Ahmet İnsel'den Sosyalizm'in esasları

Ahmet İnsel açısından, referandumun yarattığı çatlak, yeni bir sol siyasetin inşası için uzun vadede hayırlı bir yıkım olabilir. Yeter ki, buna zemin oluşturabilecek bir tartışma platformu yaratılabilsin

Bizi Takip Edin
GİRİŞ 07.12.2010 16:24 GÜNCELLEME 07.12.2010 16:24 KİTAP
Ahmet İnsel'den Sosyalizm'in esasları
Ahmet İnsel'den Sosyalizm'in esasları

Bahadır Özgür'ün kitap kritiği

İrlandalı kuramcı Terry Eagleton, İstanbul'daki bir konuşmasında "sosyalizmin insanın son ahlaki direniş noktası olduğunu" söylemişti. Şüphesiz bu vurgu, teleolojik bir benzetmeden ziyade Marksizmin bir tercihler bütünü olduğuna dairdi. Solun uzun süren travmatik ruh hali düşünüldüğünde, Eagleton pek de haksız sayılmaz. Zira, büyük geri sıçramada belki de asıl sorun, sosyalizmin pratik başarısızlığından çok, karşı tarafın inşa edilen her kuramsal Majino hattının etrafından kolayca dolanmasıydı.

Ahmet İnsel de yeni kitabında yeni solu tanımlarken benzer bir noktadan hareket ediyor. Sosyalist siyasetin nihayetinde koşullara göre yeniden biçimlenen etik ilkelerin, davranışların, tavırların bir ifadesi olduğunu söylüyor. Ama İnsel'in vurgusu biraz daha güçlü. Marksizmi 'toplumsal insanın' tercihlerinin sistematize edilmiş hali olarak tarif ediyor.

Referandum tespitleri

Bir kısmı ilk defa yayımlanan söyleşilerden oluşan ve Birikim Yayınları'ndan çıkan Sosyalizm kitabının temel tezi, sosyalizm ütopyasının ortaya çıktığı 19. yüz­yıldaki sorunlarla günümüzdekiler arasında pek fark olmasa da, o günkü sosyalistlerle bugünkü­ler arasında ciddi farkların olması gerektiği üzeri­ne kurulu. Nitekim İnsel'e göre, ütopyanın hayata geçmiş türlü halleri önümüzde dururken, bu far­kın bir hayli derin olması da kaçınılmaz.

Aslında İnsel, özellikle Birikim dergisinde yaz­dığı makalelerde, özgürlük ve eşitlik talebinin bugünün koşullarında yeniden tarif edilmesiyle kurulabilecek bir sosyalizm idealini uzun süredir savunuyordu. Hatta bu yönde siyasal platformla­rın örgütlenmesinde aktif roller de üstlendi. An­cak kitapta AK Parti dönemine, Ergenekon operasyonu ve 12 Eylül referandumuna ilişkin tespitleri, sosyalist siyasette he­nüz yeni sayılabilecek tartışmalar. Yine de bu başlıkların, siyasal iklimin solda uzun süredir defakto var olan ayrışma­yı artık bir kopuşa zorladığı şu günlerde kısa sürede belirleyici hale geldiğini söylemek yanlış olmaz.

200 yılın üç önemli şoku

Sosyalizm

Arka Kapak Yazısı

Sosyalizm idealinin ortaya çıkışının üzerinden daha iki yüzyıl geçmedi.İnsanlık tarihi açısından çok kısa ama kapsamlı bir değerlendirme yapacak kadar uzun bir süre bu. 19. yüzyıl sosyalistleriyle bugün hâlâ birçok sorunumuz ortak. Kapitalist bir sistemin yarattığı sorunlar bunlar. Buna karşılık yüz veya yüz elli yıl önceki sosyalistlerle aramızda önemli bir fark var: Biz sosyalizm idealini taşıyarak iktidar olmuş, devrim gerçekleştirmiş ülkelerde ortaya çıkan sonuçları biliyoruz. Ütopyanın belli koşullarda hayata geçmiş halini değerlendirme olanağına sahibiz. Ne yapmamak gerektiğini de artık gayet iyi biliyoruz.Bu kitapta Ahmet İnsel ile onbeş yıla yayılan bir zamanda sol siyaset ve sosyalist düşün üzerine yapılmış olan, bir kısmı ilk kez yayımlanan söyleşiler yer alıyor. Sosyalist değerlerin tanımlanmasından çalışanların eşitlik ve özgürlük taleplerinin yeni toplumsal koşullarda kendini farklı biçimlerde ifade etmesine uzanan geniş bir perspektiften sosyalist ütopyanın dünü, bugünü ve geleceği ele alınıyor. Özgürlük ve eşitliğin birbirlerini tamamladığı bir sosyalizmin yeniden tasarlanması çağrısı dile getiriliyor.

İnsel, sosyalist siyasetin kapsamlı bir arkeolojisi çerçevesinde Marksizmin ku­ramsal kavranışına dair bir dizi ciddi sı­kıntının altını çiziyor. İki yüz yılda yaşanan üç önemli şok, hem pratik uygulamaların sonuçlarını anlamak hem de solun yeni yönelimlerini görmek bakımından önem­li. Şokların ilki, sosyalizm idealinin taşıyıcı öznesi olarak sanayi proletaryasının mutlaklaştırılmasıydı. Daha doğrusu İnsel, tarihin her döneminde iktisadi hayata dayalı özne arayışını fazlasıyla patolojik buluyor. Ve bu mutlak özne mefhumunu gerçekte teleolojiden devralınan bir 'yaratıcı' fikrinin dünyevi tezahürü olarak görüyor. Dolayısıyla, üretim biçimi farklı formasyon­lara evrildiğinde, 20. yüzyılın başında sosyal dev­let olgusuyla karşılaşıldığında mesela; tüm o yüce ideallerin atfedildiği 'yaratıcı', tutucu bir ideolojinin aktörü haline dönüşebiliyor.

Söyleşilerin değişmez sorusu "Yeni özne ne­dir?" karşısında İnsel'in nosyonu, toplumun ya­tay değil dikey biçimde, kimliğin tek yönlü değil farklı düzeydeki roller çerçevesinde algılanma­sı. Marx'ın proletaryaya atfettiği 'Prometheus fonksiyonunun da aslında bir değiştirme/dö­nüştürme işlevinden ziyade "insanlık durumunu kaybetmiş insanlığın düştüğü sefil hali gösteren" simge olarak kavranmasından yana. Bugün aynı simgenin birden çok özneye, durumlara, süreçlere işaret ettiğini söyleyen İnsel, üretim ilişkileri te­melinde yapılacak her tarifin geçmişin kaybolmuş ruhlarını çağırmaktan öte anlam ifade etmeyece­ğini düşünüyor.

Solun ikinci şoku, tam da bu öznenin üzerine inşa edilen tarihsel kopuş fikrinde yaşandı. İnsel, bizatihi sosyalizmin pratik deneyimlerinin dev­rim anlayışını tartabileceğimiz yeterli hassasi­yete sahip teraziler olduğu görüşünde. Fransız Komünist Partisi'nin (FKP) aktif bir üyesi olarak 1970'lerde yaşadığı deneyimden örneklerle an­lattığı 'devrimci durumun', sosyalizmle bir parti­nin otoriter iktidarının birbirine karıştırılmasına nasıl yol açtığını ve bu histerik ruh halinin de SSCB'de somutlaştığını belirtiyor. Zaten üçüncü şok da bu var olanı koruma, değişime direnme noktasında ortaya çıktı.

Aslolan dünyayı değiştirmektir

İnsel'e bakılırsa, Türkiye solu şokun etkilerini hâlâ üzerinden atabilmiş değil, Ama bu muhafa­zakârlık sadece SSCB merkezli de değil. Gerçekte Türkiye modernleşmesinin yapısal sorunlarından, açıkçası Kemalizm’den ileri gelen bir tutuculuk bu. Son siyasal sürecin, solun zaaflarını iyiden iyiye ortaya çıkaran turnusol kağıdı işlevi gördüğünü söylerken, 12 Eylül ile hesaplaşmanın AK Parti'nin tekeline bırakılmasını örnek veriyor. Solun, toplum nezdinde vesayet rejimini ehveni şer gören bir ke­sim olarak damgalandığını ve siyasal imkânlarını kendi elleriyle kısıtladığını vurguluyor. Yine de İn­sel açısından, referandumun yarattığı çatlak, yeni bir sol siyasetin inşası için uzun vadede hayırlı bir yıkım olabilir. Yeter ki, buna zemin oluşturabile­cek bir tartışma platformu yaratılabilsin. Peki bu nasıl gerçekleştirilebilecek?

Aslında Radikal 2'de her hafta yazdığı makale­lerde kendisi ağsından bu tartışma platformunun aktüel donelerini sunuyor, İnsel. Söyleşilerinde ise bunun kapsamlı bir teorik altyapısını veriyor, Kitaptaki ilk söyleşide Marx'ın Feurbach üzerine tezleri eşliğinde işçi sınıfı mitolojisinin oluşumuna dair yürüttüğü tartışma, bu son sorunun da bir anlamda yanıtı gibi.

Demokrasi sorunların çözümü değil, sorunun ta kendisi

Ona göre, 11. tezdeki'' As­llolan dünyayı değiştirmektir" vurgusunun sü­rekli tekrarlanması, aslında tüm pratiklerden qkarılabilecek hayati dersleri bir sis perdesi­nin ardına gizledi. Oysa Marx somut gerçekli­ği içinde insanın toplumsal ilişkilerin bütünü olduğundan (6. tez), tüm toplumsal yaşa­mın özünde pratik eylemin bulunduğun­dan (8. tez) ve en önemlisi de toplumsal insanlıktan (10. tez) bahseder. 11. tez bütün bunlara içkin, zaten var olan ve olması ge­reken bir ilkedir. Diğerlerini belirleyen değil, tamamlayan bir süreçtir.

Yeni solun teorik inşası bu temelden yük­seliyor. Özgürlüğünün taşıyıcısı olan toplum­sal insanın kurduğu toplumsal demokrasinin, yani münferit bireyin soyut eşitliğine indir­genmiş eşitliğin, son kertede sivil toplumun de­mokrasi anlayışının aşılmasının aranan devrim olduğuna işaret ediyor.

Demokrasiyi sorunların çözümü değil, tam da sorunun kendisi olarak ortaya koyuyor, 11'inci tezden önce 10'uncu te­zin geldiğini ısrarla hatırlatıyor...

(Radikal Kitap)

Kitapla ilgili teknik bilgiler ve internet üzerinden sipariş şartlarını görmek için bu linki kullanabilirsiniz

YORUMLAR 1
  • Nabi Kutlu 15 yıl önce Şikayet Et
    Türkiyenin Müslümanlarca Kurulmuş Sosyal Adalet Temelli Sola İhtiyacı Var. İnsel süper bir tesbit yapmış bence sosyalizmin taşıyıcısı olan özne konusundaki patoloji konusunda. Bu tesbit Türkiyedeki Bağdat Caddesi, Nişantaşı ve İzmir merkezli şarapist sosyalizm trendini de açıklıyor :) Şaka bir yana gerçekten sosyalizmin toplumu mutlak tabakalaştırması ve tabakalar arası etkileşime izin vermeyen, kimliği toplumsal sınıf temelinde kuran katı yapısı önemli bir sorun. Ama Türkiye özelinde temel sorun solun "Tanrı" ile olan sorunu.
    Cevapla