YAKINLAŞMAKTIR KURBAN

Kulun Allah’a yakınlaşmasının, O’ndan kopup gitmediğinin en derin göstergelerinden biridir. Allah’a layıkıyla kul olmaya çalışan, “mukarrabûn” zümresinden olmayı içtenlikle arzu eden müminin, Rabbine varmak için tutunduğu vesilelerden biri. Belki de en görünür olanı.

Bayram sabahının serinliğinde başlar bu yakınlaşma. Gönüller sevinçle mahzuniyet arasında ince bir ürpertiyle doludur. Tekbirler önce minarelerden yükselir, sonra evlerin avlularına, sokaklara ve nihayet kalplerin derinliklerine yayılır. Kurban, daha kesilmeden kalpte başlar; niyetle, teslimiyetle, “Rabbim, Sana yaklaştıracak ne varsa ona talibim.” diyen içli bir yönelişle.

Allah, kuluna şah damarından daha yakındır. Bununla birlikte kuldan Rabbine yönelen her salih amelin yakınlaştırıcı bir tesiri vardır. Kudsî hadis-i şerifte gelen şu ilahî beyan, kulluğun istikametini tayin eder: “Kulum, Bana kendisine farz kıldıklarımdan daha sevimli hiçbir şeyle yaklaşamaz…” (Buhârî, Rikāk 38). Ardından nafilelerin de Allah’a yakınlığa vesile olduğu bildirilir. Farzlar içinde namazın, mesafeler aştıran, kalbi arındıran, nefsi temizleyen urûc etkisi apaçıktır. Diğer ibadetler ise namazdaki kıvamı korur, besler ve derinleştirir.

Hayat ibadetlerle, ibadetler de birbirleriyle derin bir bağ içindedir. Bu bağın merkezinde namaz vardır. Mümin secdeyle manen Allah’a yakınlığın zirvelerine kanat açıyor, kendi içinde derinleşiyor, kalbini arındırıyorsa; Allah için kestiği kurbanla da kullukta samimiyet, hassasiyet ve takva kazanır. Namazda cemaat olup saf tutanlar nasıl birliğin bereketini yaşıyorsa kurban vesilesiyle kurulan kardeşlik ve merhamet köprüleri de gönülleri birbirine yaklaştırır.

Hacc suresindeki ilahî ölçü, kurbanın infak ve merhamet boyutunu açıkça hatırlatır: “…Onlardan hem kendiniz yiyin hem de kanaat edip istemeyen fakire ya da hâlini arz edip isteyen fakire de yedirin.” (Hacc 22/36). Böylece kurban, yalnız kesilen bir hayvan olarak anlaşılmaktan çıkar. İnfakın, paylaşmanın, kardeşliğin ve muhabbetin ete kemiğe bürünmüş hâline dönüşür.

Allah’a yakınlaşmak, O’nun emirlerine yönelmek kadar, O’nun rızasına aykırı davranışlardan uzak durmayı da gerektirir. Her kabulün bir reddi, her tercihin bir terki vardır. Kabulümüzdeki teslimiyet, uzak duruşlarımızda da kendini göstermelidir. Yasaklardan sakınılmadıkça yakınlaşma niyetiyle yapılan ibadetlerde bir eksiklik doğar. Kurban da bu eksiklikten payını alır. Nice kurban kesen vardır ki payına düşen, et ve deriden ibaret kalır Allah esirgesin.

KURBAN NE ET NE DE KANDIR

İman ve tevhit, ibadet ve şükür, takva ve teslimiyet, adamak ve adanmak, anmak ve arınmak, ihlâs, infak, cömertlik ve fedakârlıktır kurban.

Yakınlığı temin eden şey hayvanın eti, derisi ya da kanı değildir. Onu ibadet niyetiyle kesen müminin takvası, samimiyeti ve Allah’a yönelişidir. Hacc suresinde kurbanın hakikati şu ilahî ölçüyle ortaya konur: “Onların etleri de kanları da Allah’a ulaşmaz; fakat O’na sizin takvanız ulaşır.” (Hacc 22/37). Kasabın yaptığı kesimle kurbanı birbirinden ayıran sır da burada gizlidir: tayin edilmiş vakitte, ibadet niyetiyle, Allah’ın adıyla kesilmiş olmak.

Yakınlık, bir yönüyle fıtrattan uzaklaşmamaktır. Bütün ibadetlerde olduğu gibi kurban ibadetiyle de kul, kendine yabancılaşmaktan korunur. Asıl yolculuk içe doğrudur. Dünya ve içindekilere bağlılık kalbi esir aldığında kul uzaklaşır. Bu bağlar çözülünce kalbin miracına kanat olacak buraklar çoğalır. Kurban, kulun kalbine şu uyarıyı hatırlatır: Sahip oldukların sana ait sanma, hepsi emanettir.

Emaneti verenin yolunda harcandıkça yük azalır, kalp fıtratına yabancılaşmaz.

Kulu, Peygamberimize yakınlaştıran, müminlerle arasındaki mesafeleri kaldıran da yine kurbandır. Peygamberimiz, imkân sahibi olduğu hâlde kurban hassasiyetinden uzak duran kimseyi şu çarpıcı ikazla uyarmıştır: “İmkânı olup da kurban kesmeyen bizim namazgâhımıza yaklaşmasın.” (İbn Mâce, Edâhî, 2). Bu ikaz, kurbanın Peygamberimize bağlılığın, ümmet bilincinin ve kulluk sorumluluğunun güçlü bir işareti olduğunu gösterir. Her sünnet, Peygamberimizle irtibatı güçlendiren bir bağdır. Kurban da bu bağların en canlı, en dokunaklı olanlarından biridir.

Kul, kurbanla Rabbine yaklaşır, kardeşlerine yaklaşır, peygamberlerin hatırasına yaklaşır.

Kurban, Hazreti İbrahim’in teslimiyetini, Hazreti İsmail’in sadakatini ve Hazreti Hacer’in tevekkülünü hatırlatan büyük bir yâd-ı cemildir. Hac menasikinde bu hatıra Mina’da  daha geniş bir anlam kazanır, Mina’nın ahdi, kurbanı yalnız bir kesim olmaktan çıkarır; Arafat’ta yumuşayan kalbin, Müzdelife’de olgunlaşan kararın ve Mina’da görünür hâle gelen teslimiyetin nişanesi olur.

Kurban, sofraya ulaşmadan önce kalpte yoğrulur. Bıçağın keskinliğinden önce niyetin berraklığı aranır. Hayvanın bedeninden önce kulun içindeki bağlılıklar imtihana çekilir. İşte bundan dolayı kurban, görünen tarafıyla bir kesim, görünmeyen tarafıyla ise kulluğun en derin muhasebelerinden biridir. Daha sofraya gelmeden içimizde bir teraziyi çalıştırır: Ben neyi Allah için verebiliyorum, neyden vazgeçebiliyorum, hangi bağlılığımı Rabbimin rızası için geride bırakabiliyorum?

İBADET VE ŞÜKÜRDÜR KURBAN

Allah’ın, kuluna verdiği nimetlerden duyulan minnettarlığın ifadesidir. Kevser suresindeki kısa fakat derin ilahî emir, nimete karşı kulluk tavrını namaz ve kurbanla birleştirir: “Şüphesiz biz sana Kevser’i verdik. Öyleyse Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.” (Kevser 108/1-2). Namaz kulun bedeni, kalbi ve ruhuyla Rabbine yönelişidir. Kurban ise malın, imkânın, sevginin ve bağlılığın Allah yolunda takdim edilişidir. Kula verilen her nimetin kendi türünden bir karşılığı olsa da değişmeyen şükür vesileleri, namaz, infak, kurban ve salih amellerdir.

Akika kurbanı çocuk nimetine şükrün, adak kurbanı kabul edilen duaya minnetin, Kurban Bayramı günlerinde ibadet niyetiyle kesilen udhiyye kurbanı ise Allah Tealâ’nın sayısız nimetlerine karşı kulluk bilincinin bir ifadesidir. Kul, kurbanla şunu söyler: “Rabbim, verdiğin her şey Senindir. Ben de Senin kulunum. Bana emanet ettiğini yine Senin rızan için Sana takdim ediyorum.”

Kesilecek hayvanın kurbiyete vesile olması için niyetin duru olması gerekir. Kurban, yalnız Allah için kesilir. En’âm suresinde müminin bütün varlığını Allah’a adaması şu ifadelerle dile gelir: “Şüphesiz benim namazım, kurbanım ve bütün ibadetlerim, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi olan Allah içindir.” (En’âm 6/162). Hayat ve ölüm arasındaki her şeyin Allah için olması gerektiği burada açıkça bildirilir. Kurban da bu teslimiyetin özel bir nişanesidir.

EN BÜYÜK VE EN YÜCE OLANIN İLANIDIR BESMELE VE TEKBİRLER

Yalnız O’nun adına ve O’nun adını yüceltmek için kesilir kurban. “Bismillahi Allahu ekber” deyişimiz bundandır. Allah’ın adıyla başlar bir hayvanın kurban olma yolculuğu, O’nun büyüklüğünü ilan ve ikrar eden besmele ve tekbirlerle bir ibadetin ilk rüknü eda edilir.

En’âm suresinde helal lokmanın tevhid ile ilişkisi şu ölçüyle kurulur: “Şayet O’nun ayetlerine iman etmişseniz, Allah adına kesilen hayvanlardan yiyin.” (En’âm 6/118). Burada kurbanın tevhidle derin bağı görünür hâle gelir. Kesim anında dillerden yükselen zikir, yalnız bir söz kalıbı olarak kalmaz; iman tazelenir, ahit yenilenir, kulluk bilinci dirilir.

Eller titremez, yürekler titrer. Bir an susar her şey, tekbirler yükselir: “Bismillahi Allahu ekber.”  Kul o anda bir kez daha anlar: Verdiği de kendisinin değildir, vazgeçtiği de. El hareket eder, fakat asıl yöneliş kalptedir.

“Bismillahi Allahu ekber” sadâsı yükseldiğinde mümin, Allah’ın adını anmakla kalmaz; O’nun azametini, kudretini ve mutlak hükümranlığını da ikrar etmiş olur.

En büyük olmaya layık olan, gerçek güç ve kudret sahibi O’dur.  “Bismillahi Allahu ekber”

Göklerin ve yerin hâkimi, bütün âlemlerin Rabbi O’dur. Gerçek güç ve kudret sahibi O’dur.

Yücelerden daha yüce, büyüklerden daha büyük olan, tek Rab, tek Melik, tek İlah ancak O’dur. “Bismillahi Allahu ekber”

Bu iman cümleleri yankılandıkça dillerde, bütün büyüklenmeler küçülür, bütün sahte güçler sönükleşir, bütün benlik iddiaları yerini kulluk şuuruna bırakır. Gücünü Allah’tan alan kul, hiçbir fani gücün karşısında ezilmez, Rabbine dayanmanın izzetiyle ayakta durur.

Kurban tekbiri, bu yüzden yalnız kesim anının sözü sayılmaz; kalbin, nefsin ve hayatın merkezine Allah’ın büyüklüğünü yerleştiren bir iman ikrarıdır.

Kesim esnasında müminin kalbinden şu niyaz da yükselir: “Ben, Hakk’a yönelen bir kul olarak yüzümü, gökleri ve yeri yaratana döndürdüm. Ben, Allah’a ortak koşanlardan değilim.” (En’âm 6/79). Bu teslimiyet, Hazreti İbrahim’in hanif duruşunu bu güne taşır. Kurban bu yönüyle bir kulluk cümlesidir. Asıl kesilmesi gereken şey, kulun içindeki kibir, nifak, riya, gaflet, hırs ve benliktir.

Toprağın sessizce aldığı emanet, kula sahiplik iddiasının ne kadar zayıf olduğunu hatırlatır. Veren Allah’tır, emanet eden Allah, kabul edecek olan yine Allah’tır celle celâlüh.

ANMAK, ARAMAKTIR, ANILMAK İSE SADAKATLE İZ BIRAKMAKTIR

En güzel örnek olarak nitelenen bir İslam ailesinin adanmışlığıdır aranan. Duası kabul edilen Hazreti İbrahim’in, çölün ortasında tevekkülüyle yol açan Hazreti Hacer’in, emre rızasıyla teslimiyetin zirvesine çıkan Hazreti İsmail’in ve bütün bu hatırayı ümmetine yaşayarak öğreten Peygamberimizin hayatındaki her sahne, lisan-ı sıdk ve yâd-ı cemil ile kıyamete kadar hatırlanacaktır. Her anma, aynı zamanda bir arayıştır. Onları ananlar, kendilerini onlara yaklaştıracak davranışları da ararlar. Hazreti İbrahim’i anmak, iman ve teslimiyeti aramaktır. Hazreti Hacer’i anmak, tevekkülle gayreti birleştirmeyi öğrenmektir. Hazreti İsmail’i anmak, rızayı ve sadakati aramaktır. Peygamberimizi anmak, bütün bu hatıraları sünnetin edebiyle hayata taşımaktır. Kurban kesmek ise Allah yolunda verebilmeyi, vazgeçebilmeyi ve teslim olabilmeyi aramaktır.

Allah’ı anmak için salih amel işleyen kulların üzerine rahmet iner, kalplerine sekînet dolar, bulundukları ortamda meleklerin kuşattığı bir huzur iklimi oluşur. Kul Rabbini andıkça yalnız geçmişin kutlu hatıralarına bağlanmaz, salih amellerle Allah katında adı anılan, kulluğuyla itibar kazanan, hayırla yâd edilmeye layık bir makama da yükselir. Kurban da böyle bir salih ameldir. Kul, Allah için verdiğinde, Allah için vazgeçtiğinde ve Allah için teslim olduğunda imanını görünür kılan bir şahitlik ortaya koyar. Salih amellerle kulun adı göklerde hayırla anılır, yeryüzünde ise sadakat ve vefa izi bırakır.

GÖKTEN GELEN İLAHİ ARMAĞANDIR KURBAN

Kesilen her kurban, Hazreti İsmail’in yaşaması için gökten gelen ilahî armağanı hatırlatır. Sanki biz yaşayalım diye Allah’ın lütfuyla bize sunulan bir ikramdır o.

Üstad Sezai Karakoç, “Ey, dağların nefis ve saf havasında yüze yüze gelişen mübarek yaratıklar, hoş geldiniz!… Din uğruna canı feda etmenin canlı sembolleri, şehrin çeliğine kanınızla su vermeye geldiniz!” diye seslendiği kurbanla ilgili şu tespitte bulunur:”…sanki o anda kendisi ölecekken, o hayvancağız, kendisinin yerine ölmekle ödevlendirilmiştir. Hazreti İsmail’in yerine koçun kurban edilmesi gibi. Bu alanda kurban, bir nevi, hayvanın şehidi gibidir.” (Dirilişin Çevresinde, s. 11-13)

ADAMAK VE ADANMAKTIR KURBAN

Kurban, dirilmek ve diriltmek için vermek, vermekle arınmak, arınmakla Allah’a yaklaşmaktır. Hazreti İbrahim halim ve merhametli bir baba olduğu hâlde Allah’ın emri karşısında tereddütsüz teslimiyet göstermiştir. Hazreti İsmail de ilahî emir karşısında rıza, sabır ve tevekkül ile adanmıştır.

Adayan cananından, adanan canından vazgeçebilmenin imtihanını vermiştir. Allah onların kalplerini takva ile imtihan etmiş, iki büyük fedakârlık örneğinden insanlığa kalan kurban hatırası, teslimiyetin ve takvanın şiarı olmuştur. Hacc suresinde gelen şu ilahî ölçü, bu şiar bilincini kalbin takvasına bağlar: “Allah’ın şiarlarına saygı göstermek, kalplerin takvasındandır.” (Hacc 22/32). Şiarlara gösterilen hürmet, kalpteki derin kulluk bilincinin dışa yansımasıdır.

FEDAKÂRLIKTIR KURBAN, CANLARIN CANI UĞRUNA CAN VEREBİLMEYİ ÖĞRENMEKTİR

Allah yolunda infakın ve fedakârlığın zirvesi, en sevdiğini bu yola adayabilmektir. Birr’e ulaşmanın yolu, Âdem’in oğlu Habil gibi en güzel olanı Allah’a takdim etmekten geçer. Katıksız yürekler, Allah için verirken eksik olanı değil, kıymetli olanı seçer. Mâide suresinde Hazreti Âdem’in iki oğlunun kıssası üzerinden verilen ölçü, kabulün takvaya bağlı olduğunu bildirir: “Allah ancak takva sahiplerinden kabul eder.” (Mâide 5/27). Kabul kapısı, şekilden çok kalbin kıvamına, takdimin ardındaki samimiyete ve kulluk hassasiyetine açılır.

Kurban ile kul, vermenin ahlâkını öğrenir. Kul, bazen elindekini verir, bazen sevdiğini, bazen alışkanlıklarını terk eder, bazen nefsinin istediği şeyi Allah rızası için bırakır. Fedakârlık, maldan eksilmenin ötesinde kalpteki fazlalıkları temizlemektir. Tüm çirkin duygu, düşünce ve davranışlardan  arınmadıkça kurbanın ruhu tam manasıyla idrak edilemez. Fedakârlık miktarla sınırlı kalmaz; kalpte açtığı yerle, nefiste kırdığı kabukla, kardeşliğe kattığı sıcaklıkla anlam kazanır.

Vermek, maldan bir parçayı ayırmakla başlar, nefsin kabuğunu kırmakla kemale erer. Kimi zaman sofraya et bırakılır, kimi zaman bir yetimin yüzüne tebessüm, kimi zaman uzak bir coğrafyaya kardeşlik eli. Kurban, mümine şunu öğretir: Allah için verilen hiçbir şey kaybolmaz; rahmete, duaya ve berekete dönüşür.

ARINMAKTIR KURBAN

Kurban, nefislerin tezkiye edilmesi için derin bir vesiledir. Peygamberimizin kurbanla nefis terbiyesi arasındaki bağı kuran şu irşadı, ibadetin iç boyutuna dikkat çeker: “Kestiğiniz kurbanlarla nefsinizi arındırın.” (Tirmizî, Edâhî 1). Mala düşkünlük, bencillik ve cimrilik bu ibadet vesilesiyle terbiye edilir. Kan toprağa düştüğünde yalnız bir kesim gerçekleşmez, kulun iç dünyasında yeni bir sayfa açılır. Kul, kendi içinde bir kapının aralandığını hisseder. Biraz daha hafif, biraz daha mahcup, biraz daha umutlu… Kurban, insanın içindeki ağırlıkları toprağa bırakıp merhametle yeniden doğrulmasıdır.

Kurbanın kanı toprağa düşerken müminin kalbinde merhamet, takva ve teslimiyet yeniden filizlenmelidir. Aksi hâlde zahirî işlem tamamlanır ve fakat ibadetin ruhu eksik kalır. Kurban kesen elin, aynı zamanda yetimin başını okşaması; kurban eti dağıtan kişinin, gönül almayı da bilmesi gerekir. Kurban, merhametle tamamlanır.

KESİLEN HER KURBANLA AHİT TAZELENİR

Kul, Rabbine verdiği söze sadakatini farklı vesilelerle ilan eder. Bazen bu sadakat malından vermekle gösterilir, bazen zamanını adamakla, bazen ilmini paylaşmakla, bazen de canını Allah yolunda ortaya koymakla. Sadakatin en yüce mertebesi, şehadetle mühürlenen bir adanmışlıktır.

Ahde sadakatin zirvesidir şehadet. Şehitler, verdikleri sözü kanlarıyla tasdik eden, canlarını Allah yolunda feda ederek ahdin zirvesine yürüyen seçilmiş kullardır. Ahzâb suresinde sadakat ehli müminler için kullanılan ifade, bu ahdin büyüklüğünü hissettirir: “Müminlerden Allah’a verdikleri söze sadık kalan nice yiğitler vardır. Onlardan kimi adağını yerine getirmiş, kimi de beklemektedir. Onlar sözlerini asla değiştirmemişlerdir.” (Ahzâb 33/23).

Ahde sadakat, müminin hayatını taşıyan ana damarlardan biridir, kurban da bu sadakatin görünür nişanelerinden biri olarak kalbe işlenir. Şehitlerin kanıyla mühürlediği o büyük ahit, kurban ibadetinde sembolik bir hatırlayışa dönüşür: Allah için vermek, Allah için vazgeçmek, Allah için yaşamak ve gerektiğinde Allah yolunda feda-yı can etmek. Her kurban, canını Allah yolunda verenlerin aziz hatırasını da kalbe yaklaştırır; zira maldan verebilmek, canı emanet bilmenin ilk terbiyesidir. Kurban, şehadetin yerini tutmaz elbette ve fakat şehadete giden ahlakı hatırlatır. Canı emanet bilmek, malı emanet bilmekle başlar. Malını Allah için vermeyi öğrenen kul, gerektiğinde canını da aynı emanet şuuru içinde Rabbine arz edebilecek bir sadakat iklimine yaklaşır.

KURBAN, MEDENİYETTİR, MERHAMET VE İHSAN ONUNLA YERYÜZÜNE TAŞINIR.

Bir ibadet düşünün ki aynı anda kalbi arındırsın, sofrayı bereketlendirsin, kardeşliği diriltsin, ümmetin uzak uçlarını birbirine bağlasın. Kurban, bu yönüyle kullukla medeniyet arasında kurulan canlı bir köprüdür, gönülleri birbirine yakınlaştıran ilahî bir ikramdır. Merhamet onunla evlere girer, ihsan onunla sofralara taşınır, kardeşlik onunla uzak coğrafyalara ulaşır. Kurban bazen yoksul bir ailenin sofrasında bereket olur, bazen bir çocuğun bayram sevincine, bazen bir annenin duasına, bazen de ümmetin parçalanmış yüreğine şifa olur. Kimi zaman bir tabak yemekten fazlasıdır; bir selam, bir dua, bir kardeşlik yoklamasıdır. Kurban, bedenlere rızık, hatırlanmaya muhtaç olan ve umutla bekleyen gönüllere emniyet ve muhabbet taşır.

BURAK OLUR KURBAN; UZAKLARI YAKIN, DAĞINIK GÖNÜLLERİ ÜMMET KILAR.

Mina’nın vadilerinde yankılanan tekbirler yalnız orada kalmaz; kurban kesilen her evde, her avluda, her köyde ve şehirde yeniden duyulur. O sesler kıtalara ve gönüllere ulaşır. Bir yerde kesilen kurban, başka bir yerde duaya dönüşür. Bir eldeki bıçak, başka bir eldeki sofraya rahmet taşır. Bir müminin niyeti, başka bir müminin yüzünde tebessüm olur.

Bütün bu manalarıyla kurban, kulun Rabbine sunduğu sessiz bir şahit, kalbin derinliklerinden yükselen bir ahit, kardeşe uzanan merhametli bir eldir. Et pay ediliyor olsa da asıl paylaşılan rahmettir. Toprağa kan damlasa da dirilen kalptir. Tekbir dilden yükseliyor olsa da asıl yankısı gönülde büyür.

Hamdolsun kurbanı bizim için burak kılıp uzağı yakın edene. Hamdolsun yakından daha yakın olana. Hamdolsun Rezzâk olana, Kerîm olana, Rahîm olana.

Selam olsun emre itaat eden, sözünün eri olan atamız İbrahim’e. Selam olsun fedakârlık timsali annelerin sultanı Hacer annemize. Selam olsun rızanın ve teslimiyetin sembolü olan kurban oğul İsmail’e ve selam olsun âlemlere rahmet olarak gönderilen aleyhissalâtü vesselam Efendimize.  

Allah’ım, kurbanlarımızı yalnız kesilmiş birer hayvan olarak bırakma; onları nefsimizi arındıran, ahdimizi yenileyen, bizi Sana ve kullarına yaklaştıran, mazlum gönül coğrafyamızın felahına birer vesile eyle. Her kurbanı kalbimizde yenilenen bir imana, kökleşen bir mensubiyete, artan bir mesuliyete, keskinleşen bir kulluk bilincine ve tazelenen bir ahde dönüştür.

“Allahümme salli alâ Muhammed ve alâ âl-i Muhammed, kemâ salleyte alâ İbrahim ve alâ âl-i İbrahim. İnneke hamîdun mecîd.”