Erbakan'ı koruyan yasa yürürlükte

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, 5275
sayılı "Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun" ile
5276 sayılı "190 Sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Eki Cetvellerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"u
onayladı.

Cumhurbaşkanlığı Basın Merkezi'nden yapılan açıklamaya göre,
kanunlar yayımlanmak üzere Başbakanlığa gönderildi.
5275 sayılı "Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Kanun" ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin usul ve
esasları düzenliyor.

Kanunda infazın temel ilkesi, şöyle belirleniyor:
"Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin kurallar;
hükümlülerin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, doğum,
felsefi inanç, milli veya sosyal köken ve siyasi veya diğer fikir
yahut düşünceleri ile ekonomik güçleri ve diğer toplumsal konumları
yönünden ayrım yapılmaksızın ve hiçbir kimseye ayrıcalık tanınmaksızın
uygulanır.
Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazında, zalimane, insanlık dışı,
aşağılayıcı ve onur kırıcı davranışlarda bulunulamaz."

İnfazın öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamasını amaçlayan
kanun, bu amaçla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici
etkenleri güçlendirmeyi, toplumu suça karşı korumayı, hükümlünün
yeniden sosyalleşmesini teşvik etmeyi, üretken ve yasalara, nizamlara
ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine
uyumlarını kolaylaştırmayı öngörüyor.
Kanun, mahkumiyet hükümleri kesinleşmedikçe cezanın infaz
olunamayacağını hüküm altına alıyor.

-İLKELER-

Hapis cezaları ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin ilkeler
tüzük ve yönetmeliklere bırakılmayarak, kanunda ayrıntılı olarak
sıralanıyor. Kanuna göre, hapis cezalarının infaz rejimi, şu ilkelere dayalı
olarak düzenlenecek: "Hükümlüler, ceza infaz kurumlarında güvenli bir biçimde ve
kaçmalarını önleyecek tedbirler alınarak düzen, güvenlik ve disiplin
çerçevesinde tutulacak.

Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam
sürdürmeleri sağlanacak. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı
hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan
maddi ve manevi koşullar altında çektirilecek. Hükümlülerin,
Anayasa'da yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak
üzere kısıtlanabilecek.

Cezanın infazında, hükümlünün iyileştirilmesi için mümkün olan
araç ve olanaklar kullanılacak. Hükümlünün yasa, tüzük ve
yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere
cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında yasallık ve hukuka
uygunluk ilkeleri esas alınacak.
İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı saptanan hükümlülere ilişkin
infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle orantılı
bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilecek.

Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilecek. Bu
amaçla ceza infaz kurumları nitelikli elemanlarca denetlenecek.
Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve
ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbir alınacak.
Tutum, davranış ve eylemler ile kurum düzenini ihlal edenler
hakkında disiplin cezaları uygulanacak."

-İYİLEŞTİRMEDE BAŞARI ÖLÇÜTÜ-

Kanunda, iyileştirmede esas olacak başarı ölçütü de düzenleniyor.
Buna göre, hapis cezalarının infazında hükümlülerin iyileştirilmeleri
amacını güden programların başarısı, hükümlülerin elde ettikleri yeni
tutum ve becerilerle orantılı olarak ölçülecek. Bunun için iyileştirme
çabalarına yönelik olarak hükümlünün istekli olması teşvik edilecek.
İyileştirme araçları, hükümlünün sağlığını ve kişiliğine olan
saygısını korumasını sağlayacak usul ve esaslara göre uygulanacak.

-CEZA İNFAZ KURUMLARININ TÜRLERİ-

Kanun ile ceza infaz kurumları, "Kapalı ceza infaz kurumları",
"Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları", "Kadın kapalı ceza
infaz kurumları, "Çocuk kapalı ceza infaz kurumları", "Gençlik
kapalı ceza infaz kurumları", "Gözlem ve sınıflandırma merkezleri",
"Açık ceza infaz kurumları" ve "Çocuk eğitim evleri" olarak
sınıflandırıldı.
"Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında, şu
hükümlülerin cezası infaz edilecek:

"Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar ile
süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek
veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanunu'nda yer alan,
insanlığa karşı suçlardan, kasten öldürme suçundan, uyuşturucu veya
uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan, devletin güvenliğine karşı
suçlardan, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan
mahkum olanlar."

Eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli durumda bulunan ve özel
gözetim ve denetim altında bulundurulmaları gerekli olduğu saptananlar
ile bulundukları kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya
iyileştirme tedbir, araç ve usullerine ısrarla karşı koyanlar da bu
kurumlara gönderilecek.
Toplam cezasının üçte birini bu kurumlarda geçirerek iyi hal
gösteren hükümlüler, diğer ceza infaz kurumlarına gönderilebilecek.

-İNFAZI GERİ BIRAKILACAKLAR-

Kanun uyarınca, hapis cezasının infazı akıl hastalığı nedeniyle
geriye bırakılacak, diğer hastalıklarda resmi sağlık kuruluşlarının
mahkumlara ayrılan bölümlerinde tedavi sürdürülecek. Ancak, bu durumda
bile cezanın infazı mahkumun hayatı için kesin bir tehlike
oluşturuyorsa mahkumun cezasının infazı, iyileşinceye kadar geri
bırakılacak.

Hapis cezasının infazı, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren
6 ay geçmemiş bulunan kadınlar için de geri bırakılacak. Çocuk ölmüş
veya annesinden başka birine verilmiş olursa, doğumdan itibaren 2 ay
geçince ceza infaz olunacak.
Mahkumun 3 yıl ve daha az süreli cezasının derhal infazının
hükümlü veya ailesi için mahkumiyetin amacı dışında ağır bir zarara
neden olacağı anlaşılırsa, hükümlünün istemi üzerine infazı Cumhuriyet
başsavcılığınca 6 aya kadar ertelenebilecek.

Üç yıl ve daha az süreli hapis cezaları, hükümlünün yüksek
öğrenimini bitirebilmesi, birinci derece yakınlarının ölümü, bunların
hastalık ve malullükleri nedeniyle ailenin tarım topraklarının
işlenebilmesinin olanaksız hale gelmesi veya hükümlünün hastalığının
sürekli bir tedaviyi gerektirmesi gibi durumlarda, 6 ayı geçmeyen
sürelerle infaza ara verilebilecek. Ancak bu ara verme iki defadan
fazla olamayacak.

Hapsedilme veya diğer nedenlerden kaynaklanan akıl hastalığı
dışında ruhsal rahatsızlıkları bulunup da ruh ve sinir hastalıkları
hastanelerinde tutulmaları gerekli görülmeyerek infaz kurumlarına geri
gönderilenler, infaz kurumlarının özel bölümlerinde kalacak.

Hükümlünün, hapis cezası veya güvenlik tedbirinin infazı için
gönderilen davetiyenin tebliği üzerine 10 gün içinde gelmemesi,
kaçması ya da kaçacağına dair şüphe uyandırması durumunda savcı
yakalama emri çıkaracak. Ancak, 3 yıldan fazla hapis cezalarının
infazı için doğrudan yakalama emri çıkarılacak.
Hükümlülerin ceza infaz kurumlarına konulmalarında, başka kuruma
nakillerinde ve hastaneye yatırılmalarında istekleri üzerine
ailelerine veya gösterdikleri kişilere durumları bildirilecek.

-AĞIRLAŞTIRILMIŞ MÜEBBETİN İNFAZI-

Hükümlüleri işledikleri suça göre gruplandıran kanun,
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazını da düzenliyor. Buna
göre, hükümlü tek kişilik odada barındırılacak. Hükümlüyü eşi, altsoy
ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisi, belirlenen gün, saat ve koşullar
içinde 15 günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret
edebilecek. Bu hükümlülere 15 günde bir 10 dakika telefonla görüşme
hakkı verilecek. Hükümlü, kurum iç yönetmeliğinde belirtilenlerin
dışında hiçbir spor faaliyetine katılamayacak. Hükümlünün cezasının
infazına hiçbir surette ara verilemeyecek.

-TOPLU DİSİPLİN CEZASI YOK-

Hükümlülerin çalıştırılma koşullarını da düzenleyen kanuna göre,
infaz kurumlarında habersiz arama gerçekleştirilebilecek. Arama ayda
bir kez mutlaka yapılacak. Disiplin cezalarının, "Kınama, bazı
etkinliklerden alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun
bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya
kısıtlama, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma, hücreye koyma" olarak
sıralandığı yasaya göre, toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya
küçültücü disiplin cezası verilemeyecek.
Hücreye koyma cezası, eylemin niteliği ve ağırlığına göre bir
günden yirmi güne kadar açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere
uygulanabilecek.

-ÇOCUKLARA KELEPÇE YOK-

Kanun, çocuk hükümlülere ceza niteliği taşımayan, koruma ve önleme
amaçlı disiplin tedbirleri uygulanmasını da öngörüyor.
Kanuna göre, hükümlülere hiçbir durumda zincire ve demire vurmak
gibi tedbir uygulanamayacak, kelepçe ve bedensel hareketleri
kısıtlayıcı araçlar ise belirli koşullarda kullanılabilecek. Ancak,
çocuk hükümlülere kelepçe ya da bedensel hareketleri kısıtlayıcı
araçlar takılmayacak.
Hükümlüler kendi istekleri ile disiplin nedeniyle, zorunlu
nedenlerle, hastalık sebebiyle nakil olabilecek.

Hükümlülerin kültür ve sanat etkinliklerine katılmalarını, yayın
etkinliklerini, kütüphaneden, süreli ve süresiz yayınlardan yararlanma
haklarını da düzenleyen kanun uyarınca, tehlikeli hali bulunan hükümlü
ancak 1 veya 3 kişilik odalarda, diğer hükümlüler ise cezaevi yönetimi
tarafından belirlenecek sayıda mahkumun kalabileceği odalarda
barındırılacak.
Muhtaç hükümlülere talepleri halinde idare tarafından iklime ve
sağlığa uygun giysiler verilecek. Ancak giysiler, iç ve dış güvenlik
personelinin giysi ve üniformalarına benzer şekil ve renkte olmayacak.

-MAHKUM ANNELERİN ÇOCUKLARI-

Anneleri hükümlü olup da dışarıda korumasına bırakılacak kimsesi
bulunmayan 0-6 yaş grubundaki çocuklar, annelerinin yanında
kalabilecek. Bu çocuklar gündüzleri ceza infaz kurumu bünyesindeki
veya Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu veya diğer kurum ve
kuruluşlara ait kreş ve gündüz bakımevlerinde barındırılacak.
Annelerinin yanında kalan çocuklara, yaş ve durumlarına ve
ihtiyaçlarına göre yiyecek ve içecek verilecek. 3 yaşını dolduran
çocuklar, hakim kararıyla çocuk yuvalarına veya yetiştirme yurtlarına
yerleştirilebilecek. Bu çocukların, belirlenecek bir program ve usule
göre zaman zaman anneleriyle temasları sağlanacak.

-İNTERNET KULLANIMI-

Kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler, belirli esas ve
usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlar ile görüşme
yapabilecek. Telefon görüşmesi idarece dinlenilecek ve kayıt altına
alınacak. Bu hak, hükümlülere tanınan diğer haklarda olduğu gibi
tehlikeli halde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından
kısıtlanabilecek.
Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitim evlerindeki hükümlüler,
ücretli telefonlarla serbestçe görüşme yapabilecek.
Hükümlüler açık ve kapalı ceza infaz kurumlarında, çocuk eğitim
evlerinde araç telefonu, telsiz telefon veya cep telefonu ve benzeri
iletişim araçlarını bulunduramayacak ve kullanamayacak.

Kapalı ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk ve küçük eğitim
evlerinde, eğitim amacıyla radyo, televizyon ve internet kullanımına
izin verilebilecek. Adalet Bakanlığı'nın uygun görmesi durumunda
eğitim ve kültürel amaçlı olarak cezaevlerine bilgisayar alınmasına
izin verilecek.

Hükümlülere dini bayram, yılbaşı veya kendi doğum günlerinde
hediye gönderilebilecek. Kanun, hükümlülerin topluma kazandırılması amacıyla iyileştirme programları uygulanmasını, ceza infaz kurumlarında bu amaçla eğitim ve
psiko-sosyal hizmet servisleri kurulmasını öngörüyor. Ayrıca, açık
infaz kurumları ile çocuk eğitim evlerinde bulunan hükümlülerin örgün
ve yaygın, kapalı infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin yaygın
öğretimden yararlanmaları sağlanacak.

-AÇLIK GREVİ VE ÖLÜM ORUCU-

Hükümlünün sağlığının korunmasına ilişkin düzenlemeler de getiren
yasaya göre, hangi nedenle olursa olsun kendilerine verilen yiyecek ve
içecekleri sürekli reddeden hükümlüler, bu hareketlerinin kötü
sonuçları ile bırakacağı bedensel ve ruhsal hasarlar konusunda doktor
tarafından bilgilendirilecek. Psiko-sosyal hizmet birimince de bu
hareketlerinden vazgeçmeleri yolunda çalışmalar yapılacak ve sonuç
alınamaması halinde, beslenmelerine kurum tabibince belirlenen rejime
göre uygun ortamda başlanacak.

Beslenmeyi reddederek açlık grevi veya ölüm orucunda bulunan
hükümlülerden, alınan tedbirlere ve yapılan çalışmalara rağmen hayati
tehlikeye girdiği veya bilincinin bozulduğu doktor tarafından
belirlenenler hakkında, isteklerine bakılmaksızın kurumda, olanak
bulunmadığı takdirde derhal hastaneye kaldırılmak suretiyle muayene ve
teşhise yönelik tıbbi araştırma, tedavi ve beslenme gibi tedbirler,
sağlık ve hayatları için tehlike oluşturmamak şartıyla uygulanacak.

Sağlık sorunu olup da muayene ve tedaviyi reddeden hükümlülerin
sağlık veya hayatlarının ciddi tehlike içinde olması veya ceza infaz
kurumunda bulunanların sağlık veya hayatları için tehlike oluşturan
bir durumun varlığı halinde de aynı tedbirler alınacak. Ancak,
hükümlülerin sağlıklarının korunması ve tedavilerine yönelik zorlayıcı
tedbirler, onur kırıcı nitelikte olmamak şartıyla uygulanacak.

-KOŞULLU SALIVERİLME-

Kanuna göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılan
hükümlüler 30, müebbet hapse mahkum edilenler 24 yıl ceza çektikten,
diğer hükümlüler ise cezalarının üçte ikisi infaz edildikten sonra
koşullu salıverilme hakkından yararlanabilecek.
Koşullu salıverilmeden, infaz süresini iyi halli olarak geçiren
mahkumlar yararlanacak.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar 36 yılını,
müebbet hapis cezasına mahkum olanlar 24 yılını, diğer süreli hapis
cezalarına mahkum olanlar cezalarının üçte ikisini çekmeleri durumunda
koşullu salıverilmeden yararlanabilecek.
Koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi gereken
süreler şöyle belirlendi:

"Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkumiyette 36 yıl, Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkumiyette 30 yıl, Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasınamahkumiyette en fazla 36 yıl, Bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkumiyette en fazla 30 yıl, Birden fazla süreli hapis cezasına mahkumiyette en fazla 28 yıl."

-DAHA UZUN SÜRELER-

Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün
faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkumiyette ise
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar 36 yıl, müebbet
hapis cezasına mahkum olanlar 30 yıl, süreli hapis cezasına mahkum
olanlar cezalarının dörtte üçünü çekmeleri şartıyla koşullu
salıverilmeden yararlanabilecek. Ancak, bu süreler birden fazla
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet
hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkumiyette 40 yıl, birden
fazla müebbet hapis cezasına mahkumiyette 34 yıl, bir ağırlaştırılmış
müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkumiyette en fazla
40 yıl, bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına
mahkumiyette en fazla 34, birden fazla süreli hapis cezasına
mahkumiyette en fazla 32 yıl olacak.
Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün 18
yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün
olarak dikkate alınacak.

Koşullu salıverilen hükümlü, infaz kurumunda geçirilmesi gereken
sürenin yarısı kadar denetim altında olacak. 18 yaşından küçük olan
hükümlüler, denetim süresinde eğitimlerine, gerektiğinde barınma
olanağı da bulunan bir kurumda devam edecek.
Hakim, denetim süresinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman
kişiyi görevlendirebilecek.