Avrupa'nın Çin planı ortaya çıktı! AB'den stratejik maden atağı!

Avrupa Birliği (AB), Çin'in kritik ham madde piyasalarındaki güçlü konumuna karşı 2 milyar euroluk yatırım fonu oluşturmayı ve stratejik maden şirketlerine doğrudan ortak olmayı öngören yeni bir model üzerinde çalışıyor. Avrupa Parlamentosunun 20 Ekim 2026'da kabul ettiği düzenleme önerisi, kritik minerallerin tedarikini güvence altına almak amacıyla kamu kaynaklarının madencilik, işleme ve geri dönüşüm projelerine yönlendirilmesini hedefliyor.

Elektrikli otomobil bataryaları, savunma sanayisi, yarı iletkenler ve yenilenebilir enerji teknolojileri açısından hayati önem taşıyan ham maddelerde dışa bağımlılığı azaltmak isteyen AB, yalnızca teşvik ve kredi sağlayan bir yapıdan doğrudan yatırım yapan bir modele geçmeyi değerlendiriyor.

2 MİLYAR EUROLUK FON KURULACAK

Avrupa Parlamentosunun desteklediği öneriye göre, Avrupa Kritik Ham Maddeler Fonu adı altında yeni bir finansman mekanizması oluşturulacak.

Fon için öngörülen 2 milyar euroluk başlangıç katkısının, AB'nin 2028-2034 dönemini kapsayan uzun vadeli bütçesi çerçevesinde kurulması planlanan Avrupa Rekabetçilik Fonu'ndan karşılanması hedefleniyor.

Financial Times'ın haberine göre, yeni model kapsamında AB'nin stratejik öneme sahip maden şirketlerinin hisselerini satın alabilmesi ve bu şirketlere doğrudan sermaye desteği sağlayabilmesi değerlendiriliyor.

Fonun ayrıca kredi, garanti ve diğer finansman araçlarıyla madencilik yatırımlarını desteklemesi öngörülüyor. Avrupa Yatırım Bankası, üye ülkeler ve özel sektör yatırımcılarının katılımıyla başlangıç kaynağının büyütülmesi hedefleniyor.

STRATEJİK MADENLER İÇİN YENİ KURUM

Planın önemli unsurlarından birini de Avrupa Kritik Ham Maddeler Merkezi'nin kurulması oluşturuyor.

Bağımsız bir AB kurumu olarak faaliyet göstermesi öngörülen merkezin, stratejik ham madde piyasalarını izlemesi, tedarik zincirlerindeki riskleri belirlemesi ve üye ülkeler arasında ortak satın alma faaliyetlerini koordine etmesi planlanıyor.

Merkez aynı zamanda olası tedarik kesintilerine karşı stratejik maden stoklarının oluşturulmasında ve yönetilmesinde görev üstlenecek.

Madencilik, mineral işleme ve geri dönüşüm alanlarındaki projelere finansman sağlanması da kurumun sorumlulukları arasında yer alacak.

ÇİN'İN TEKELİNE KARŞI ADIMLAR

Avrupa'nın yeni girişiminin arkasında, Çin'in nadir toprak elementleri ve kritik minerallerin işlenmesindeki belirleyici konumu bulunuyor.

Lityum, kobalt, grafit ve nadir toprak elementleri gibi ham maddeler, elektrikli araçlardan rüzgâr türbinlerine, gelişmiş elektronik sistemlerden savunma teknolojilerine kadar geniş bir üretim alanında kullanılıyor.

Bu ham maddelerin üretim ve işleme kapasitesinin belirli ülkelerde yoğunlaşması, Avrupa sanayisini ihracat kısıtlamaları ve tedarik kesintilerine karşı kırılgan hale getiriyor.

Avrupa Parlamentosunun düzenleme önerisi, büyük sanayi şirketlerinin kritik ham madde tedarik zincirlerindeki riskleri değerlendirmesini ve alternatif kaynaklara yönelmesini de içeriyor.

Ayrıca kalıcı mıknatıs içeren hurda ve atıkların AB dışına çıkarılmasına belirli koşullarda sınırlama getirilmesi, böylece geri dönüştürülebilir stratejik malzemelerin Avrupa'da tutulması amaçlanıyor.

ABD VE JAPONYA MODELİ ÖRNEK ALINDI

Avrupa'nın değerlendirdiği yatırım modeli, ABD ve Japonya'nın kritik minerallerin tedarikini güvence altına almak için uyguladığı kamu destekli finansman yöntemleriyle benzerlik taşıyor.

ABD Savunma Bakanlığının nadir toprak elementleri üreticisi MP Materials'a yönelik 400 milyon dolarlık sermaye yatırımı ve 150 milyon dolarlık kredi desteği, bu yaklaşımın dikkat çeken örnekleri arasında yer alıyor.

Söz konusu yatırım, ABD yönetiminin şirkette yaklaşık yüzde 15 pay elde etmesini öngörürken belirli nadir toprak ürünleri için fiyat güvencesi de içeriyor.

"BAŞLANGIÇ KAYNAĞI TEK BAŞINA YETERLİ OLMAYABİLİR"

Avrupa Parlamentosunda girişime öncülük eden Hollandalı milletvekili Mohammed Chahim ise 2 milyar euroluk başlangıç kaynağının tek başına yeterli olmayabileceği görüşünde.

Chahim, Avrupa'nın kritik ham madde tedarikinde daha güçlü bir konuma ulaşabilmesi için kamu finansmanının yanı sıra özel sektör yatırımlarının da harekete geçirilmesi gerektiğini savunuyor.

SÜREÇ ÜYE ÜLKELERİN ONAYIYLA ŞEKİLLENECEK

Avrupa Parlamentosu, kritik ham maddelere ilişkin düzenleme değişikliklerini 20 Ekim'deki oylamada 470 kabul, 83 ret ve 108 çekimser oyla destekledi.

Ancak Parlamento tarafından kabul edilen metin, düzenlemenin yürürlüğe girdiği veya 2 milyar euroluk kaynağın kullanıma açıldığı anlamına gelmiyor.

Yeni kurumun kurulması, fonun finansman yapısı ve yatırım mekanizmalarının hayata geçirilmesi için AB üyesi ülkelerle yürütülecek müzakerelerde uzlaşma sağlanması gerekiyor.