Cari açık rakamlarının açıklandığı şu günlerde çoğumuzda ekonomideki gelişmeleri endişe ile izleyen bir hal var. Bir tarafta Merkez Bankası’nın iç talebe yönelik aldığı tedbirlerin şimdilik sonuç vermemesi, diğer tarafta bankaların azalan likiditelerini artırma çabaları, kurlardaki oynamalar, altın fiyatları, akaryakıt fiyatları derken ekonomimizde ciddi bir hareketlilik söz konusu.

Küresel krizin ardından Türkiye gelişmiş ülkere oranla daha yüksek faiz politikası ile sıcak para için cazip olmaya devam etti. Yabancı yatırımcılar bugüne kadar vergisiz kazancı karlı buldular ve yerli yatırımcıya göre daha fazla kar ettiler. Bu nedenle de yatırımlarını artırarak devam ettirdiler. Böylece cari açığı bu şekilde finanse edeceğimizi düşündük. Aşırı para arzının yarattığı etki ile Türk Lirası aşırı değerlendi. İthalata dayalı piyasa yapısı iç talebin de tetiklemesi ve kurun buna imkan vermesi dolayısıyla dış ticaret açığını daha da artırmış oldu. Kaldı ki, bugün açıklanan rakamlara baktığımızda cari işlemler açığında dış ticaret açığının daha bir belirleyici olduğunu görebiliyoruz.

Bir ülkedeki cari açık, yüksek tansiyonlu hastayı yaşatmaya benzer. Hastanın tansiyonu kronik bir hal aldığında tıbbın yapabildiği sadece o hastanın tansiyonun belirli bir seviye üzerine çıkmaması için gerekli tedbirleri almaktır. Fakat, yüksek tansiyon vücudda uzun vadede ciddi hasarlara sebep olur.
Ekonomide de cari açık aslında nisbi olarak öngörülebilen ve tahammül edilebilen bir olgudur. Hatta, büyüme oranının bir göstergesidir. Fakat, cari açık sürekli artan ve kronik bir hal alırsa bu ekonomi için tehlike arzeder. Müdahele edilmesi gerekir.  İç talebi ciddi oranda ithalata dayalı olan ülkemizde aşırı para arzı ve aşırı değerli TL ülkeyi bir ithalat cennetine dönüştürdü ve cari açık yılın ilk çeyreğinde yıl sonu beklenen rakamın yarısına ulaştı. Merkez Bankası bu durumu çok önceden görüp tespit etti, hiç şüphesiz. Bu anlamda para politikası uygulayarak, iç talebi kırmak için piyasadan likidite çekti. Likiditeleri azalan bankalar, azalan likiditelerini finanse etmek için tekrar Merkez Bankasından borçlandılar. Çünkü, kredi talepleri artarark devam etti. Yani, iç talebi zorunlu karşılıkları artırarak frenleyemeyeceğimizi anlamış olduk. O zaman sanayi üretim endeksi rakamları da açıklanmışken hedef iç talep değil de üretim olmalı. 2011 yılı başından itibaren artarak devam eden bir sanayi üretimi söz konusuyken, iç talep yerine üretim ve ihracat hedef alınabilir. Fakat, bu kadar değerli TL ile nasıl ihracatta rekabetçi fiyatlara ulaşılır o da ayrı bir tartırşma konusu tabiki.
Daha önce de belirttiğimiz gibi, ekonomiye müdaheleler sadece para politikası araçları ile olmaz. Para politikası yanında maliye politikasını da devreye sokmak gerekir. Bu süreçte hazinenin de duruma yardımcı olması beklenebilir.

Merkez Bankası faiz oranları ve karşılık oranlarına müdahale ederek para politikası uygulamıştır. Gelinen nokta itibari ile iç talepte bir daralma ne yazıkki yaşanmamış, bilakis artarak devam etmiştir. Sıranın maliye politikasında olduğunu, yabancı yatırımcıya uygulanacak vergi ile para arzında bir denge sağlanabileceğine inananlardanım. Bu denge, beraberinde TL’ nin aşırı değerlenmesini törpüleme tedbirleri ile birlikte ithalatı azaltacak ve kur artışı ile ihracatçı biraz nefes almış olacak, dolayısıyla da cari açık azalacaktır. Ne var ki bu önlem, büyüme hızını da sınırlar. O halde durumun ağırlığına göre bir yandan TL’ nin aşırı değerini törpülerken bir yandan da büyümeyi potansiyel büyüme sınırlarına çekmeye çalışmak en doğru seçenek karması olur. Fakat, cari açığın büyüme göstergesi olduğunu, seçim öncesi büyüme rakamlarını düşük göstermeye gerek olmadığını, büyümeye devam edelim ama yerli yatırımcı bunun bedelini ödesin, açığa bu şekilde çözüm bulucaz diye düşünenler varsa da birşey diyemeyiz.

Murat Çemberci - Haber 7
mailto:Muratcemberci@unkar.com