Bir Almanya seyahati sonrasında, haber okumak için laptopumdan bir Türk gazetesinin internet sitesine girdim. Sayfadaki bir reklam özellikle dikkatimi çekti. Reklam Almancaydı ve Türkiye’de faaliyet gösteren bir cep telefonu operatörüne aitti. Reklamda Türkiye’de bulunduğum süre boyunca o şirket üzerinden ‘roaming’ yapabileceğimi yazıyordu. O an düşünmeden edemedim, şirket benim Almanya’dan geldiğimi nasıl anlamıştı?

İşin daha da garibi o reklamı bir kaç gün sonra hiç görmedim. Acaba internette bana o reklamı gösteren şirket, bir süre sonra benim bir Alman olmadığımı ve roaming kullanmadığımı da mı anlamıştı?

Eminim sizler de buna benzer olaylarla daha sık karşılaşıyorsunuzdur. Sanki birileri bizi giderek daha iyi tanıyor ve internet daha kişisel bir yer haline geliyor.

Internetin kişiselleşmesine imkan veren bu sistemin temeli ise gelişmiş ‘algoritmalar’a yani bir takım bilgisayar formüllerine dayanmakta. Bu algoritmalar sayesinde internette kişiye özel reklamlar yapmak mümkün. Facebook’ta beğendiğimiz bir arkadaş, Google’da aradığımız bir kelime, Twitter’da attığımız bir mesaj, Amazon’da satın aldığımız bir ürün bu algoritmaları besliyor.

Ne işe yarar bu algoritmalar?

Algoritma, matematikte sayılarla yapılan her türlü hesaplamanın sistematik metoduna verilen bir isim veya problem çözmekte kullanılan formül olarak tanımlanabilir.

Algoritmanın kurucusu MS. 780 ve 850 yılları arasında yaşamış olan Müslüman bilim adamı El-Harezmi. Onun geliştirmiş olduğu bu bilim dalı bugün internette kullanılan bir çok aracın ve bilgisayar programının da temelini oluşturuyor.

Nasıl mı?

Bilgisayarın bir görevi yerine getirmesi için programa ihtiyacı vardır. Programlar yazılırken bilgisayara adım adım ne yapması gerektiği söylenir. Bilgisayar da verilen komutları harfiyen yerine getirir. Bilgisayara ‘ne’ yapması gerektiği belirtilirken aynı zamanda da ‘nasıl’ yapması gerektiğini ifade etmek gerekir. İşte burası bilgisayar algoritmalarının işin içine girdiği yerdir. Algoritma bir problemi çözme yöntemidir.

Örneğin Google’da bir arama yaptığınızda arama sonuçlarının iyi olması için çeşitli algoritmalar kullanılır. Hangi ülkede yaşadığınız, hangi dili konuştuğunuz, ne tür bir cihaz kullandığınız gibi veriler bu algoritmaları etkiler. Böylece aradığınız kelimelere en uygun sonuçlar alırsınız.

Ama ya Google ve benzeri sayfalar geçmişteki internet kullanım biçimlerimize bakarak bizi yönlendiriyorsa ve kullanılan algoritmalar bir tür filtre görevi görüyorsa ne olacak? Bu durumda internet giderek daha kapalı bir dünya haline gelmez mi?

Filtre balonunda mı yaşıyoruz?

Bu ilginç soruları soran kişi, internet aktivisti ve ‘Filtre Balonu’ adlı kitabın yazarı Eli Pariser.

Pariser, ABD’de yaşayan iki arkadaşından ‘BP’ (British Petroleum) kelimesini Google’da aratıp çıkan sonucun ekran görüntüsünü paylaşmalarını ister. Sonuç ilginçtir... Pariser’in arkadaşlarından birisinin arama sonucunun ilk sıralarında BP’de yatırım fırsatları çıkarken, diğerinde ise 2010 yılında Meksika Körfezi’nde yaşanan çevre felaketi ile ilgili haberler vardır.

Böylesine farklı iki sonucun çıkmasının sebebi kişiye özel arama sonucu imkanı veren algoritmalar. Bu algoritmalar geçmişteki internet kullanımımızı analiz ederek bugün ne isteyebileceğimizi tahmin etmeye çalışıyorlar. Bugün tıkladığınız bir web sayfası, yarın yapacağınız bir arama sonucunu veya göreceğiniz reklamları etkileyebiliyor.

Pariser’in dediğine göre Google tam 57 farklı parametre kullanarak kullanıcıların alışkanlıklarını tespit etmeye çalışıyor. Böylece kullanıcıların kişisel ilgi alanlarına göre ürün ve hizmet tanıtımı yapmak veya kişilerin politik görüşlerine uygun arama sonuçlarını ön plana çıkarmak mümkün.

Internetteki bilginin yoğunluğunu düşündüğümüzde bu birçok kişi çok cazip gelebilir. Ama hep benzer fikirler ve ilgi alanları arasında dolaşarak kendimizi nasıl geliştirebiliriz işte burası biraz şüpheli. Bence algoritmaların şekillendirdiği bu yeni dünya üzerinde daha çok düşünmeliyiz.

Deniz Ergürel (Medya Derneği Genel Sekreter) - Haber 7

http://medyaglob.com

twitter.com/denizergurel

facebook.com/d.ergurel