İş güvenliğini neden ihmal ediyoruz?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde işyerleri tehlike derecelerine göre üçe ayrılır: az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli.

Uzmanlık belgeleri de C, B ve A sınıfı olmak üzere üç kademelidir ve her kademe farklı bir tehlike sınıfında görev almaya yetki verir.

• C sınıfı, az tehlikeli işyerlerinde çalışabilir.

• B sınıfı, az tehlikeli ve tehlikeli sınıftaki işyerlerinde görev alabilir.

• A sınıfı, maden, inşaat, kimya, metal gibi çok tehlikeli sınıftaki işyerleri dâhil olmak üzere tüm tehlike sınıflarında çalışabilir.

İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI, İŞYERİNDEKİ TEHLİKELERİ KAZAYA DÖNÜŞMEDEN ÖNCE GÖRÜP ÖNLEM ALDIRMAKLA GÖREVLİ KİŞİDİR

Bir fabrikada yangın tüpünün dolum tarihini kim takip eder? Merdiven boşluğundaki korkuluğun yüksekliğini kim ölçer? Yeni işe giren birine makinenin başına geçmeden önce neyin anlatılacağına kim karar verir?

Bu soruların hepsinin cevabı aynı kişide toplanıyor. İş güvenliği uzmanı, işyerindeki tehlikeleri kazaya dönüşmeden önce görüp önlem aldırmakla görevli, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belgelendirilmiş kişidir. Kâğıt üzerindeki tanım bu. Sahadaki karşılığı biraz daha basit. İşin nerede ters gidebileceğini herkesten önce fark eden kişi.

İstanbul Bilgi Üniversitesi Mülkiyet Koruma ve Güvenlik Bölüm Başkanı olarak akademide, A Sınıfı iş güvenliği uzmanı sıfatıyla sahada, kurucu ortağı olduğu şirketler aracılığıyla da iş dünyasında çalışıyor. Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanı, 2012'de yürürlüğe giren 6331 sayılı kanunla köklü biçimde yeniden düzenlendi. Kanun öncesinde İSG yükümlülükleri İş Kanunu içinde dağınık maddeler hâlindeydi ve yalnızca belirli büyüklükteki sanayi işletmelerini kapsıyordu.

İŞVERENE TEHLİKELERİ KAYNAĞINDA YOK ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜ GETİRİLDİ

6331 ile birlikte kapsam, çalışan sayısına ve sektöre bakılmaksızın neredeyse tüm işyerlerine genişletildi. Risk değerlendirmesi zorunlu hâle geldi. Çalışanlara, ciddi ve yakın tehlike durumunda çalışmaktan kaçınma hakkı tanındı. İşverene ise tehlikeleri kaynağında yok etme yükümlülüğü getirildi.

Kanunun getirdiği çerçeve güçlü olsa da uygulamada aksayan noktalar sürüyor. Denetim kapasitesinin işyeri sayısına oranı, küçük işletmelerde hizmetin maliyet kalemi olarak görülmesi ve kayıt dışı istihdam, sistemin en zayıf halkaları arasında sayılıyor. Elbir'in değerlendirmelerinde tekrar eden "mevzuat tek başına yetmez" vurgusu tam olarak bu boşluğa işaret ediyor.

Son yıllarda ulusal medyada doğalgaz patlamalarından yapay zekânın işyerlerindeki kullanımına kadar geniş bir yelpazede görüşlerine başvurulan bir iş güvenliği uzmanı olarak tanınıyor.

Peki bu portrenin arkasında ne var? Elbir'in kariyerine yakından bakıldığında, alışıldık bir uzmanlık çizgisinden ziyade birden fazla disiplinin üst üste bindiği bir yol haritası görülüyor.

ELBİR, İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ'NDE MÜLKİYET KORUMA VE GÜVENLİK BÖLÜM BAŞKANI OLARAK GÖREV YAPIYOR

Elbir, İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde Mülkiyet Koruma ve Güvenlik Bölüm Başkanı olarak görev yapıyor. Bu bölüm, özel güvenlik ve iş sağlığı-güvenliği programlarının yürütüldüğü, doğrudan istihdama dönük ön lisans alanlarını kapsıyor.

Buradaki rol, sektör açısından göründüğünden daha belirleyici. Türkiye'de İSG hizmetlerini yürüten kadronun önemli bir kısmı bu tür programlardan mezun oluyor. Yani müfredatta neyin ağırlık kazandığı, sahaya çıkan yeni neslin risk algısını doğrudan şekillendiriyor. Elbir'in kendi ifadesiyle bu görev, akademik kurullarda aktif rol almanın yanında geleceğin meslek profesyonellerini yetiştirmek anlamına geliyor.

Elbir'in İSG ve Liderlik: Güvenli Bir İş Kültürü Nasıl Oluşturulur? başlıklı kitabı, güvenliği bir mevzuat yükü olarak gören klasik anlayışa itiraz ediyor. Yeniçağ'da yer alan tanıtımda kitabın işverenler, yöneticiler, insan kaynakları profesyonelleri, İSG uzmanları ve akademisyenler için hem akademik hem sahaya dönük bir rehber niteliği taşıdığı belirtiliyor. Dijital dönüşüm, yapay zekâ, büyük veri analitiği ve otomasyonun iş güvenliği yönetiminde nasıl kullanılabileceği somut örneklerle ele alınıyor.

Kitabın merkezindeki tez şu: Güvenlik kültürünün inşasında en kritik paydaş liderliktir ve talimat yayımlamak tek başına yeterli değildir. Elbir'e göre liderler iş güvenliğini kurum kültürünün parçası hâline getirdiğinde, çalışan bağlılığı da birlikte yükseliyor. Bu tespitin ampirik karşılığı var. İş kazalarının kurumsal maliyeti çoğu zaman yalnızca doğrudan giderler üzerinden hesaplanıyor; oysa üretim kaybı, işgücü devri, itibar zedelenmesi ve moral bozukluğu gibi dolaylı maliyetler genellikle daha ağır basıyor.

Umut Elbir hakkında daha fazla bilgi almak için https://umutelbir.com/ adresine gidebilirsiniz.