Korkularla sanal ortamda yüzleşme: Psikolojik tedavide VR ve yapay zeka dönemi

Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte sanal gerçeklik (VR) gözlükleri, psikoloji alanında korku, kaygı ve fobilerin tedavisinde yeni bir dönem başlattı.

Bizi Takip Edin
GİRİŞ 21.11.2026 22:11 GÜNCELLEME 21.11.2026 22:11 GÜNCEL
Korkularla sanal ortamda yüzleşme: Psikolojik tedavide VR ve yapay zeka dönemi
Korkularla sanal ortamda yüzleşme: Psikolojik tedavide VR ve yapay zeka dönemi

Klinik Psikolog Esma Burhan, kontrollü maruz bırakma yönteminden yapay zeka ile oluşturulan özel korku senaryolarına, mide bulantısını önleyen ayarlardan Türkiye’deki kullanım oranlarına kadar VR terapinin tüm detaylarını anlattı.

Geleneksel psikoterapi yöntemlerinde fobilerin aşılması için terapistlerin korkulan nesneyi (örneğin bir böcek, kedi veya köpeği) terapi odasına getirmesi ya da hastane fobisi gibi durumlarda danışanla birlikte fiziksel olarak o ortama gitmesi gerekiyordu. Ancak zaman kısıtlılığı, lojistik zorluklar ve her korku unsurunun kliniğe getirilememesi bu süreci zorlaştırıyordu. Günümüzde ise VR gözlükler ve özel yazılımlar sayesinde danışanlar, klinik ortamından ayrılmadan korktukları durumlarla gerçeğe en yakın şekilde yüzleşebiliyor.

'MARUZ BIRAKMA OLMADAN TEDAVİ MÜMKÜN DEĞİL'

Terapilerde kullandıkları PsyTechVR programı aracılığıyla danışanları korkularıyla kontrollü biçimde karşı karşıya getirdiklerini belirten Klinik Psikolog Esma Burhan, tedavinin temel mantığını şu sözlerle açıkladı:

"Maruz bırakma olmadan tedavi mümkün olmuyor. Danışanın şunu görmesi gerekiyor: 'Ben buna maruz kaldım, köpekle karşı karşıya kaldım ama bana bir şey olmadı. Demek ki korktuğum kadar önemli değilmiş.' Bu anlamlandırmayı yapabilmesi için onu o duruma maruz bırakmaya çalışıyoruz."

PANİK ANINDA KONTROL TERAPİSTTE, BULANTIYA KARŞI ÖZEL AYAR VAR

Yüksek düzeyde böcek veya yükseklik korkusu olan danışanların gözlüğü taktıkları anda yoğun stres yaşayabildiğini ifade eden Burhan, bu süreçte biraz panik olmasının tedavinin doğası gereği istendiğini belirtti. Danışanın o stres anında bile güvende olduğunu fark etmesini amaçladıklarını söyleyen Burhan, müdahale sınırını ise şöyle çizdi:

"Eğer danışan işin içinden çıkamayacak derecede bir panik atak yaşıyorsa, programın kontrolü bende olduğu için süreci anında durdurabiliyorum. Sistemin içinde nefes egzersizleri, rahatlama teknikleri ve sahil kenarında yürüyüş gibi doğa simülasyonları var. Doğayı görmek insana çok iyi geldiği ve stres yönetiminde birebir olduğu için danışanları hemen o ortamlara yönlendiriyoruz."

VR gözlüklerin fiziksel olarak mide bulantısına yol açabildiğine de değinen Burhan, yazılım geliştiricilerin bu sorunu çözmek için programa iki kademeli bir "bulantı önleyici" buton eklediğini aktardı. Bulantı hisseden danışanların gözlüğü hemen çıkarmak istemesi nedeniyle tedavinin yarıda kalabildiğini belirten Burhan, bu ayar aktif edildiğinde fiziksel rahatsızlık yaşanmadan verimli seanslar gerçekleştirildiğini vurguladı.

YAPAY ZEKA DESTEĞİYLE DEV KELEBEK SENARYOSU

Programın yalnızca standart korkularla sınırlı kalmadığını, içerisinde özel bir yapay zeka bölmesi bulunduğunu dile getiren Esma Burhan, sistemde yer almayan spesifik fobiler için sıfırdan ortam üretilebildiğini kaydetti. Yaşadığı ilginç bir vaka deneyimini paylaşan Burhan, şunları söyledi:

"Kelebeklerden ciddi şekilde korkan bir danışanım vardı ancak programın hazır içeriğinde kelebek fobisi yoktu. Yapay zeka bölmesine durumu tarif ettik ve sistem bize gerçeğe çok yakın, dev gibi kelebeklerin olduğu bir ortam oluşturdu. Ben bile görünce irkilmiştim ama gerçekten çok gerçekçiydi. Bu sayede danışanımızda hangi fobi varsa yapay zekayla oluşturup maruz bırakabiliyoruz."

SADECE FOBİLERDE DEĞİL, TRAVMA TEDAVİSİNDE DE KULLANILIYOR

Sanal gerçeklik programının çok kapsamlı bir içeriğe sahip olduğunu belirten Burhan, doğa yürüyüşü simülasyonlarının herhangi bir fobisi olmayan danışanları rahatlatmak amacıyla da kullanılabildiğini ifade etti. Sistemde fobilerin yanı sıra travma sonrası stres bozukluğu, doğal afet travmaları ve (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) tedavilerinin de uygulanabildiğini aktardı.

UÇAK FOBİSİNE 5 AŞAMALI ÇÖZÜM: HEM SÜREYİ HEM MALİYETİ DÜŞÜRÜYOR

Geleneksel yöntemlerle kıyaslandığında VR teknolojisinin iyileşme sürecini ciddi oranda kısalttığını ve danışanlara maddi avantaj sağladığını vurgulayan Burhan, uçak fobisi üzerinden örnek verdi. Normal şartlarda bir danışanın bu korkuyu yenmesi için gerçekten bilet alıp uçağa binmesi gerektiğini ve bunun saatler süren maliyetli bir süreç olduğunu hatırlatan Burhan, simülasyonun işleyişini şöyle özetledi:

"Çok güzel bir uçak simülasyonu yapmışlar. Süreci evden, valiz hazırlamadan başlatıyor. Havalimanına gidiyorsunuz, güvenlik kontrollerinden geçiyorsunuz, uçağa biniyorsunuz ve iniş anına kadar her şeyi yaşıyorsunuz. Normalde saatler sürecek bu deneyimi program sayesinde 5 aşamada yenmeye çalışıyoruz. Her zaman yüzde yüz yenilir diye bir kural olmasa da çok güzel başarılar elde ediyoruz."

'TÜRKİYE’DE HENÜZ ÇOK BAŞINDAYIZ'

Avrupa ve Amerika’da sanal gerçeklik destekli terapilere ulaşmanın hem erişim hem de maddi açıdan çok daha kolay olduğunu belirten Klinik Psikolog Esma Burhan, Türkiye’deki mevcut durumu ise şu sözlerle değerlendirdi:

"Türkiye’de şu an çok çok başındayız. Programla anlaşma yaparken sorduğumda Türkiye’de sadece 3 uzmanla çalıştıklarını söylemişlerdi. Elbette farklı programları kullanan başka uzmanlar da vardır ama yaygınlığı çok az. Bu teknolojinin biraz daha bilinmesi, inanılması ve Türkiye’de klinik başarısının kanıtlanması gerekiyor."

Muhammet Arif Güreli Haber7.com - Editör
Haber 7 - Muhammet Arif Güreli

Editör Hakkında

Üsküdar Üniversitesi Medya ve İletişim Bölümünden dereceyle mezun oldum. İnternet Haberciliğine ilk olarak üniversite sıralarında kurduğum internet haber sitesiyle başladım. Kurduğum sitede 1 yıl kadar sağlık, spor ve kültür kategorilerinde röportaj, özel haber ve analiz yazıları yazdım. 2022 yılından bu yana Haber7 bünyesinde başlıca gündem, siyaset, dünya, ekonomi kategorileri olmak üzere çok sayıda haber, grafik ve video hazırladım. Kariyerime Haber7'de gündem editörü olarak devam etmekteyim.
YORUMLAR İLK YORUM YAPAN SEN OL