Psikanalizin önemli kavramları: “simgesel” ve “imgesel”dir. Psikanalizde “simgesel alan” babayı yani; kültür, toplum, kadın ve erkeğin olduğu alanı oluştururken “imgesel alan” ise anne ile ayrılmadığımız tek vücut olduğumuz, doğal halimiz; bilinçdışımızdır. 

Lacan, hayatının son dönemlerinde psikanaliz çalışmalarını bu iki alan arasını ayıran bariyerin üzerine yapmıştır. Zizek de bu iki gerçekliği (simgesel, imgesel) ortadan yaran; bu iki gerçeklik arasındaki bariyere “fantazi mekânı”, “karadelik” olarak nitelendirerek psikanalize yeni yorumlar getirmiştir.

“Fantazi mekanı”nı Zizek, Patricia Highsmith'in “Karanlık Ev” adlı hikâyesini konu alarak şöyle anlatır ve yorumlar: “Olay, erkeklerin akşam barda toplanıp her zaman bir şekilde kasaba yakınlarındaki bir tepede bulunan ıssız, eski bir binayla bağlantılı olan nostaljik anıları, yerel efsaneleri -genellikle gençlik maceralarını- yad ettikleri küçük bir Amerikan kasabasında geçer. Bu esrarengiz “karanlık ev”in üzerinde bir lanet; erkekler arasında da oraya yaklaşmanın yasak olduğu konusunda üstü kapalı bir fikir birliği vardır. Eve girmenin ölümcül tehlike getirdiği varsayılır (evin perili, olduğu, evde yalnız yaşayan ve bütün bu davetsiz misafirleri öldüren bir delinin oturduğu gibi söylentiler vardır), ama “karanlık ev” aynı zamanda, hepsinin ergenlik anılarını birbirine bağlayan bir yer, kuralları, özellikle de cinsellikle ilgili kuralları ilk kez “ihlal” ettikleri, ilk sigara içtikleri yerdir de. Hikâyenin kahramanı kasabaya yeni taşınan genç bir mühendistir. “Karanlık ev”le ilgili bütün efsaneleri dinledikten sonra, meclistekilere bu esrarengiz evi ertesi akşam araştırmak niyetinde olduğunu söyler. Adamlar bu sözlere sessiz ama yoğun bir hoşnutsuzlukla tepki verirler. Ertesi akşam genç mühendis evi ziyaret eder, başına korkunç en azından beklenmedik bir şey gelmesini beklemektedir. Bu yoğun beklenti içinde karanlık, eski harabeye yaklaşır, gıcırdayan merdivenleri tırmanır, bütün odaları inceler, ama zemindeki çürüyen birkaç kilim dışında hiçbir şey bulamaz. Hemen bara döner ve meclisteki adamlara zafer kazanmışçasına bir edayla “karanlık ev” dedikleri yerin eski, b..tan, bir harabe olduğunu, esrarengiz ya da büyüleyici hiçbir yanı olmadığını söyler. Adamlar dehşete kapılır; mühendis tam oradan ayrılacağı sırada adamlardan biri hiddetle üzerine saldırır. Mühendis kötü düşer yere ve az sonra da ölür.  Adamlar yeni gelmiş bu mühendisin yaptıkları karşısında niye bu kadar dehşete kapılırlar? “Karanlık ev” erkeklere yasaktı, çünkü nostaljik arzularını, çarpık anılarını yansıtabilecekleri boş bir mekan işlevi görüyordu: genç mühendis “karanlık ev”in eski bir harabeden başka bir şey olmadığını söyleyerek, onların “fantazi mekanını” günlük sıradan gerçekliğe indirgemiş oluyordu. Gerçeklik ile fantazi mekânı arasındaki farkı hükümsüzleştirmiş, adamları arzularını dile getirebilecekleri bir yerden yoksun bırakmış oluyordu.”

Zizek bu “karadeliği”, “fantazi mekânı” gerçekliğini böyle yorumlarken gözlerimin önünden vatanımda bol bol olan: bir sürü fantazi mekânı gerçeklikleri ve onların kurucuları sıralanıp geçip gitti. 

Mesela:

Futbol mekânı kurucuları, statlar ölçüsüz küfürlerin ve kavgaların benliklerine kattığı güç ile gol gol dedikleri anda yaşadıkları şehvetin ve şiddetin mekânı…

Argonun bol bol sitkom kıvamda kullanılıp, bel altından şehvetle ve şiddetle anlatılan hadis rivayetleri, dinsel hikâyeler ve ayetler “gol, gol” demeden de bıyık altından ve üstünden gülüşmelerle müritlerin fantazi mekânına olan bağlılıklarını arttırır.

Ölçüsüz makyaj ile güzelliğin cırtlatıldığı; kompliman ile ayetlerin birbirine karıştırıldığı; hurisel kalıplarla hep güzel olduklarını hisseden dişilik aygırları için de bu haremvari mekânlar cennet vaat eden dinsel fantazi mekânları olmuştur.

Ve bu mekânların örnekleri de yani; dinsel ve seküler fantazi mekânları ülkemizde hiç de az değildir. Eğer kolay yoldan malı götürmek istiyorsanız insanların psikolojilerindeki kara deliklerden faydalanıp mekânınızı, öncelikle bir fantazi mekânına dönüştürün. Bakın nasıl da bir haftada müritler ve üyeler toplayacaksanız; hem de fanatik fanatik…   

Hikâyede öldürülen mühendis rasyonel aklı, yalın gerçekliği simgelerken insanların gerçeklikle yüzleşememesinin kurbanı olur. ‘Fantazi' ve ‘fanatiklik' aynı kökten gelir. Mekân ve mekânın kurucuları ne kadar fantazi yaparsa kendilerine o kadar da mürit ve fanatik toplarlar. Akıl ve basiret ise orayı çoktan terk etmiştir…

Hacer Aydın - Haber 7

aceraydin@hotmail.com

https://twitter.com/hacer_aydn