Mekke’de hac yolculuğunun menasiki tamamlanır. Medine’de ise o yolculuğun kalbe, söze, davranışa ve hayata nasıl taşınacağı daha derinden anlaşılır.

Kâbe insana merkezi, Arafat muhasebeyi, Müzdelife sükûneti, Mina iradeyi öğretir. Hira, vahyin “oku” emanetini; Sevr ise tevekkülü, sadakati ve dostluğu hatırlatır. Medine’ye gelince bütün bu dersler başka bir renge bürünür. Peygamberimizin sünnetinde güzelleşir, güzel ahlakta görünür hâle gelir.

YESRİB’DEN MEDİNE-İ MÜNEVVERE’YE: MEDENİYETİMİZİN DİRİLİŞİ

Medine’ye yönelen hacı, yalnız bir şehre gitmez. Kalbinde yıllardır taşıdığı hasrete yürür. Nübüvvetin terbiyesine, sünnetin zarafetine, ümmete bırakılan mukaddes emanete yaklaşır. Şehrin ufku göründükçe gönülde başka bir iklim açılır. Sesler kısılır. Adımlar hızlanır. İçten içe mahcup bir sevinç, sessiz bir kavuşma başlar.

Mescid-i Nebevî’de hacı, ibadetin huzurunu ve cemaatin diriltici ruhunu düşünür. Adaletle yoğrulmuş bir yönetim ahlakını görür orada. Suffe’de ilim ve irfanın bereketini, muhacir ile ensarın kardeşliğinde birlik ve dayanışmanın derinliğini hisseder. İlk İslam toplumunun siyasi, idari ve askerî kararları burada olgunlaşmıştır. Elçiler burada kabul edilmiş, istişare burada hayat bulmuş, emanet ve adalet burada insanlığın önüne örnek bir medeniyet olarak konulmuştur.

Hacı, Medine’nin her durağında ayrı bir dersle karşılaşır. Mescid-i Nebevî’de namazın ve cemaatin ruhunu; Ravza-i Mutahhara’da vuslatı, sekineti ve muhabbeti; Cennetü’l-Bakī‘de faniliği, vefayı ve istikamet muhasebesini yeniden düşünür.

Kubâ’da temiz başlangıcı, samimiyeti ve takvayı; Bedir’de imanı, cesareti ve tevfik-i ilâhîyi; Uhud’da istişareyi, şehadeti, itaati, sadakati ve emaneti kalbine taşır. Kıbleteyn’de teslimiyeti; Hendek’te sabrı, tedbiri ve direnişi tefekkür eder. Her mekân, hacının kalbine başka bir kapı açar.

Bu yazıda Medine’yi yalnız ziyaret edilen mekânlar üzerinden okumayacağız. Her durağın hacdan dönen kişiye bıraktığı hayat dersine bakacağız; zira Peygamberimize duyulan muhabbet yalnız selamla, hasretle ve gözyaşıyla tamamlanmaz. O’nun sünnetine sahip çıkmakla, güzel ahlakını hayata taşımakla, bıraktığı emaneti korumakla kemale erer.

Hac Mekke’den dönünce başlar, Medine’den dönünce sünnetle derinleşir.

MESCİD-İ NEBEVÎ: HUZURUN VE MUHABBETİN MERKEZİ

Medine’ye varan hacının ilk yönelişi Mescid-i Nebevî’ye olur. Avluya yaklaştıkça kalp ağırlaşır, söz azalır, bakışlar derinleşir. Uzaklardan beri taşınan hasret, bu defa somut bir huzura dönüşür. Yeşil kubbe karşısında insan, yıllardır dilinde taşıdığı salavatın kalbinde nasıl yankılandığını hisseder. Asırların muhabbeti, bir anda gönlü kuşatır. Kalbin derinliklerinde yıllardır saklı duran hasret birden uyanır. Bakışlar mahcup, gönül titrek hâle gelir. Nice yol, nice bekleyiş, nice dua bu eşiğe gelir dayanır.

Mescid-i Nebevî’ye yaklaşan kişi, daha kapıdan girmeden bir edep iklimine davet edildiğini hisseder. Burada yüksek ses bile insanın içine ağır gelir. Söz incelir. Bakış yumuşar. Kalp kendine çekidüzen verir. Peygamberimizin huzurunda edebin nasıl korunacağını öğreten ilahî ölçü, hacının kalbine şöyle seslenir:

“Ey iman edenler! Seslerinizi Peygamber’in sesinin üstüne yükseltmeyin. Birbirinize bağırdığınız gibi Peygamber’e yüksek sesle bağırmayın; yoksa siz farkına varmadan amelleriniz boşa gidiverir.” (Hucurât, 49/2)

Bu ikaz, Mescid-i Nebevî’nin duvarlarında yalnız göze ilişmez, kalbi de terbiye eder. Burada ayaklar kadar sesler de edeple yürümelidir. Nâbî’nin meşhur beyti, bu derin edebi, asırlar içinden bugüne taşır:

“Sakın terk-i edepten, Kûy-ı Mahbûb-ı Hüdâ’dır bu.

Nazargâh-ı İlâhî’dir, Makam-ı Mustafa’dır bu.”

Şair, bu mısralarda Medine’nin sıradan bir şehir, Mescid-i Nebevî’nin de sıradan bir mekân olmadığını hatırlatır. Burası Allah’ın sevgili kulunun yaşadığı, yürüdüğü, ümmetini yetiştirdiği beldedir. Burada atılan her adımın, söylenen her sözün ve taşınan her duygunun edeple yoğrulması gerekir. Medine’ye gelen hacı da bu inceliği hisseder; sesini kısar, nefsini susturur, kalbini dinlemeye başlar.

Mescid-i Nebevî’ye giren hacı, yalnız bir mescide adım atmış olmaz. Peygamberimizin inşa ettiği kardeşlik, ilim, ibadet, adalet ve merhamet iklimine girer. Orada namaz başka bir sükûnet verir insana. Kur’an-ı Kerim okumak başka bir derinlik kazandırır. Dua etmek, susmak, beklemek… Hepsi kalbi incelten bir terbiyeye dönüşür.

Bir namaz mekânı olduğu kadar bir medeniyet mektebidir Mescid-i Nebevî. Hayatın kenarında duran bir yapı olmaktan çıkar, hayatın kalbine yön veren bir merkez hâline gelir.

Peygamberimizin hicretiyle Yesrib, adı değişen bir şehir olarak kalmadı. Ruhu değişti. İstikameti değişti. Ufku genişledi. Medeniyet yurdu oldu.

Kabile çekişmeleriyle yorulmuş bir beldeydi Yesrib. Evs ve Hazrec arasındaki uzun kırgınlıkların izini taşıyordu. Kalpler dağınık, güven zayıf, huzur yaralıydı.
Peygamberimiz geldi.

Vahyin ışığıyla…

Güzel ahlakın kuşatıcı diliyle…

Merhametin iyileştirici eliyle…

Bu şehir yeniden dirildi.

Mescid-i Nebevî bu dirilişin kalbiydi. Namaz orada kılındı. İlim orada öğretildi. Kardeşlik orada pekişti. Muhacir ile ensar orada kaynaştı. Fakir ile zengin, genç ile yaşlı, siyah ile beyaz aynı safta buluştu. Üstünlüğün soyda, servette, kabilede arandığı eski anlayış geride kaldı; takva, emanet, adalet, merhamet ve güzel ahlak yeni hayatın temeli oldu.
Medine’de kurulan bu hayatın merkezinde Peygamberimizin örnekliği vardı. Müminin şahsiyetini inşa eden en büyük rehberlik, şu ilahî beyanla insanlığa gösterildi:

“Andolsun, Allah’ın Resûlü’nde sizin için; Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı uman, Allah’ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır.” (Ahzâb, 33/21)

Peygamberimiz Medine’de mescidi merkeze alarak bir hayat kurdu.

Doğrulukla beslenen…

Emanetle ayakta duran…

Adaletle korunan…

Merhametle yumuşayan…

Kardeşlikle güçlenen bir hayat.

Meseleler orada çözüldü. Gönüller orada onarıldı. Ümmet orada yoğruldu. Secdeyle sokak, dua ile davranış, ibadetle sorumluluk birbirine bağlandı. Böylece Yesrib, korkunun yerini güvene, düşmanlığın yerini muhabbete, dağınıklığın yerini vahdete bıraktığı bir huzur şehrine dönüştü.

Bugün Mescid-i Nebevî’nin avlusunda hissedilen huzur, taşın ve toprağın sessizliğinden ibaret sayılamaz. O huzur, Peygamberimizin güzel ahlakıyla yoğrulmuş bir medeniyetin hatırasıdır. O muhabbet, asırlardır milyonlarca müminin kalbinde yaşayan ümmet şuurunun yankısıdır.

Yeşil kubbenin altında çoğalan hasret…

Saf saf dizilen gönüllerde incelen edep…

Salât u selamla titreyen diller…

Hepsi aynı hakikati fısıldar:

Medine, muhabbetle kurulan bir medeniyetin adıdır.

Medine, hacıya şunu öğretir:

Huzur; namazla, mescidle, cemaatle, sünnetle ve güzel ahlakla kurulan bir hayatın meyvesidir.

SELAMDAN SALAVATA, MUHABBETTEN MESULİYETE

Peygamberimiz Medine’yi teşrif ettiklerinde sokaklar sevinçle dolmuş, gönüllerden muhabbet taşmış, evlerin damlarından hasret türküleri yükselmişti. Bugün de Ravza-i Mutahhara’nın eşiğinde bekleyen her mümin, o ilk kavuşmanın asırlar içinden gelen yankısını hisseder. O gün Medine’yi kuşatan muhabbet, bugün mahcup bir selama dönüşmüştür.

“Esselâmü aleyke yâ Resûlallah...”

Ey gönüllerimize rahmet ufku açan Nebî, ey karanlık gecelerde yolumuzu aydınlatan kutlu rehber...

“Esselâmü aleyke yâ Nebiyyallah...”

Senin davetinle uyandı kalpler. Seninle tanıdı insan kulluğun izzetini. Seninle öğrendi doğruluğu, emaneti, merhameti ve hayâyı.

“Esselâmü aleyke yâ Habîballah...”

Ey Allah’ın sevgilisi, ey ümmetinin derdiyle dertlenen Nebî, ey müminlere karşı çok şefkatli ve çok merhametli olan...

Kalplerimiz senin muhabbetinle dolsun isteriz. Dillerimiz salavatla güzelleşsin. Hâlimiz sünnetinle olgunlaşsın.

İşte o anda zaman duraklar. Kelimeler azalır, mana büyür.

Salavat, asırlar boyunca kesilmeyen bir irtibatın, ümmet ile Peygamberi arasındaki sevgi bağının dile gelişidir. Hürmettir, duadır, vefadır, muhabbettir.

Bu muhabbet bağını ilahî bir davete dönüştüren hitap, müminin kalbine şöyle seslenir:

“Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber’e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de O’na salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin.” (Ahzâb, 33/56)

Ne büyük şeref... Allah’ın salât ettiği bir Nebî, meleklerin salât ettiği bir Nebî ve o büyük halkaya katılmaya davet edilen müminler...

Ravza’nın yakınında okunan her salavat, bu ilahî davete verilen bir cevap gibidir.
Allahümme salli alâ Muhammed ve alâ âli Muhammed...

Sessizlik çöker etrafa. Dudaklar kıpırdar, kalp genişler, ruh hafifler.

Peygamberimiz de bu yakınlığın sırrını şöyle haber verir:

“Sizden bana en yakın olan kimse beni çokça salât ve selamla yâd edenlerdir.” (Tirmizî, Vitr, 21/484)

Yakınlık; mesafeyle, yıllarla veya mekânla ölçülmez. Muhabbetle, hatırlamakla, salât u selamla ölçülür.

Bir başka rivayet ise gönülleri ürperten bir ikaz taşır. Peygamberimizin adı anıldığında salât u selam getirmek, ümmetin diri tuttuğu en mühim vefa nişanelerinden biridir. Ümmet olmak kuru bir mensubiyetle sınırlı kalmaz; canlı tutulan bir bağa, ahlakla desteklenen bir sadakate dönüşür. Salavat o bağın nefesi, dili ve hatırasıdır.

“İsim, müsemmâyı celbeder.” Her salavat-ı şerife, Peygamberimizin yüce ahlakını, müstesna faziletlerini ve ümmetine olan rahmetini yeniden hatırlatır. Dilden geçer, kalbe iner; kalpte kök salar, davranışlara yansır.

Salavat, yalnız dudaklarda dolaşan bir zikir olarak kalmamalıdır. Muhabbeti büyütmeli, sünnete bağlılığı kuvvetlendirmeli, merhameti çoğaltmalı ve hayatı güzelleştirmelidir.

Peygamberimizin adıyla dirilen dil, O’nun ahlakıyla güzelleşen bir hayata yönelmelidir.
Ravza’da verilen selam, yalnız bir ziyaret cümlesi olarak kalmaz. Bir ahde, bir söz verişe dönüşür.

“Esselâmü aleyke yâ Seyyide’l-Mürselîn...”

Ey peygamberlerin efendisi... Sana ümmet olmakla şeref bulan bizler; yolundan ayrılmamaya, merhameti çoğaltmaya, doğruluğu korumaya, emanete sahip çıkmaya, hayâyı kuşanmaya ve vefayı büyütmeye niyet ederiz.

“Esselâmü aleyke yâ Rahmeten li’l-âlemîn...”

Ey âlemlere rahmet olarak gönderilen...

Senin ümmetin olmakla şeref bulan bizler; rahmetini anan, onu hayatına taşıyan kullardan olmayı niyaz ederiz. Kin yerine merhameti büyütmeye, ayrılık yerine kardeşliği güçlendirmeye, öfke yerine affı kuşanmaya gayret ederiz.

Bize emanet ettiğin rahmet ahlakını ailemizde, komşuluğumuzda, ticaretimizde, eğitimimizde ve bütün ilişkilerimizde yaşatmaya söz veririz. Mazluma ve yetime kol kanat germeyi, dertliye umut olmayı, kötülüğü ortadan kaldırmayı, iyiliği çoğaltmayı ve güzelliği yaymayı kulluğumuzun bir parçası biliriz.

Ey âlemlere rahmet olarak gönderilen Nebî...

Sana salât, sana selam; ehl-i beytine, ashabına ve kıyamete kadar yolunu izzetle taşıyan ümmetine de selam olsun.

Böylece Ravza’da verilen selam, rahmeti hayata taşıma ahdine dönüşür.

Bazen cümleler yetmez. Bazen göz konuşur, bazen sessizlik, bazen yalnız kalp...
Orada insan şunu hisseder:

Peygamberimize muhabbet, bir duygu olmanın ötesinde bir mesuliyettir.

O’nun adını anmak güzeldir. O’nun yolundan yürümek daha büyük bir sadakattir. O’nu sevmek; ümmetine merhametle bakmayı, sünnetini hayatın ölçüsü yapmayı ve ahlakını davranışlarda yaşatmayı gerektirir.

Hazreti Ebubekir ve Hazreti Ömer’in kabirleri de bu selamın içinde ayrı bir ders verir. Biri sadakatin timsali, diğeri adaletin... Peygamberimizin yanında ebedî komşuluk. Ne büyük lütuf, ne büyük vefa, ne büyük yakınlık...

Hacı, bu manzara karşısında yol arkadaşlığını, davaya omuz vermeyi, sadakati ve fedakârlığı düşünür.

Dönüş yolunda şunu anlar:

Selam Ravza’da söylenir, sadakat ise hayatta ispat edilir.

Dilinde salavat, hâlinde sünnet, ilişkilerinde merhamet, kararlarında adalet, ticaretinde emanet, aile hayatında nezaket, ümmete bakışında şefkat...

İşte Peygamberimizi selamlamanın gerçek karşılığı budur.

RAVZA: CENNET BAHÇESİNDEN HAYATA TAŞINAN İNCELİK

Mescid-i Nebevî’de gönüllerin en çok yöneldiği yerlerden biridir Ravza-i Mutahhara. Bir eşik gibi; geçilmesi güç, aşılması hüzünlü. Bir bekleyiş gibi; saatlerce, bazen günlerce. Bir cennet kokusu gibi; görünmez ama içe işler, gitmez…

Peygamberimizin “Evimle minberim arası cennet bahçelerinden bir bahçedir.” buyurduğu bu mübarek mekân, hacının kalbinde tarifsiz bir özlem uyandırır. Orada namaz kılmak, dua etmek, birkaç dakika olsun sükûnetle durabilmek büyük bir lütuf gibi gelir insana.

Ravza’ya yaklaşmak isteyen kalabalıklar içinde hacı, yine bir edep imtihanı yaşar. Bekler, sabreder, acele etmek ister, kendini tutar, yaklaşmak ister, incitmemeyi öğrenir. Yanında gözyaşıyla bekleyen nice insan vardır. Herkesin duası, hasreti, mahcubiyeti bulunur.
Ravza, insana cennet bahçesine yakışan bir ahlakla yürümeyi öğretir.

Oraya varmak kadar, oraya layık bir kalp taşımak da önemlidir. İterek, kırarak, başkasının duasını gölgeleyerek kazanılmış bir yer, kalbe huzur vermez. Ravza’nın terbiyesi açıktır: Peygamberimizin huzuruna yaklaşmak isteyen kişi, önce O’nun ahlakına yaklaşmalıdır.

İncitmeyen bir ahlak, kolaylaştıran bir dil, merhamet eden bir yürek…

Hacı Medine’den döndüğünde Ravza’nın bu inceliğini hayatına taşımalıdır. Evini kırıcı sözlerden korumalı, işini haksızlıktan arındırmalı, çevresine cennet bahçesinden esen bir nezaket taşımalıdır. Gönülleri daraltan kişi olmamalı hacı, bilakis gönüllere ferahlık veren kişi olmalıdır; zira Peygamberimize muhabbet, insanın hâlinde yumuşaklık, dilinde zarafet, davranışında emniyet doğurmalıdır.

Ravza’da öğrenilen edep, hayata taşınırsa anlam kazanır.

ERBAİN: NAMAZLA TERBİYE OLAN ZAMAN

Medine’de hacıların önem verdiği uygulamalardan biri de Mescid-i Nebevî’de kırk vakit namaz kılmaya gayret etmektir. Erbain olarak bilinen bu gayret, hacının zamanını mescid merkezli bir disipline bağlar.

Sabahın seheri; henüz karanlık dağılmadan açılan gözler, erken vaktin soğuk sükûnetiyle dolan kalpler. Öğlenin aydınlığı; yüzleri kavuran Hicaz güneşinin altında saf tutan gönüller. İkindinin durgunluğu; zamanın yavaşladığı, düşüncenin derinleştiği o sessiz dilim. Akşamın mahzun vakti; hızla sönen ışığın ardından yükselen ezan. Yatsının sükûneti; gece başlamadan kalbi bir kez daha Rabbin huzuruna taşıyan o son kavuşma…

Bütün vakitler namazla örülür. Gün dağılmaz, namazla toparlanır. Kalp savrulmaz, secdeyle yerine döner.

Kırk vakit, insana devamlılığı öğretir. Bir vakit huşu, bir vakit dikkat, bir vakit sabır, bir vakit kalabalık içinde sükûnet… Her ezan yeni bir çağrı, her saf yeni bir kardeşlik, her secde yeni bir mahcubiyet olur.

Mescid-i Nebevî’de vakit beklemek, aslında insanın kendi kalbini beklemesidir. Ezanı beklerken içini dinler hacı, safa dururken yerini yoklar, secdeye kapanırken Rabbine yakınlığını düşünür.

Hacdan döndükten sonra erbainin asıl meyvesi evde, işte, şehirde görülmelidir. Mescid-i Nebevî’de vakitleri bekleyen hacı, memleketine dönünce namazı erteleyen, geçiştiren, aceleye getiren bir hâle savrulmamalıdır. Namazı ikame etmek, vaktini korumak, huşusunu aramak, secdeden alınan istikameti hayata taşımak gerekir.

Medine’de kırk vakit namaz kılmaya gayret eden hacı, dönüşte bütün ömrünü namazla terbiye etmeye niyet etmelidir. Güne namazla başlamak, telaşın ortasında namazla durmak, günün hesabını namazla toparlamak, gecenin sükûnetine namazla varmak… İşte Medine’nin öğrettiği namaz disiplini budur.

Namaz, vakitleri düzene koyarken kalbi de istikamete çağırır.

KUBÂ: TEMİZ NİYETLE VE TAKVAYLA ATILAN İLK ADIM

Medine ziyaretinde Kubâ Mescidi’nin ayrı bir yeri vardır. Mütevazı duvarları, sade avlusu, üzerine düşen berrak Hicaz güneşiyle dışarıdan sıradan bir yapı gibi durur. İçeri girince insan başka bir şeyin farkına varır: taşların ağırlığından çok niyetin ağırlığına. Hicret yolunun ilk bereketli durağı, temiz başlangıcın hatırası, takva üzere atılmış mübarek bir temel…

İslam tarihinde inşa edilen ilk mescid olarak bilinen Kubâ, hicret yolculuğunun sabrını, niyetini ve başlangıç bereketini hatırlatır. Peygamberimiz Medine’ye varmadan önce burada konaklamış, bu mescidin temelleri takva üzere atılmıştır.

Bu mübarek mescidin manevi temelini hatırlatan ilahî ölçü, hacının kalbine şöyle seslenir:

“Daha ilk günden takvâ temelleri üzerine kurulan mescid, içinde namaz kılmana elbette daha uygundur. Orada temizlenmeyi seven insanlar vardır. Allah da temizlenenleri sever.” (Tevbe, 9/108)

Kubâ’ya giden hacı, bir mescidi ziyaret etmenin ötesinde temiz başlangıçların değerini düşünür. Her büyük yürüyüş bir niyetle başlar. Hicret de böyleydi: Allah için kurulan yeni bir hayatın başlangıcı, imanla inşa edilen bir medeniyet hamlesi. Her külfetten sonra gelen nimet gibi, hicret yolculuğunun çilesinden sonra temeli takva üzerine kurulan Kubâ Mescidi doğmuştu.

Kubâ, yeryüzünde kurulacak bütün yapıların hangi manevi temele dayanması gerektiğini gösteren güçlü bir örnektir. Bu ölçü camilerle sınırlı kalmaz. Aile, okul, vakıf, kurum, şehir, devlet ve her türlü faaliyet aynı hakikate muhtaçtır: Temel takva olursa bina bereketlenir, niyet ihlas olursa emek hayra dönüşür.

Kubâ, hacıya şunu sorar: Attığın adım hangi niyetle atılıyor? Evin, işin, görevin, sözün, davetin hangi temel üzerine kuruluyor? Takva üzerine mi, gösteriş üzerine mi? Allah rızası için mi, nefsin payı için mi?

Mescitler, namazı hayatın merkezine alan bir medeniyetin kalbidir. Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur:

“Allah’ın, yüceltilmesine ve içinde adının anılmasına izin verdiği evlerde sabah akşam O’nu tesbih ederler.” (Nûr, 24/36)

Ardından gelen ayet-i kerime, bu mekânların yetiştirdiği insanı da tarif eder:

“Nice erler vardır ki ticaret ve alışveriş onları Allah’ı anmaktan, namazı dosdoğru kılmaktan ve zekâtı vermekten alıkoymaz.” (Nûr, 24/37)

Hacı döndüğünde kendi hayatında Kubâ’lar kurmalıdır.

Takva üzere başlayan işler…

Temiz niyetle atılan adımlar…

Sade ama bereketli başlangıçlar…

Bir ailede huzuru kurmak. Bir okulda hayra kapı açmak. Bir gencin elinden tutmak. Bir faaliyeti, bir hareketi ihlasla başlatmak…

Bunların her biri hayatın içindeki Kubâ’dır.

Temeli takva olan her iş, küçük görünse de bereketli bir medeniyet çekirdeği taşır.

Kubâ’nın takva üzere yükselen aydınlık mirasına karşılık, Asr-ı Saadet’te niyeti bozuk başka bir yapı da ortaya çıkmıştı: Dırar Mescidi. Görünüşte mesciddi. Hakikatte ise müminlere zarar vermek, aralarına tefrika sokmak ve nifaka merkez oluşturmak amacı taşıyordu.

“Bir de müminlere zarar vermek, inkârı güçlendirmek, müminlerin arasına ayrılık sokmak ve daha önce Allah’a ve Resulüne karşı savaş açmış olanı beklemek için bir mescid yapanlar vardır. ‘Biz iyilikten başka bir şey istemedik.’ diye yemin ederler. Allah onların kesinlikle yalancı olduklarına şahitlik eder.” (Tevbe, 9/107)

Bu ilahî ikaz, Peygamberimizi ve bütün müminleri, din kisvesi altında ortaya çıkan fitne merkezlerine karşı uyanık olmaya çağırır. Bir yapının adı, görünüşü ve iddiası tek başına yeterli ölçü sayılmaz. Asıl ölçü halis niyet, istikamet, meşru amel ve metottur. Kime ve neye hizmet ettiğidir.

Hak söze batıl karıştıran çağrılarda hayır aranmaz.

Allah rızası yerine dünyevi menfaatleri merkeze alan işlerde huzur bulunmaz.

Birlik yerine tefrika üreten oluşumlar, müminin basiretini uyandırmalıdır.

Mümin, ferasetle bakar. Sözün süsüne, yapının adına, iddianın cazibesine aldanmaz. Ne yaptığını düşündüğü kadar, niçin yaptığını ve yaptığı işin hangi istikamete yöneldiğini de yoklar.

Kubâ hacıya temiz niyetle kurulan yapının bereketini öğretir. Dırar Mescidi ise bozuk niyetle yükselen yapının tehlikesini hatırlatır. Bu ders mescidlerle sınırlı kalmaz. Aileden okula, dernekten vakfa, şehirden devlete, şahsi gayretlerden cemiyet çalışmalarına kadar bütün yapılar takva, ihlas, adalet ve hayır üzere kurulmalıdır.

Temelinde samimiyet ve takva olan iş bereketlenir; temelinde fitne ve fesat olan iş ise görünüşte güçlü dursa da kalplere huzur taşımaz, yapıya şifa sunmaz; aksine ayrılık üretir, güveni zedeler ve gönüllere zehir saçar.

KIBLETEYN: YÖNÜNÜ VAHYE GÖRE DEĞİŞTİREBİLMEK

Medine ziyaretlerinde Kıbleteyn Mescidi de hacının kalbinde ayrı bir tefekkür kapısı açar. İki mihrap. Biri Kudüs’e, biri Kâbe’ye bakan. Birinde geçmiş, diğerinde zamanın dönüm noktası.

Burada kıblenin Mescid-i Aksâ’dan Kâbe’ye çevrilmesine dair hatıra yaşatılır.

Peygamberimiz, hicretten önce ve Medine’ye hicretten sonra bir müddet namazlarında Kudüs’te bulunan Mescid-i Aksâ’ya yönelmişti. Gönlünde ise Hazreti İbrahim’in kıblesi olan Kâbe’ye yönelme arzusu vardı. Nihayet hicretten bir süre sonra bu bekleyişe cevap olan ilahî emir geldi:

“Seni elbette hoşnut olacağın kıbleye döndüreceğiz. Artık yüzünü Mescid-i Harâm tarafına çevir. Siz de nerede olursanız olun, yüzlerinizi o tarafa çevirin.” (Bakara, 2/144)

Bu emir geldiğinde sahabe namaz içindeydi. Haberi duyduklarında tereddüt etmeden, gecikmeden, itiraz etmeden yönlerini Kudüs’ten Kâbe’ye çevirdiler. Kudüs’e yönelerek başlanan namaz, Kâbe’ye yönelerek tamamlandı. Bu sebeple mescid, “iki kıble mescidi” anlamına gelen Kıbleteyn adıyla anıldı.

Kıblenin değişmesi yalnız bir yön değişikliği sayılmaz, aynı zamanda teslimiyet imtihanıdır. Kur’an-ı Kerim’de kıblenin değiştirilmesinin, Peygamberimize uyanlarla gerisin geriye dönenleri ayırt etmek için bir imtihan olduğu bildirilir. (Bakara, 2/143) Böylece Kıbleteyn, vahyin geldiği anda kalbin ne kadar hazır olduğunu gösteren canlı bir ders hâline gelir.

Sahabe, alıştığı yönü terk etti; vahyin gösterdiği istikamete sarıldı. Mümin için asıl yön, alışkanlığın gösterdiği yön değil, emr-i ilâhînin gösterdiği yöndür.

Kıbleteyn, insana şu dersi verir: Mümin, yönünü kendi alışkanlıklarına göre değil, vahyin gösterdiği istikamete göre tayin eder. Bazen insan bir yola alışır, bir düşünceyi benimser, bir tavrı yıllarca sürdürür. Hakikat karşısına çıktığında yön değiştirebilmek erdem ister. Nefsini merkeze alan kişi bunu zor yapar; Allah’ın emrine teslim olan kişi ise istikametini düzeltmekten çekinmez.

Hacı Kıbleteyn’den döndüğünde kendi hayatındaki yönleri yoklamalıdır. Kalbim nereye dönük? Ailemde, işimde, kazancımda, tercihlerimde kıblem belli mi? Yanlış bir alışkanlık fark ettiğimde onu terk edebiliyor muyum? Hak bana ulaştığında yönümü düzeltebiliyor muyum?

Kıbleteyn’in hayata bıraktığı ders açıktır: Hacdan dönen kişi, yönünü her gün yeniden vahye göre ayarlamalıdır. Her karar yeni bir istikamet sorusudur.

CENNETÜ’l-BAKĪ‘: ASR-I SAADET’İN BAĞRINDA BİR İSTİKAMET MUHASEBESİ

Medine-i Münevvere’nin yanı başında mahzun, vakur, sessiz, sade ve derin bir mekân uzanır: Cennetü’l-Bakī‘.

Mescid-i Nebevî’nin yakınında, sanki Medine’nin kalbine emanet edilmiş bir hüzün gibi durur. Bir zamanlar garğad denilen dikenli çalılarla kaplı olan bu topraklar,

Peygamberimizin eliyle ümmetin en mübarek istirahatgâhlarından birine dönüşmüştür. Bugün hacı oraya baktığında yalnız bir kabristan görmez; Asr-ı Saadet’in hatırasını, sahabenin sadakatini, ehl-i beytin izzetini ve faniliğin sarsıcı hakikatini görür.

Bakī‘a yaklaşan insanın içinde başka bir sessizlik başlar. Sesler azalır. Bakışlar yere iner. Kalp kendi hesabına döner. Taşlar sade, mezarlar mütevazı, hava mahzundur. O mahzunluğun altında bir derinlik vardır; bir ağırlık, asırların birikimiyle çökmüş bir huzur. O sadeliğin içinde büyük bir ihtişam saklıdır. Dünyanın gösterişine sığmayan bir ihtişam…

Burada nice sahabe-i kiram, tabiin büyükleri, ehl-i beytin aziz fertleri ve Hak dostları medfundur. Hayâ timsali Hazreti Osman, Peygamberimizin amcası Hazreti Abbas, halası Hazreti Safiyye, ciğerparesi oğlu İbrahim, kızları Rukiyye ve Zeyneb, ümmetin göz bebeği Hazreti Fâtıma, Hazreti Hasan ve daha nice mübarek isim bu toprağın koynunda uyur. Müminlerin annelerinden birçoğu da burada, Medine’nin bağrında ümmeti bekler gibi… Ne büyük yakınlık, ne derin vefa, ne sarsıcı hatıra…

Peygamberimiz zaman zaman gecenin sükûnetinde Bakī‘a gider, orada yatanlara selam verir, onlar için dua ederdi. Medine’ye varan mümin için de Cennetü’l-Bakī‘ı ziyaret etmek, o mübarek izleri takip eden mahcup bir vefa yürüyüşüdür. İnsan orada yalnız geçmişe bakmaz; kendi sonunu, kendi yönünü, kendi ahdini de düşünür.

Bakī‘ın bugünkü sadeliği de ayrı bir ders verir. Kubbeler, süsler, gösterişli yapılar yoktur artık. Sade taşlar, sessiz mezarlar, toprağa karışmış büyük hatıralar… Gönül bilir ki asıl izzet mermerde, kubbede, nakışta aranmaz; Allah’a adanmış bir ömürde, Peygamberimize sadakatte, hakikat uğruna yaşanmış bir hayatta aranır.

Cennetü’l-Bakī‘ hacıya şunu hatırlatır: Dünya kalıcı değil, makam geçici, şöhret aldatıcı, servet emanet, ömür ise bir yolculuktur.

Burada yatanların büyüklüğü, dünyaya sahip olmakta aranmaz; dünyayı Allah rızası için aşabilme iradesinde görünür. Sahabenin izzeti de malda ve makamda ölçülmez; teslimiyette, sadakatte, istikamette ve güzel ahlakta tecelli eder.

Hacı kendi kalbine şu soruları sormalıdır: Bu yolculuğun ardında nasıl bir ömür kalıyor geride? Toprak ne alıyor, ne bırakıyor? Bıraktıklarım arasında kırılmış bir gönül var mı, sahipsiz kalan bir emanet? İstikametim belli mi; yoksa rüzgâra göre mi dönüyorum?
Cennetü’l-Bakī‘, insana her gün ölümle yüzleşmekten öte istikametle yüzleşmesi gerektiğini hatırlatır. Kalıcı olan toprağa giren beden olmayıp Allah’ın huzuruna taşınan ameldir.

Bakī‘, hacıya ölümü hatırlatır ve fakat bu hatırlatma karamsarlığa çağırmaz. Aksine, diri bir kulluğa davet eder. Daha temiz bir niyete, daha düzgün bir istikamete, daha sadık bir kalbe…

Cennetü’l-Bakī‘, susarak konuşan bir mekteptir. Toprakla anlatır faniliği, sadelikle öğretir hakikati, sahabenin hatırasıyla çağırır istikameti.

Medine’den ayrılacak hacının kalbine şu cümleyi bırakır:

İstikametini koru; sonunda herkes, yöneldiği yolun menziline ulaşacaktır.
…
Bu beşinci yazımızda Medine’nin huzur ve muhabbet ikliminde Mescid-i Nebevî’yi, Ravza-i Mutahhara’yı, Kubâ’yı, Kıbleteyn’i, Cennetü’l-Bakī‘ı ve Peygamberimize duyulan muhabbetin sünnete sadakatle nasıl hayata taşınacağını ele aldık. Medine, hacıya yalnız ziyaret edilen mukaddes mekânları göstermez; kardeşliği, merhameti, adaleti, ilmi, istikameti ve güzel ahlakı da öğretir. Burada her durak bir hatıra olmanın ötesinde bir hayat dersine dönüşür. Her ziyaret, kalpte yeni bir muhasebe kapısı açar.

Hacı artık Medine yolculuğunun son duraklarına yaklaşmaktadır. Gönlünde Ravza’nın muhabbeti, zihninde Mescid-i Nebevî’nin medeniyet ufku, kalbinde Cennetü’l-Bakī‘ın fanilik ve istikamet dersi vardır. Bu yolculuk henüz tamamlanmış sayılmaz.

Bu dizinin son yazısında Bedir’in iman ve teslimiyetini, Uhud’un sadakat ve vefa imtihanını, Hendek’in sabır, tedbir ve direniş ruhunu ele alacağız. Ardından Medine’den ayrılışın hüznüne, Ravza’ya bırakılan son selama ve hacının memleketine dönerken omuzlarında taşıdığı büyük emanete birlikte şahit olacağız.

Ahmet Türkben