Ehven-i şer olarak demokrasi sistemi
Bir keresinde kızıma “Bir kahve yapar mısın bana, aşkım?” diye sormuştum. Cevabı: “Yapmak istemiyorum, babiş!” oldu. “Neden?” deyince, “Demokrasi var!” dedi hınzırca gülerek. Konuştuklarımızı iyi kavramıştı anlaşılan… Ama kendince! Kendine yettiğince!
Demokrasi böyle bir şey işte! Hem bilinen hem de bilinmeyen…
Demokrasinin temel şartı yönetimin seçimle iktidara gelmesidir. Ancak bu tanımın teorikte ve pratikte pek çok bölüneni, muhalif kolları var. “Sosyal demokrasiden” politik ve ekonomik olarak farklı alt yapılara dayanan “liberal demokrasi” toplumu farklı yönlere sevk etme eğilimindedir.
Her ikisi de “doğrudan ve temsilî demokrasi” bölünenleriyle ayrı ayrı gruplaşır. Birinde doğrudan, diğerinde dolaylı katılım şekli kuvveden fiile geçiş aşamasında demokrasi kelimesinin kökleri olan “demos (=halk)” ve “kratos (=yönetim)” un yansıttığı kitle ve nüfuz alanı olarak başka değişkenler kumkumasını ortaya koymaktadır.
Sık yapılan yanlışlardan biri demokrasiden bahsederken cumhuriyetin, cumhuriyetten bahsederken demokrasinin kastedilmesidir.
Cumhuriyet “iktidarın, yetkisini toplumun verdiği vekâlete dayanarak kullandığı siyasal örgütlenme biçimidir.”
Bu anlamıyla cumhuriyet monarşinin karşıtı olmakla birlikte demokrasi anlamını ifade etmeyebilir. Meselâ, oy hakkının ve halkın idareye katılımının olmadığı cumhuriyetlerde durum böyledir.
Jean Jacques Rousseau’nun Toplumsal Mutabakat’ındaki “yönetim biçimi ne olursa olsun, yasalarla yönetilen her devlet cumhuriyettir” ifadesini hatırlayacak olursak, demokrasi=cumhuriyet olamayacağı aşikârdır.
“Cumhuriyet” kelimesinin ideolojik kökeni farklı olan diğer idarî yapılanma şekilleriyle tamlama hâlinde kullanılıyor olması meseleyi içinden çıkılmaz hâle getirir: (eski) Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, İran İslam Cumhuriyeti, Çin Halk Cumhuriyeti gibi…
Eski Sovyetler hem sosyalist hem de cumhuriyetti. Çin’de devlet yönetimi kapitalizmle flört ediyordu. İran’da ne gerçek İslam ile ne de cumhuriyet ve demokrasi ile uyumu söz konusuydu.
Bir de adları cumhuriyetle veya demokrasi ile anılmasa da “demokratik” yapılanmanın görüldüğü ülkeler var; örneğin İngiltere, Hollanda ve ABD.
Mutlak anlamda bu ülkelerde de demokrasi olmasa da hepsi kendi halklarının hukukunu gözetebildiklerinden Türkiye’den daha demokratik.
Kavramsal ve kuramsal ihtilâflarına rağmen demokrasi insanın icat ettiği en iyi yönetim şeklidir. Fakat “vicdan”ın üst sınırının olmadığı hiçbir yerde/zamanda demokrasiden söz edilemez.
Demokrasiyi çoğunluğun tahakkümü olarak algılamak yanlıştır.
Ayrıca demokrasi devletin millet, milletin devlet için var olduğu, ferdin ferde, ferdin devlete karşı hukukî eşitliğini öngören ve uyumlu bir ekonomik, politik altyapıyı oluşturmuş idare şeklidir.
Özetle demokrasi:
(1) Alternatif fikirlerin ve muhalif uygulamaların varlığına hukuk çerçevesinde müsaade eder.
(2) Faziletli, şuurlu ve vicdanlı insanların ekseriyette olduğu toplumlar, insanlar ister. Aksi hâlde, sayısal azınlık için bir kıyım makinesi olur.
(3) İyileri iktidarı getirmeyi, kötüleri alaşağı etmeyi mümkün kılar.
(4)Sermaye-emek ayırımı yapmadan hukukî eşitliği esas alır. “Genel faydayı maksimize etmek” maksadına yönelik olsa bile bu kuralı aşamaz.
(5) Profesyonel siyasetçi ve halk ayrımı yapamaz.
(6) İktidarı elinde tutanı yasal olarak tanır, yöneten kadar yönetilenin de hukukunu gözetir.
(7) İktidar sahiplerinin liyakatini esas alır; bu anlamda “meritokrasi” ile örtüşür.
(8) Oy veren insanlar ister. Oylama sonucunda oylarına sahip çıkmalarını da ister.
Ha bir de demokrasilerde siyasî yapılar arasındaki yarış, daha az kötü olmak ya da kötünün iyisi olmaktan öte, iyiler arasında en iyiyi seçebilme fırsat ve özgürlüğü tarzında olmalıdır.
George Orwell’in Hayvan Çiftliği’nde olduğu gibi, “Bay Jones geri gelsin mi istiyorsunuz?” tarzında demokrasi Ortadoğu kafasına uygun bir demokrasi olabilir.
Ama bu ehven değil şer bir demokrasi olacaktır.
Size bir “demo”sunu vermiştik bir ara!
