İşte enflasyonun büyük ve gizli suçlusu: Pompadaki rakam markete yansıyor

Motorin fiyatlarının 100 liraya yaklaşması yalnızca araç sahiplerinin değil, üreticiden tüketiciye kadar ekonominin hemen her kesiminin maliyet hesabını değiştirdi. Çünkü bir ürünün yolculuğu üretildiği yerde bitmiyor. Tarladan fabrikaya, fabrikadan depoya, depodan markete kadar uzanan zincirin hemen her aşamasında taşıma maliyeti var. Mazot pahalandıkça bu zincirin maliyeti de adım adım büyüyor.

Analiz gazetesinden Mustafa Deniz'in habere göre; Akaryakıttaki vergi artışları, petrol fiyatları ve döviz kurundaki hareketlilik de baskıyı artırıyor. Sonuçta nakliyecinin deposuna giren pahalı mazot, bir şekilde ürünün etiketine kadar ulaşıyor.

NAKLİYE PAHALANIRSA RAF DA PAHALANIYOR

Türkiye’de karayolu taşımacılığının ekonomideki ağırlığı, akaryakıt fiyatlarını enflasyon açısından kritik maliyet kalemlerinden biri haline getiriyor. Bir ürünün satış fiyatı sadece üretim giderlerinden oluşmuyor. Ürünün tarladan depoya, depodan toptancıya ve oradan market rafına taşınması gerekiyor. Bu yolculuğun neredeyse tamamında kamyon, kamyonet ya da başka ticari araçlar devrede.

İşte bu nedenle mazot zammı pompada kalmıyor. Yakıt gideri yükseldiğinde nakliyecinin maliyeti artıyor. Nakliyeci taşıma ücretini yükseltiyor, üretici ve toptancı da artan gideri fiyatına yansıtıyor. Zincirin sonunda ise tüketici, aynı ürünü daha pahalıya almak zorunda kalıyor.

15 GÜNDE 6,5 LİRALIK ARTIŞ

Motorin fiyatlarında son dönemde yaşanan hızlı yükseliş dikkat çekiyor. 15 Eylül itibarıyla motorinin litre fiyatı İstanbul’da 100 TL bandına geldi. Özellikle uzun mesafe yapan ve yüksek miktarda yakıt tüketen ticari araçlarda akaryakıt, işletmelerin en ağır giderlerinden biri haline geliyor.

Bir nakliye aracının deposuna giren her litre mazot, taşınan malın maliyetine ekleniyor. Üstelik artışın kalıcı hale gelmesi halinde mesele yalnızca taşımacılık sektörünün maliyeti olmaktan çıkıyor. Tedarik zincirinin tamamı bundan etkileniyor.

ZAMMIN ARKASINDA SAVAŞ VAR

Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin en büyük nedeni ise ABD ile İran arasında süregelen savaş. Dünya genelinde akaryakıt fiyatları tarihi rekor seviyelere ulaşırken, ABD’de litre fiyatı 2 doları aştı. Birçok Avrupa ülkesinde ise motorinin litre fiyatı TL cinsinden 150 TL seviyelerine yükselmiş durumda. Petrol fiyatlarındaki yükseliş doğrudan pompa fiyatlarına yansırken, Türkiye’de döviz kuru ve vergiler de maliyet üzerindeki baskıyı artırıyor.

ÇİFTÇİDEN NAKLİYECİYE MALİYET BASKISI

Mazot fiyatlarındaki yükselişin etkisi yalnızca kamyon ve ticari araçlarla sınırlı değil. Tarımdan tekstile, mobilyadan teknolojiye kadar pek çok sektör artan taşıma ve enerji giderleriyle karşı karşıya.

Örneğin traktör, biçerdöver ve diğer tarım makinelerinde kullanılan yakıt pahalandıkça üreticinin maliyeti de artıyor.

Ürün tarladan çıktıktan sonra bir de taşıma gideri devreye giriyor. Yani aynı ürün, hem üretilirken hem de tüketiciye ulaştırılırken artan mazot fiyatından etkileniyor. Özellikle gıdada bu durum fiyat baskısını daha da artırıyor. Çiftçinin üretim maliyeti yükseliyor, nakliyecinin gideri artıyor, ardından toptancı ve perakendeci devreye giriyor.

ENFLASYONUN GÖRÜNMEYEN MOTORU: TAŞIMA MALİYETİ

Enflasyon tartışmalarında çoğu zaman doğrudan ürünün fiyatı konuşuluyor. Ancak o ürünü market rafına getiren nakliye maliyeti biraz arka planda kalıyor. Oysa Türkiye gibi üretim ve tüketim merkezlerinin birbirinden uzak olduğu geniş bir coğrafyada taşımacılığın fiyatlar üzerindeki etkisi oldukça büyük. Mazotun litre fiyatındaki her yükseliş kamyonun kilometre maliyetini artırıyor. Kilometre maliyeti arttığında nakliye ücreti yükseliyor. Nakliye pahalandığında ise bu kez ürünün raf fiyatı yukarı çıkıyor.

Kısacası akaryakıt fiyatı yalnızca pompada görülen bir rakam değil. Üretimden dağıtıma kadar pek çok kalemi etkileyen güçlü bir maliyet çarpanı.

Akaryakıt zamlarının en ağır hissedildiği kesimlerin başında dar gelirli haneler geliyor. Gelirinin önemli bölümünü gıda ve zorunlu tüketim harcamalarına ayıran vatandaşlar, taşıma maliyetlerindeki artıştan doğrudan etkileniyor.

Çünkü market rafındaki bir ürünün fiyatına yalnızca hammaddesi ya da üretim gideri değil, o ürünün tüketiciye ulaştırılması için harcanan yakıt da dahil. Mazot pahalandıkça gıdadan temizlik ürünlerine, tekstilden mobilyaya kadar pek çok üründe yeni maliyet baskısı ortaya çıkıyor.

MAZOT 100 LİRA, MARKET SEPETİ ALARMDA

Motorinin 100 liraya yaklaşması, önümüzdeki dönem özellikle gıda fiyatları açısından kritik bir eşik olarak öne çıkıyor. Üretim gideri, nakliye maliyeti ve perakende fiyatı aynı anda yükseldiğinde enflasyonla mücadele de daha zor hale geliyor. Akaryakıt fiyatlarındaki artış kalıcı olursa tüketici yalnızca benzin istasyonunda değil, market kasasında da daha yüksek faturayla karşılaşacak.