İş kazaları ve meslek hastalıklarını azaltmak ve yok etmek için getirilen İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu sorunun çözümünde eksiklerine rağmen önemli bir adım olmasına karşın, beklenen düzeyde etkileri maalesef ortaya çıkmadı. Çünkü kanunun getirdiği iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli çalıştırma/görevlendirme zorunluluğu başta olmak üzere işverenler yükümlülüklerini yerine getirmemektedir.

İşyerlerinde güvenli ve sağlıklı bir ortam oluşturmada konun uzmanı olan insanlardan yararlanmanın önemi tartışılmaz. Bu nedenle yeni kanunda iş sağlığı ve güvenliği temelde üç uzman aktörün fiili çalışmasına bağlı olarak düzenlendi, bundan dolayı bu aktörlerin görev ve sorumlulukları sistemin işlemesinde hayati öneme sahip. Bu haftadan itibaren üç yazımı bu uzmanların görev ve sorumluluklarına ayıracağım. Bunlardan ilki iş güvenliği uzmanlarıdır.

İş güvenliği uzmanı, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik öğretmenler, fizikçi, kimyager veya biyolog unvanına sahip olanlar ile üniversitelerin meslek yüksekokullarının iş sağlığı ve güvenliği programı mezunları ile bu alanda doktora yapanları ifade ediyor.

Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı gibi Bakanlık tarafından verilmiş iş güvenliği uzmanı belgelerine sahip olanlar bu unvanı kullanmaya hak kazandılar. Bu belge sahibi olmayanlar uzman olarak görevlendirilemezler.

İş güvenliği uzmanları üç sınıfa ayrılmışlardır

İşyerleri tehlike sınıflarına göre üç gruba ayrılmakta ve uzmanlar da bu tehlike sınıflarına uygun olarak sertifikalandırılmaktadır. İşyerlerindeki tehlike sınıfına göre yetkilendirilmiş olanlar uygun belgeye sahip oldukları işyerlerinde görev yapabilirler. (C) sınıfı belgesine sahip olanlar az tehlikeli sınıfta, (B) sınıfı belgesine sahip olanlar az tehlikeli ve tehlikeli sınıflarda, (A) sınıfı belgesine sahip olanlar ise bütün tehlike sınıflarında yer alan işyerlerinde çalışabilirler. Ancak yeterli iş güvenliği uzmanı olmadığı için kanunda yer alan geçici hüküm ile (C) ve (B) belgesine sahip olanlara bir üst tehlike sınıfına ait işyerlerinde görev yapma yetkisi verildi. Kanunun yürürlüğe tarihi olan  30.06 2012 tarihi esas aldığında 29.06.2016 tarihine kadar (B) sertifikasına sahip iş güvenliği uzmanları çok tehlikeli işyerlerinde, (C) sertifikasına sahip uzmanlar ise 29.06.2015 tarihine kadar tehlikeli işyerlerinde görev yapabilecekler.

İş güvenliği uzmanlarının görevleri

Rehberlik ve risk değerlendirmesi yapmak, çalışma ortamının gözetimini yapmak, tedbir aldırmak, ve denetlemek. Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin ilgili mevzuata uygun olarak planlanması konusunda çalışma yaparak işverenin onayına sunmak ve uygulamalarını yapmak veya kontrol etmek. Bakanlıkça belirlenecek iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendiren konularla ilgili bilgileri, İSG KATİP'e bildirmek.

İşyeri hekimiyle birlikte iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla ilgili değerlendirme yapmak, tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak.

İş güvenliği uzmanlarının yetkileri

İşyerlerinde önleyici ve denetleyici rolü ile iş güvenliğini sağlamakla görevli olan ş güvenliği uzmanları, hayati tehlike arz eden riskleri işverene bildirmek, makul bir süre içinde işveren tarafından yerine getirilmemesi hâlinde, Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirmek. Hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve bu hususun acil müdahale gerektirmesi halinde işin durdurulması için işverene başvurmak.

Görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapmak, gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak ve çalışanlarla görüşmek. İlgili kurum ve kuruluşlarla işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği yapmak.

İş Güvenliği Uzmanının Çalışma Süreleri

İş güvenliği uzmanları,10'dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışan başına yılda en az 60 dakika çalıştırılmaları gerekmektedir.  Diğer işyerlerinden; az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde  çalışan başına ayda en az 6 dakika, tehlikeli sınıfta çalışan başına ayda en az 8 dakika, çok tehlikeli sınıfta çalışan başına ayda en az 12 dakika iş güvenliği uzmanı çalıştırılmalıdır.

Az tehlikeli sınıfta yer alan 2000 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde her 2000 çalışan için tam gün,  Tehlikeli sınıfta yer alan 1500 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde her  1500 çalışan için tam gün,  Çok tehlikeli sınıfta yer alan 1000 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde her 1000 çalışan için tam gün çalışacak en az bir iş güvenliği uzmanı görevlendirilir. Çalışan sayısı tam gün uzman çalıştırmak için  tespit edilen sayının tam katları ise  o kadar  iş güvenliği uzmanı ek olarak görevlendirilir.

İşyerlerindeki çalışan sayısı tam gün uzman çalıştırma sayılarının  tam katlarından fazla olması durumunda geriye kalan çalışan sayısı göz önünde bulundurularak işyerlerinin tehlike derecelerine göre işçi başına çalıştırılması gereken uzman sürelerine  uygun yeteri kadar iş güvenliği uzmanı ek olarak görevlendirilir. İş güvenliği uzmanları sözleşmede belirtilen süre kadar işyerinde hizmet sunar.

İş güvenliği uzmanlarının yükümlülükleri

İş güvenliği uzmanları, görevlerini yaparken, işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamak ve verimli bir çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak, işverenin ve işyerinin meslek sırları, ekonomik ve ticari durumları ile ilgili bilgileri gizli tutmakla yükümlüdürler.

İş güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene karşı sorumludur. Çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali tespit edilen iş güvenliği uzmanının yetki belgesinin geçerliliği altı ay süreyle askıya alınır.

İş güvenliği uzmanı, görevlendirildiği işyerinde yapılan çalışmalara ilişkin tespit ve tavsiyeleri, faaliyetlerini, işyeri hekimi ile birlikte yapılan çalışmaları ve gerekli gördüğü diğer hususları onaylı deftere yazar.

İş Güvenliği Uzmanı Çalıştırmayanlar her ay 5.601 TL. Ceza Ödeyecekler

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde çalışan işçi sayısı kaç kişi olursa olsun iş güvenliği uzmanı çalıştırma zorunluluğu yürürlüğe girdi. Türkiye'deki tüm işyerlerinin çalıştırmak zorunda oldukları iş güvenliği uzmanı süresine ilişkin bilgiler  İSG Katip sisteminde mevcuttur. İşyerlerinin işe aldıkları uzmanlar veya anlaştıkları OSGB veya iş güvenliği uzmanı İSG katip sisteminden o işyerinde göreve başladığına ilişkin bilgileri sisteme girmek zorunda, Bakanlık da bu sistem sayesinde hangi işyerlerinin uzman çalıştırdıklarını ve uzmanların çalışma sürelerini takip etmektedir.

Kanunun aradığı nitelikte iş güvenliği uzmanı görevlendirmemek/çalıştırmamak suçtur ve idari para cezası var. Görevlendirilmeyen/çalıştırılmayan her iş güvenliği uzmanı için aylık 5.601TL. idari para cezası ödenecek ve  aykırılığın devamı halinde ayrıca her ay için 5.601 TL. ceza ödenmeye devam edilecektir. Bundan dolayı Önlemek Ödemekten Ucuzdur.