Türkiye'ye Made in EU kapısı açılacak mı? Gümrük Birliği üzerinden kritik pazarlık
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Berlin’de düzenlenen 2. Türk-Alman Otomotiv Zirvesi’nde Avrupa Komisyonu’nun Sanayi Hızlandırma Yasası teklifine ilişkin Türkiye’nin eşdeğer statü talebini dile getirdi.
Avrupa Birliği’nin sanayi üretimini kendi sınırları içinde koruma altına almayı hedefleyen "Made in EU" (Sanayi Hızlandırma Yasası) düzenlemesi, Türk otomotiv endüstrisi için kritik bir eşiğe dönüştü. Almanya’nın başkenti Berlin’de temaslarda bulunan Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türkiye’nin kapsam dışında bırakılmasının Avrupa üretim zincirlerine de darbe vuracağını belirtirken; 2026 yılı sonunda üretime başlaması hedeflenen BYD’nin 1 milyar dolarlık Manisa fabrikasındaki belirsizlik ve Bakanlık kasasındaki teminatlar gündeme damga vurdu.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın Berlin’de gerçekleştirilen "2. Türk-Alman Otomotiv Zirvesi" kapsamındaki görüşmelerinde, Avrupa’nın gelecekteki üretim mimarisini belirleyecek "Made in EU" çalışması masaya yatırıldı. Avrupa Komisyonu’nun 4 Mart 2026 tarihinde açıkladığı Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Accelerator Act) teklifi, Avrupa kıtasındaki sanayi üretimini artırmayı, stratejik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltmayı ve kamu desteklerinde Avrupa menşeli ürünlere öncelik tanımayı öngörüyor. Otomotiv, batarya ve enerji gibi stratejik alanları kapsayan yasa teklifinin yürürlüğe girmesi halinde, Avrupa sınırları içinde üretim yapan şirketler kamu ihaleleri ve teşvik mekanizmalarında doğrudan avantaj elde edecek.

Avrupa Birliği üyesi olmamasına karşın Avrupa otomotiv sanayisinin ana üretim ve tedarik merkezlerinden biri konumunda bulunan Türkiye, hazırlanan bu yeni mevzuatta Avrupa menşeli ürünlerle eşdeğer statüde yer almayı talep ediyor. Ankara, Türkiye’deki üretim tesislerinin ve yerli tedarikçilerin kapsam dışında bırakılması durumunda Avrupa’nın mevcut tedarik ve üretim zincirlerinin de ciddi biçimde aksayacağını bildiriyor.
GÜMRÜK BİRLİĞİ VE EŞDEĞER STATÜ TALEBİ
Türkiye, söz konusu düzenlemede yalnızca bir Gümrük Birliği ortağı olarak değil, Avrupa sanayisiyle tam entegre olmuş bir üretim üssü olarak değerlendirilmeyi istiyor. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, bu hedef doğrultusunda son bir yıl içerisinde kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının 100’ün üzerinde kapsamlı çalışma yürüttüğünü duyurdu. Buna karşın Türkiye’nin yasal düzenlemedeki nihai konumu henüz güvence altına alınmadı.
Avrupa başkentlerinde yürütülen müzakerelerde, 27 AB üyesi ülkenin yanı sıra İngiltere’ye de özel statü tanınmasını içeren formüller tartışılırken, Türkiye’nin aynı ayrıcalıklı kapsamda yer alıp almayacağı belirsizliğini koruyor. Reuters haber ajansının aktardığına göre Bakan Bolat, Türkiye’nin düzenleme dışında bırakılmasının Avrupa otomotiv endüstrisine de zarar vereceğini kaydederek Avrupa Birliği’ne çağrıda bulundu. Otomotiv Sanayii İhracatçıları Birliği (OİB) yönetiminden Zeki Şafak Ozan ise yürütülen görüşmelerin yıl sonuna kadar sonuçlanmasının gerçekçi görünmediğini, sürecin gelecek yılın başında netleşmesinin daha olası olduğunu belirtti.
BRÜKSEL VE PARLAMENTO ARASINDAKİ KRİTİK FARK
Türkiye’nin eşdeğer statü talebinin nasıl sonuçlanacağı, Avrupa Komisyonu’nun sunduğu teklif ile Avrupa Parlamentosu’nda hazırlanan değişiklik önergeleri arasındaki yapısal farklılıklara bağlı bulunuyor. Komisyonun 4 Mart’ta paylaştığı metinde, AB ile Gümrük Birliği veya serbest ticaret anlaşması bulunan belirli ülkelerin ürünlerine, öngörülen şartların sağlanması halinde Avrupa menşeli ürünlerle eşdeğer muamele yapılmasına olanak tanınıyor.
Ancak Avrupa Parlamentosu’ndaki üç raportör tarafından 11 Eylül tarihinde hazırlanan taslak raporda, bu eşdeğerlik mekanizmasının çok daha katı kurallara bağlanması isteniyor. Parlamentodaki taslak çalışmada karşılıklılık ilkesi, tedarik güvenliği, adil rekabet koşulları ve çevresel standartlar gibi zorlayıcı kriterler ön plana çıkarılıyor.
BYD’NİN MANİSA YATIRIMINDA TAKVİM BELİRSİZLİĞİ
Avrupa’nın korumacı sanayi politikaları tartışılırken, Türkiye otomotiv sektöründeki doğrudan yabancı yatırım gündeminin merkezinde Çinli üretici BYD yer alıyor. BYD, Temmuz 2024’te yaptığı açıklamada Türkiye’de yaklaşık 1 milyar dolar tutarında dev bir yatırım gerçekleştireceğini duyurmuştu. İmzalanan yatırım anlaşması kapsamında Manisa’da yıllık 150 bin araç üretim kapasitesine sahip bir fabrika kurulması, yaklaşık 5 bin kişiye doğrudan istihdam sağlanması ve bir Ar-Ge merkezi inşa edilmesi kararlaştırılmıştı. İlk etapta tesisin 2026 yılı sonunda üretime başlaması hedeflenmesine rağmen, yatırım takviminde öngörülen fiziki ilerleme kaydedilemedi.
BAKAN BOLAT: TEMİNATLAR BAKANLIĞIN KASASINDA
Geciken BYD yatırımına ilişkin son durum değerlendirmesi Ticaret Bakanı Ömer Bolat’tan geldi. Berlin’deki 2. Türk-Alman Otomotiv Zirvesi’nin ardından konuşan Bolat, Çinli şirket ile imzalanmış resmi yatırım sözleşmesinin yürürlükte olduğunu ve şirketin Türkiye’ye ithal ettiği otomobiller için alınması zorunlu olan teminatların Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından tahsil edildiğini açıkladı.
Teminatların Bakanlığın kasasında güvence altında tutulduğunu ifade eden Bolat, sürecin herhangi bir kamu zararına yol açmayacak biçimde yakından takip edildiğini ve yatırımın tamamlanması için belirlenen yasal sürenin beklendiğini kaydetti. Bakan Bolat’ın açıklamaları sözleşme ve mali teminatların geçerliliğini teyit etse de Manisa’daki fabrika inşaatının fiilen başladığına ya da üretim takviminin güncellendiğine dair herhangi bir veri paylaşılmadı. BYD yönetimi de tesis için yeni bir üretim başlangıç tarihi açıklamadı.
VOLKSWAGEN VE CHERY DE YATIRIM MASASINDA
Türkiye’nin otomotiv yatırımları ajandasında BYD’nin yanı sıra Alman devi Volkswagen ve Çinli Chery de yer alıyor. Volkswagen ile Doğuş Grubu arasında imzalanan niyet mektubu yeni bir yatırım ihtimalini gündeme taşırken, Bakan Bolat bu görüşmelerin teknik ayrıntılarının henüz netleşmediğini bildirdi.
Türkiye’de halihazırda yaklaşık 70 bin Avrupalı firmanın faaliyet gösterdiğini ve bunların 1.650’sinin doğrudan otomotiv sektöründe yatırımı bulunduğunu hatırlatan Bolat, Gümrük Birliği’nin yürürlüğe girdiği dönemde 21 milyar dolar olan Türkiye-AB ticaret hacminin 233 milyar dolara ulaştığına dikkat çekerek Avrupa ile kurulan ekonomik entegrasyonun korunmasının hayati önem taşıdığını vurguladı.