Yeryüzünde ilk kitap nasıl yapılmıştı?

''Eskiden istediğimiz bilgileri bulmak için kütüphanelere giderdik uzun uzun kitaplar okurduk ama Google ile birlikte buna gerek duymuyoruz. İstediğimiz her türlü bilgiyi Google aramasıyla kolayca buluyoruz'' diyenlere kötü haberler veriyor, New York Times’ın çoksatanlar listesine girmiş olan Nicholas Carr’ın kitabı.

İnterneti kullanmanın kötü sonuçları olduğunu ortaya koyan İnternet Bizi Aptal Mı Yapıyor? adlı kitap, ''İnternet bizi olduğumuzdan daha cahil mi yapıyor? Halbuki biz bunun tam tersini istemiştik, öyle değil mi? Ondan vazgeçemeyeceğimize göre, insani unsurlar ile interneti nasıl buluşturabiliriz? Bilgi çağının vazgeçilmezi olan internet, gerçekte bizi hakikatten uzaklaştırıyor mu? Bilgi diye önümüze çıkanların hakikat ile bağı kopuksa ne yapacağız?'' sorularına cevap veren kitapta yazar, yazını ve kitabın tarihine dair önemli bilgiler de veriyor...

Yazının papirüse geçişinden papirüsün kitaplaşmasına daşr bilgiler de bunlar arasında. İşte Nicholas Carr’ın anlatımıyla ilk kitabın oluşumu:

İLK KİTABIN HİKAYESİ

M.Ö. 2.500 civarında, Mısırlılar Nil deltasında yetişen papirüs bitkisinden papirüs ruloları oluşturmaya başladılar. Bitkinin liflerini soyuyor, bu lifleri çapraz olarak yatırıyor ve bitki özlerini salması için ıslıyorlardı. Reçine, lifleri yapıştırarak kâğıda dönüştürüyordu. Sonra bu oluşan tabakayı günümüzde kullandığımız kâğıttan pek de farklı olmayan beyaz yüzeyli yassı bir biçim alacak şekilde dövülüyordu. Uzun rulolar oluşturmak için yirmi sayfaya kadar kâğıt uç uca ekleniyor ve bu rulolar, tıpkı daha önceki kil tabletler gibi numaralandınlmış dizinler haline getiriliyordu. Esnek, ta­şınabilir ve depolanması kolay olan bu rulolar, çok daha ağır olan tabletlere göre önemli avantajlara sahipti. Yunanlılar ve Romalılar bu rulolan ana yazı malzemesi olarak benimsediler. Ancak daha sonralan rulo yapmada  papirüsün yerini keçi ya da koyun postundan yapümış parşömen aldı.

Papirüs rulolan pahalıydı. Papirüsün Mısır'dan arabalarla taşınması ] gerekiyordu. Derileri parşömene dönüştürmek de belli bir beceri gerektiren zaman alıcı bir iş idi. Yazma daha yaygın hale geldikçe, daha ucuz bir seçenek, okul öğrencilerinin not tutabilecekleri ve kompozisyon yazabilecekleri türde bir araç ihtiyacı arttı. Bu ihtiyaç yeni yazma aygıtı olan balmumu tabletin geliştirilmesini hızlandırdı. Bu tablet basit bir ahşap çerçevenin içine oturtulan ince bir mum katmanından ibaretti. Harfler muma yeni bir tür yazma aracı ile, yazmak için kullanılan sivri ucunun yanı sıra, muma yazılanları temizlemek için kullanılan bir kör uca da sahip kalemle yazılmaya başlandı. Sözcükler tableüerden kolaylıkla silinebildiği için, öğrenciler ve diğer yazarlar bunlan tekrar tekrar kullana* biliyordu. Böylesi, rulolardan çok daha ucuza geliyordu. Çok gelişmiş bir araç olmamasına karşın, mum tablet okumayı ve yazmayı ve uzmanlık isteyen, resmi bir maharet olmaktan çıkardı ve onu günlük aktivitenin bir parçası kıldı (en azından okuryazar vatandaşlar için).

Mum tablet bir başka nedenden dolayı daha önemliydi. Antik çağdakiler uzun bir metni depolama ve dağıtmanın pahalı olmayan bir yolu buldu. Birkaç mum tableti bir deri ya da kumaş şerit ile birbirine bağlamaya başladılar. Bu bağlı tabletler, en başından beri popüler olmuştu; asıl önemlisi, bu teknik, milattan kısa süre sonra, ilk gerçek kitabı oluşturmak için bir çift katlı deri dikdörtgen kapak arasına birkaç parşö­men sayfayı diken, anonim bir Romalı ustaya ilham kaynağı oldu. Ciltli kitaba ya da el yazması kitaba geçiş için birkaç asır daha gerekecek olsa da, bir katip el yazma sayfanın iki yüzüne de yazabildiği için, kitap, tek taraflı rulodan çok daha az papirüs veya parşömen kullanılmasına im­kan sağlıyordu. Buna bağlı olarak da maliyet önemli ölçüde düşüyordu. Üstelik kitaplar küçülüyor, böylelikle taşınması ve gizlenmesi kolaylaşıyordu. Bu yöntem kısa sürede erken dönem Kitab-ı Mukaddes nüshaları ve diğer eserlerin yayınlanmasında tercih edilen format oldu. Kitapların içinde araştırma yapılması da kolaylaşmıştı. Belli bir pasajı aramak için uzun bir metin rulosunu açmaya gerek kalmamıştı. Arama, basitçe bir dizi sayfayı öne veya arkaya doğru açarak yapılabiliyordu.

(Kitapcafe.com)