Çok iade ve kötü yorum yapan müşterilere alışveriş kısıtlaması! Kara listeye alıyorlar
e-Ticaret platformlarının sık iade yapan ve olumsuz yorum bırakan tüketicilere yönelik hesap kapatma ve üyelik avantajlarını kısıtlama uygulamaları tartışma oluşturdu. İşte detaylar...
İnternet alışverişi Türkiye’de gıdadan kişisel bakıma, marketten günlük ihtiyaçlara kadar her alana yayıldı. Ticaret Bakanlığı verilerine göre 2019’da 136 milyar lira olan e-Ticaret hacmi, 2025’te 34 kat büyüyerek 4 trilyon 567 milyar liraya yükseldi. Perakende e-Ticaret’in 2 trilyon 457 milyar liraya, hızlı ticaretin ise 388,7 milyar liraya ulaştığı pazarda toplam işlem sayısı 5 milyar 940 milyonu buldu.
Pazarın büyümesiyle birlikte sipariş ve iade işlemlerinin sayısı da artarken, platformlar kötüye kullanımları önlemek için müşterilerin alışveriş alışkanlıklarını daha yakından takip ediyor. Ancak bu uygulamalar, sık iade yapan tüketicilere yönelik yaptırımların sınırları konusunda yeni bir tartışmayı da beraberinde getiriyor. e-Ticaret siteleri bu kapsamda sık sık kötü yorum yapan, ürün iadesinde bulunan müşterileri kara listeye alıyor.
HESAP KAPATMAYA KADAR GİDİYOR
Platformlar; olağan dışı veya şüpheli gördükleri işlemlerde iadeleri sıkı denetime alıyor, kampanya ve kupon haklarını daraltıyor, üyelik ayrıcalıkları ile taksit seçeneklerini azaltıyor, hatta hesapları askıya alıp kapatabiliyor.
Değerlendirmelerde iade sayısı, iade gerekçesi, ürünün durumu ve satıcı kaynaklı hatalar bu değerlendirmede belirleyici unsurlar olarak öne çıkıyor. Tüketiciler açısından temel sorun ise yasal iade hakkını kullandıkları için alışveriş imkânlarının veya üyelik avantajlarının kısıtlanıp kısıtlanmadığını öğrenememek.
İade davranışlarına göre müşteri farklı yaptırımlar uygulanması uluslararası pazarlarda da görülüyor. İngiltere merkezli moda platformu ASOS, 2025 yılında bazı müşterilerin hesaplarını iade davranışları sebebiyle kapattığını doğruladı.
Şirket, uygulamayı ücretsiz iade hizmetinin sürdürülebilmesi için oluşturulan adil kullanım politikasıyla açıkladı. ABD’de ise perakende şirketlerinin müşterilerin satın alma ve iade geçmişlerini analiz ederek risk puanı oluşturduğu iddiaları mahkemeye taşındı. Sephora ve The Retail Equation şirketine yönelik davada, tüketicilerin iade geçmişi ve kimlik bilgilerinin değerlendirilerek bazı geçerli iade taleplerinin reddedildiği öne sürüldü.
İADE SAYISINDA YASAL BİR SINIR YOK
Tüketici dernekleri, mevzuatta cayma hakkı kapsamında iade edilecek ürün sayısında bir sınır bulunmadığını vurguluyor. Yasal koşullara uymak şartıyla sipariş edilen 10 ürünün tamamının dahi iade edilebileceğine dikkati çeken dernek temsilcileri, yalnızca iade sayısının fazlalığının suistimal sayılmayacağını belirtiyor.
Firmayı zarara uğratma kastı kanıtlanmadıkça yaptırım uygulanamayacağını ifade eden uzmanlar, hesabı kapatılan veya iadesi engellenen tüketicilerin Tüketici Hakem Heyetleri ile Ticaret Bakanlığına başvurabileceğini hatırlatıyor.