Hemoroid (Basur) Nedir? Belirtileri, Evreleri ve Tedavi Yöntemleri

Anüs ve rektum çevresindeki venöz damar yastıkçıklarının basınca dayanamayarak genişlemesi, şişmesi ve sarkmasıyla ortaya çıkar. Gündelik hayatı, oturmayı, hatta tuvalete gitmeyi bile bir kabusa dönüştürebilen bu durum, aslında doğru zamanda ve doğru yöntemlerle müdahale edildiğinde oldukça başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedir.

Peki, hemoroid neden olur, belirtileri nelerdir ve en önemlisi güncel tedavi yaklaşımlarında nelere dikkat edilmelidir? Tüm bu soruların yanıtlarını, kulaktan dolma bilgilerle değil, modern proktoloji (makat hastalıkları) prensipleriyle ele alalım.

Hemoroid neden oluşur?

Hemoroidin temelinde, anal bölgedeki damarlar üzerinde oluşan uzun süreli ve aşırı basınç artışı yatar. Bu damarlar normalde dışkı kontrolüne yardımcı olan birer yastıkçık görevi görürken, artan basınç damar duvarlarının esnekliğini kaybetmesine ve genişlemesine neden olur. Bu durumun en yaygın sebepleri şunlardır:

* Kronik kabızlık ve tuvalette sürekli ıkınma,
* Tuvalette uzun süre (özellikle telefonla) vakit geçirme alışkanlığı,
* Hareketsiz yaşam tarzı ve masa başı çalışma,
* Obezite ve gebelik gibi karın içi basıncı artıran durumlar,
* Lif açısından fakir beslenme ve yetersiz su tüketimi.

İç ve dış hemoroid arasındaki farklar

Hemoroid, bulunduğu bölgeye göre iç ve dış olmak üzere ikiye ayrılır ve her ikisinin klinik tablosu birbirinden farklıdır:

* İç Hemoroid: Makat kanalının iç kısmında yer alır. Bu bölgede ağrı hissini ileten sinir ağları kısıtlı olduğu için genellikle ağrısızdır. Hastalar çoğunlukla tuvalet sonrasında kanama gördüklerinde durumu fark ederler.

* Dış Hemoroid: Anüsün dış çevresinde, sinir uçlarının çok yoğun olduğu bir bölgede gelişir. Bu nedenle son derece ağrılıdır. Elle hissedilebilen şişlikler oluşturur. Bazen bu dış damarların içinde pıhtı toplanır (tromboze hemoroid) ve bu durum ani, şiddetli bir ağrıya, mor renkli sert bir şişliğe yol açar.

Hemoroid belirtileri nelerdir?

Hastalığın en belirgin ve en sık karşılaşılan işareti, tuvalet sonrasında görülen parlak kırmızı renkli kanamadır. Bu kanama genellikle ağrısızdır. Bunun dışında şu belirtiler sıklıkla yaşanır:

* Makat bölgesinde kaşıntı, yanma ve tahriş hissi,
* Otururken artan baskı, ağrı ve dolgunluk,
* Makat çevresinde ele gelen memeler (şişlikler),
* Tuvalet sonrası bağırsakların tam boşalamadığı hissi.
Bu belirtiler fark edildiğinde "nasıl olsa geçer" diyerek beklemek, hastalığın evre atlamasına ve tedavi seçeneklerinin daralmasına neden olur.

Basur kaç evredir?

Hemoroid, hastalığın ilerleyişine ve memelerin sarkma durumuna göre dört evrede değerlendirilir:

* Evre 1: Sadece kanama ile kendini gösterir, dışarı sarkan bir meme yoktur.

* Evre 2: Dışkılama sırasında memeler makattan dışarı çıkar, işlem bitince kendiliğinden tekrar içeri girer.

* Evre 3: Dışkılama sırasında dışarı çıkan memeler kendiliğinden içeri girmez; ancak elle itildiğinde yuvasına dönebilir.

* Evre 4: Memeler sürekli olarak makatın dışındadır. Elle itilse bile içeri girmez. Ciddi ağrı, kanama ve hijyen sorunlarına neden olur.

Hemoroid kendiliğinden geçer mi?

Toplumdaki en büyük yanılgılardan biri hemoroidin zamanla kendiliğinden geçeceğine inanmaktır. Beslenme düzenine dikkat edildiğinde veya kabızlık dönemsel olarak çözüldüğünde şikayetler hafifleyebilir; ancak bu, hastalığın iyileştiği anlamına gelmez. Genişleyen damar yapısı orada durmaya devam eder. Altta yatan nedenler (örneğin ıkınma) tekrarlandığında, hastalık aynı yerden ve genellikle bir sonraki evreye geçmiş olarak tekrar alevlenir. Kalıcı iyileşme için mutlaka medikal veya cerrahi bir müdahale gereklidir.

Lazer hemoroid tedavisi nasıl yapılır?

Lazer tedavisi son yıllarda sıkça duyulan, ancak hakkında çok fazla bilgi kirliliği olan bir yöntemdir. Klinik pratiğimizde karşılaştığımız en büyük sorun, lazer tedavisinin hastalara genelgeçer bir pazarlama söylemiyle tamamen "ameliyatsız ve kusursuz" bir mucize gibi sunulmasıdır. Oysa lazer, lokal veya genel anestezi altında ameliyathane şartlarında yapılan cerrahi bir işlemdir.

Bizim genel cerrahi ve proktoloji felsefemizde sfinkter (makat kası) koruyucu yaklaşım esastır. Lazer veya yüksek enerji üreten cihazlar, kontrollü kullanılmadığında veya yanlış hastalara uygulandığında ciddi termal (ısı) hasarına yol açar. Bu termal hasara bağlı olarak gelişen kötü iyileşme dokusu, makat darlığına ve dışkı-gaz tutmayı sağlayan kasların zarar görmesiyle sfinkter yetmezliğine sebep olabilir. Kliniğimize başka merkezlerde lazer ameliyatı olup bu ağır komplikasyonlarla (makat darlığı ve tutamama sorunları) başvuran, yeniden tedavi etmek durumunda kaldığımız çok sayıda hasta bulunmaktadır. Bu nedenle lazer her hastaya uygun standart bir çözüm değildir; riskleri, komplikasyonları ve darlık yaratma potansiyeli hastaya dürüstçe anlatılmalı ve yöntem ancak çok kısıtlı, spesifik vakalarda tercih edilmelidir.

Ameliyatsız hemoroid tedavileri

Erken evre (Evre 1 ve Evre 2, bazen Evre 3) iç hemoroidlerde, anesteziye, kesiye ve hastanede yatmaya gerek kalmadan klinik ortamında uygulanabilen oldukça konforlu ve güvenilir ameliyatsız yöntemler mevcuttur:

* Lastik Bant Ligasyonu (Band Ligasyon): Hemoroid memesinin kök kısmına özel bir aletle küçük bir lastik bant takılır. Bant, dokuya giden kan akışını keser. Beslenemeyen hemoroid memesi birkaç gün içinde kuruyarak kendiliğinden düşer. İşlem 10-15 dakika sürer ve hasta aynı gün işine dönebilir.

* Skleroterapi (İğne Tedavisi): Genişlemiş damar yumağının içine özel bir ilaç enjekte edilir. Bu ilaç damar duvarlarında reaksiyon yaratarak damarın büzüşmesini ve sönmesini sağlar. Özellikle kanamalı ve erken evre hemoroidlerde çok başarılı sonuçlar verir.

Hemoroid ameliyatı sonrası iyileşme süreci

İleri evre (Evre 4), sürekli dışarıda kalan, pıhtılaşmış (tromboze) veya ameliyatsız yöntemlerin yetersiz kaldığı durumlarda cerrahi müdahale (hemoroidektomi) zorunludur. Sfinkter kasına zarar vermeden yapılan özenli bir cerrahi operasyon sonrası iyileşme süreci çok daha yönetilebilirdir. Ameliyat sonrası ilk birkaç gün dışkılama sırasında hafif ağrı ve sızıntı şeklinde kanamalar yaşanması normaldir. Bu dönemi rahat atlatmak için hastalara bol su içmeleri, lifli beslenmeleri, hekimin önerdiği ağrı kesicileri kullanmaları ve kasları rahatlatması için ılık su oturma banyoları yapmaları önerilir. Kesi alanının tam iyileşmesi genellikle birkaç haftayı bulur ancak hastalar çoğu zaman 1 hafta civarında günlük rutinlerine dönebilmektedir.

Hemoroidden korunmanın yolları

Tedavi sonrasında hastalığın nüksetmemesi veya hiç oluşmaması için yaşam tarzında kalıcı değişiklikler şarttır:

* Lifli Beslenin: Sebze, meyve ve tam tahıllar dışkıyı yumuşatır.

* Bol Su Tüketin: Günde en az 2-2.5 litre su içmek bağırsak hareketlerini düzenler.

* Ikınmayın ve Beklemeyin: Tuvalet ihtiyacı geldiğinde ertelemeyin ve dışkılama sırasında zorlanmaktan kaçının.

* Tuvalette Uzun Kalmayın: Telefon veya dergi ile tuvalete girmeyin; makat bölgesine uzun süre basınç uygulamak hemoroidin bir numaralı dostudur.

* Hareket Edin: Düzenli yürüyüş ve egzersiz, bağırsak fonksiyonlarını destekler ve pelvik bölgedeki kan dolaşımını hızlandırır.

Sık sorulan sorular

Basur kansere dönüşür mü?

Hemoroid hücrelerinin kanserleşme gibi bir yapısı yoktur, yani basur kansere dönüşmez. Ancak makattan kanama, hem bağırsak kanserinin hem de hemoroidin ortak belirtisidir. Hastalar "nasılsa basurum kanıyor" diyerek doktora gitmezse, altta yatan olası bir kanser tanısı gecikebilir. Kanamalarda mutlaka hekime başvurulmalıdır.

Hamilelikte hemoroid neden artar ve ne yapılmalı?

Gebelik döneminde hem artan karın içi basıncı hem de hormonal değişimler damar duvarlarını gevşeterek hemoroide zemin hazırlar. Bu süreçte genellikle cerrahi müdahalelerden kaçınılır. Lifli beslenme, bol sıvı tüketimi ve doktor kontrolünde uygulanan lokal kremler veya oturma banyoları ile süreç yönetilir. Doğum sonrasında şikayetlerin büyük kısmı geriler.

Ağrım çok şiddetli, ne yapabilirim?

Eğer dış bölgede aniden oluşan sert ve mor renkli bir şişlik varsa, damar içinde pıhtı oluşmuş (tromboze hemoroid) olabilir. Bu durumda evde sıcak su banyosu ile kasları rahatlatıp, vakit kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına görünmek gerekir.

Sağlıklı günler dilerim.