhtemel arz kesintisine karşı stok yapmaya yönelir.

• Bu davranışlar fiyatı daha da yukarı taşır. Mevcut durumda 85-90 dolar bandı, piyasanın kontrollü fakat devam eden bir çatışma riskini fiyatladığı bölge olarak görülebilir.

• Nitekim şimdiye kadar geçişlerdeki aksaklıkların sürmesi hâlinde fiyatların kısa dönemde 85-90 dolar aralığında kalabileceğini gördük.

• Ancak Hürmüz Boğazı’nın uzun süreli ve etkili biçimde kapatılması, büyük petrol tesislerinin veya tankerlerin sistematik biçimde hedef alınması durumunda ise petrolün 100 doların üzerine çıkması hiç de şaşırtıcı olmaz.

• Buna karşılık diplomatik temasların yeniden başlaması, güvenli geçişin sağlanması ve tanker trafiğinin normale dönmesi hâlinde fiyatlarda hızlı bir geri çekilme de görülebilir.”

“FİYATLARDA OYNAKLIK SÜRECEK”

Petrol fiyatlarının önümüzdeki günlerde düz bir çizgi halinde sürekli yükselmesini beklemek yerine, yüksek oynaklığın devam edeceğine işaret eden Aydın diplomatik bir yumuşama ve tanker geçişlerinin normalleşmesi durumunda fiyatların 75-82 dolar bandına doğru gerileyebileceğini söyledi.

Buna karşılık boğaz geçişlerinin ciddi biçimde aksaması halinde büyük tanker veya enerji tesislerinin hedef alınması ve Rus petrolüne yönelik yaptırımların eş zamanlı olarak sertleştirilmesiyle 100 doların üzerindeki seviyelerin yeniden gündeme gelebileceğini anlatarak, "Petrolün yönünü önümüzdeki dönemde üç temel unsur belirleyecek: Hürmüz’den geçen günlük tanker sayısı, ABD-İran çatışmasının seyri ve Rus petrolüne yönelik yaptırımların kapsamı” dedi.

“ASIL MESELE GÜVENLİ VE DÜŞÜK MALİYETLİ TAŞINMASI”

Burada kritik mesele petrolün piyasada bulunup bulunmamasından önce, petrolün güvenli, sigortalı ve ekonomik bir maliyetle taşınıp taşınamayacağı olduğuna dikkat çeken Levent Aydın,  Hürmüz’de güvenlik, sigorta ve geçiş maliyetlerinin yükselmesinin boğazın tamamen kapanmasa dahi küresel enerji fiyatlarının yüksek kalmasına yol açtığını belirtti.

Aydın, bugün petrolde görülen yükselişin basit bir günlük dalgalanma olmadığının altını çizerek, “Ortadoğu’daki askerî risk, Hürmüz’deki ulaşım ve sigorta sorunu ile Rusya’ya yönelik yaptırım beklentilerinin aynı anda fiyatlanmasının sonucudur. Bu üç başlıktan en az biri kalıcı biçimde çözüme kavuşmadıkça petrol piyasasında yüksek fiyat ve yüksek oynaklık riski devam edecektir” dedi. 

TANKER SALDIRILARI ENDİŞEYİ ARTIRDI

Enerji Uzmanı Altuğ Karataş ise petrol fiyatının 87 dolara çıkmasının, piyasada gerçek bir fiziksel arz kaybından ziyade öncelikle jeopolitik risk priminin yükseldiğinin göstergesi olduğunu dile getirerek, Brent petrolün gün içinde 87,55 dolar seviyesini gördüğünü hatırlattı. 

Karataş, aynı zamanda Hürmüz’den geçen gemi trafiğinin azalması, tankerlere yönelik saldırılar ve ABD-İran arasındaki karşılıklı operasyonların piyasadaki endişeyi büyüttüğünü söyledi.

Hürmüz’den dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiğini belirten Karataş, bir tanker vurulduğunda veya gemi trafiği yavaşladığında, kaybedilen petrol miktarından bağımsız olarak piyasanın hemen bir güvenlik primi oluşturduğunu anlattı. 

KRİTİK 3 SENARYO

“Mesele yalnızca bugünkü petrol arzı değil; yarın Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak’ın ihracatının ne ölçüde etkilenebileceğidir” diyen Karataş, bundan sonraki sürece ilişkin 3 senaryoyu şöyle sıraladı:

• Birinci senaryoda taraflar birkaç gün içerisinde yeniden diplomasiye döner ve gemi geçişleri normalleşirse, 87 dolar seviyesinin kalıcı olması zorlaşır. Fiyatlar yeniden 75-80 dolar bandına çekilebilir.

• İkinci senaryoda çatışmalar sınırlı şekilde devam eder, fakat boğaz tamamen kapanmazsa petrolün 85-95 dolar bandında oldukça dalgalı hareket ettiğini görebiliriz.

• Üçüncü ve en riskli senaryo, Hürmüz’de uzun süreli bir kapanma veya Körfez ülkelerinin petrol altyapılarına yönelik saldırılardır. Böyle bir durumda 100 doların aşılması şaşırtıcı olmaz. Kapanmanın uzaması hâlinde 120 dolar ve üzeri seviyeler yeniden gündeme gelebilir.

• Burada kritik gösterge açıklamalardan çok, günlük geçen tanker sayısı, sigorta maliyetleri, navlun fiyatları ve Körfez üreticilerinin fiilî ihracat miktarıdır. Ayrıca savaşın başlangıcından bu yana azalan talepte fiyatları baskılamakta etkili olmuştur.

• “Kısa vadede yukarı yönlü risklerin güçlü olduğunu düşünüyorum. Çünkü piyasa şu anda yalnız mevcut petrol arzına değil, savaşın büyüme ihtimaline fiyat biçiyor. Bu nedenle haber akışına bağlı sert yükselişler ve aynı gün içinde sert düşüşler görebiliriz.

• Ancak petrol fiyatlarının sürekli ve kontrolsüz biçimde yükselmesini sınırlayan bazı unsurlar da var. Çin’deki talebin zayıflaması, küresel ekonomik büyümeye yönelik endişeler, OPEC+ ülkelerinin üretim kapasitesi ve stratejik petrol rezervlerinin kullanılması fiyat artışını frenleyebilir.

• Dolayısıyla benim beklentim kesintisiz bir yükseliş değil; yüksek fiyatların ve yüksek oynaklığın birlikte yaşandığı bir dönemdir.”

PETROL PİYASASI 2 BÜYÜK ARZ RİSKİYLE KARŞI KARŞIYA

Altuğ Karataş, petrol piyasasının şu anda aynı anda iki büyük arz riskiyle karşı karşıya kaldığını ifade ederek, bir tarafta Hürmüz ve İran, diğer tarafta Rusya’nın petrol ihracatına yönelik yeni yaptırım ihtimaline dikkat çekti.

Karataş, ABD’de üzerinde uzlaşı sağlandığı belirtilen yeni yaptırım tasarısının, yalnızca Rus şirketlerini değil, Rusya ile ticaret yapan ve özellikle Rus enerji ürünlerini satın alan üçüncü ülkelerini de hedef alabilecek nitelikte olduğuna vurgu yaparak, piyasa, yaptırımlarının Rus petrolünü fiziksel olarak piyasadan çekme ihtimalini fiyatlamaya başladığını dile getirdi.