Son yıllarda Türkiye'nin uluslararası arenada üstlendiği rol, klasik "Doğu-Batı arasında köprü" tanımının çok ötesine geçti. Ankara artık sadece jeopolitik konumu nedeniyle önemsenen bir ülke değil, bizzat gündem belirleyen, arabuluculuk üstlenen ve büyük çok taraflı zirvelere ev sahipliği yapan bir aktör haline geldi. Antalya'da düzenlenenen COP31 iklim zirvesi, bu dönüşümün en somut örneklerinden biri.

COP31'in Türkiye'ye verilmesi süreci, aslında kendi başına bir diplomasi hikâyesi. Türkiye'nin COP31 başkanlığı için adaylığını açıklaması 2022 yılına dayanıyor ve bu süreç Belém'deki beş günlük yoğun müzakerelerin ardından başarıyla sonuçlandı. Aday olduğu andan itibaren Avustralya ile giriştiği rekabet, bir yılı aşkın süre boyunca çözülemedi; Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, Türkiye ile bir uzlaşmaya varıldığını açıklayarak Antalya'nın ana zirveye, Avustralya ve Pasifik ülkelerinin ise hazırlık müzakerelerine ev sahipliği yapacağını duyurdu.

Ortaya çıkan formül de alışılmışın dışında: Türkiye zirvenin ev sahibi ülke sıfatıyla organizasyon ve lojistikten sorumlu olacak, Avustralya temsilcisi ise müzakereler üzerinde münhasır yetkiye sahip "Müzakereler Başkanı" rolünü üstlenecek. Uzmanlar bu paylaşımlı başkanlık modelinin BM iklim müzakereleri tarihinde bir ilk olduğunu vurguluyor. COP sürecinde başkanlık ile ev sahipliğinin ayrıldığı önceki örnekler altyapı sorunları veya iç karışıklık gibi dışsal zorunluluklardan kaynaklanırken, bu kez ayrım baştan planlanmış bir liderlik paylaşımı olarak kurgulandı. Bu ayrıntı bile, Türkiye'nin artık masaya sadece "ev sahibi" olarak değil, formülün mimarlarından biri olarak oturduğunu gösteriyor.

NEDEN ÖNEMLİ: ANTALYA'DAN KÜRESEL İKLİM MİMARİSİNE

COP31'in Türkiye'ye verilmesi tesadüf değil. Ankara, iklim diplomasisini kendi bölgesel konumuyla birleştirme kapasitesine sahip nadir ülkelerden biri. Avrupa, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya arasında kesişen bir coğrafyada bulunması, gelişmiş ve gelişmekte olan dünya arasında sıkça köprü rolü üstlenmesi ve NATO üyeliğiyle Batı kurumlarına, aynı zamanda Körfez ülkeleri ve Rusya ile sürdürdüğü yoğun temaslarla da farklı bloklara aynı anda erişebilmesi, onu bu tür bir zirveye ev sahipliği için stratejik olarak elverişli kılıyor.

Bu bağlamda COP31, sadece bir çevre zirvesi değil; Türkiye'nin "orta güç" statüsünü pekiştiren bir vitrin niteliğinde. Zirveye giden süreçte Antalya Diplomasi Forumu gibi platformların da devreye girmesi, Türkiye'nin iklim gündemini kendi diplomatik altyapısına entegre etme becerisini gösteriyor. Gelişmekte olan ülkelerin çıkarlarını savunma hedefi, Türkiye'yi Küresel Güney ile Batı arasında bir arabulucu konumuna taşırken, aynı zamanda kendi enerji dönüşüm hedeflerini de uluslararası kamuoyuna duyurma fırsatı sunuyor.

ERDOĞAN'IN KİŞİSEL DİPLOMASİ TARZI

Bu tablonun merkezinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın diplomasi anlayışı yer alıyor. Erdoğan yönetimindeki Türk dış politikası, büyük ölçüde lider düzeyinde temaslara dayanan bir tarz benimsedi. Rusya-Ukrayna savaşında tahıl koridoru girişiminden esir takaslarına, Suriye'deki rejim değişikliğinin ardından bölgesel dengelerin yeniden kurulmasına kadar pek çok dosyada Ankara'nın doğrudan söz sahibi olması, bu kişiselleştirilmiş diplomasi tarzının bir sonucu. Erdoğan, hem Batılı liderlerle hem de Rusya, Çin, İran ve Körfez ülkeleriyle nispeten açık kanallar sürdürebilen az sayıda liderden biri olarak öne çıkıyor.

BÖLGESEL VE KÜRESEL KONUMLANMA

Türkiye'nin son on yıldaki dış politikası, çok yönlü ve zaman zaman çelişkili görünen ama sonuçta esnekliğe dayanan bir strateji izledi. Suriye'de doğrudan askeri ve siyasi aktör olmak, Libya'da taraf olmak, Karabağ'da Azerbaycan'ın yanında yer almak, Afrika'da savunma sanayii ve kalkınma işbirliği üzerinden nüfuz alanı genişletmek, Körfez ülkeleriyle kırılgan dönemlerinin ardından ekonomik ve siyasi normalleşmeye gitmek — bütün bunlar, Ankara'nın kendini tek bir blokla sınırlamayan bir dış politika ürettiğini gösteriyor.

Bu çok yönlülük, Türkiye'yi büyük güçler için de vazgeçilmez bir muhatap hâline getirdi. NATO'nun ikinci büyük ordusuna sahip olması, Boğazlar üzerindeki kontrolü, İHA ve savunma sanayii ihracatındaki yükselişi, aynı zamanda G20 üyeliği ve BM sistemindeki aktif katılımı, Türkiye'yi hem güvenlik hem de küresel yönetişim tartışmalarının içine yerleştiriyor. COP31 ev sahipliği de bu resmin doğal bir uzantısı: iklim diplomasisi artık salt çevre politikası değil, enerji güvenliği, kalkınma finansmanı ve jeopolitik nüfuzun kesiştiği bir alan haline geldi ve Türkiye bu kesişim noktasında yer almak istiyor. Bu konumlanmanın bir başka boyutu da Türkiye'nin kendini artık sadece "bölgesel güç" değil, giderek daha fazla "küresel gündem belirleyici" olarak konumlandırması.