Beyaz et karteline operasyon: Kayyum atanan 13 şirketin gizli yazışmaları raporlarda!

Beyaz et sektöründe piyasa işleyişini bozarak haksız fiyat artışlarına ve tüketici mağduriyetine yol açtığı değerlendirilen 13 şirkete (Şenpiliç, Banvit, Erpiliç, Lezita, Keskinoğlu, Hastavuk, Bakpiliç, Bupiliç, Akpiliç, Aspiliç, Gedik Tavukçuluk, Orvital ve AY-Pİ Tavukçuluk) 'denetim kayyumu' atandı ve 32 kişi gözaltına alındı.

Son dakika... Dev operasyon: 13 şirkete kayyum atandı! İşte herkesin bildiği o şirketler..

Vatandaşın ucuz gıdaya ulaşmasını engelleyen dev tavukçuluk firmalarının, WhatsApp grupları ve gizli e-postalar aracılığıyla üretim, stok ve fiyat bilgilerini paylaşarak piyasayı manipüle ettikleri belirlendi. 

SERBEST PİYASA KURALLARI HİÇE SAYILMIŞ

Rekabet Kurulu tarafından 2024'te hazırlanan detaylı rapor, Türkiye'nin en büyük beyaz et üreticilerinin adeta bir kartel gibi hareket ettiğini gözler önüne serdi. Sektörün önde gelen firmalarının, rekabete hassas olan günlük kesim rakamlarını, donuk stok miktarlarını ve geleceğe yönelik fiyat stratejilerini anlık olarak birbirleriyle paylaştıkları tespit edildi. Kurul uzmanlarının firmalarda yaptığı yerinde incelemelerde ele geçirilen e-posta ve WhatsApp yazışmaları, serbest piyasa kurallarının nasıl hiçe sayıldığını belgeledi.

HENÜZ PİYASAYA DUYURULMAMIŞ ZAMLI FİYAT LİSTELERİNİ GÜNLER ÖNCESİNDEN BİRBİRLERİYLE PAYLAŞMIŞLAR

Soruşturma dosyasına giren deliller arasında, şirket yöneticilerinin kurduğu iletişim ağları dikkat çekti. Örneğin bir firma çalışanlarının bulunduğu Ankara depo isimli WhatsApp grubunda, rakip firmaların güncel tavuk fiyatlarının kuruşu kuruşuna paylaşıldığı ve pazartesi itibarıyla açık tavuk fiyatlarının ne olacağının önceden konuşulduğu görüldü. 

Örneğin bir yazışmada, rakip firmanın ertesi gün tavuk fiyatını 54 liraya çıkaracağı bilgisi önceden sızdırılarak diğer firmaların da aynı oranda zam yapması sağlandı.

GİZLİ TİCARİ SIRLAR ELDEN ELE DOLAŞTIRILMIŞ

Benzer şekilde bazı firma yöneticilerinin bilgisayarlarından çıkan Excel tablolarında, rakiplerin günlük ne kadar üretim yaptığı, ellerinde ne kadar stok bulunduğu ve hangi bayiye ne kadar iskonto uygulandığı gibi son derece gizli ticari sırlar elden ele dolaşmış. Hatta bazı e-postalarda, rakiplerin gelecekte yapacağı yatırımların, kapasite artışlarının ve kullanacakları yeni kesim teknolojilerinin dahi fişlendiği ortaya çıktı.

ZİNCİR MARKETLERİN İNDİRİM TALEPLERİNE "ORTAK DİRENİŞ"

Kurulun incelediği belgelerdeki en çarpıcı detaylardan biri de üreticilerin, vatandaşın ucuz ete ulaşmasını engellemek için zincir marketlere karşı sergiledikleri ortak tutum oldu. Rapora giren bir WhatsApp mesajında, Türkiye'nin en büyük zincir marketlerinden birinin poşet piliç ve baget ürünlerinde yüzde 10 indirim talep ettiği, ancak üretici firmanın yöneticisinin diğer rakip firmalarla görüşerek bu indirimi yapmama kararı aldıkları görüldü. Yazışmalarda geçen her zamanki gibi direneceğiz, inşallah diğerleri de vermez ifadeleri, şirketlerin tüketici lehine oluşabilecek fiyat düşüşlerini nasıl organize bir şekilde engellediğini kanıtladı.

MALİYETLER DEĞİL, ETİKETLER UÇTU

Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı'nın özellikle 2022 yılının son ayları ile 2024 yılının ilk yarısını kapsayan dönemde yaptığı incelemelerde çarpıcı sonuçlara ulaşıldı. Sektörün önde gelen üreticilerinin, üretim maliyetlerindeki sınırlı artışlara rağmen etiket fiyatlarına yüzde 115'e varan oranlarda orantısız zamlar yaptığı tespit edildi.

Resmi incelemelere göre, sektördeki dev firmaların bütün piliç üretim maliyetleri ortalama yüzde 21 ile yüzde 44 arasında artış gösterirken kasada tüketicinin ödediği perakende satış fiyatlarına yüzde 64 ile yüzde 84 arasında değişen oranlarda zam uygulandı.

Tavuk Göğsü: Üretim maliyetleri yüzde 34-36 bandında artarken, satış fiyatlarına yüzde 92 ile yüzde 93 oranında zam yapıldı.

Üst But: Yüzde 30’luk sınırlı maliyet artışına karşılık, ürün tüketiciye yüzde 95 oranında zamlı sunuldu.

YÜZDE 115 ZAM YAPTILAR

Tavuk Kanat: Maliyeti yalnızca yüzde 39 artan üründe, satış fiyatı yüzde 115 oranında fırlayarak rekor kırdı.

Organik tavuk eti üretimi maliyetlerinin sadece yüzde 16 artmasına karşın, ürünler piyasaya yüzde 76 oranında zamlı sürüldü.

2025'TE 13 FİRMAYA 3,7 MİLYAR LİRA CEZA VERİLMİŞTİ

2025 eylül ayında Rekabet Kurulu, beyaz et sektörüne yönelik yürüttüğü soruşturma kapsamında 13 şirkete Türkiye rekabet hukuku tarihinde gıda sektöründeki en büyük yaptırımlardan biri olarak değerlendirilen 3 milyar 700 milyon lira ceza kesmişti.