Kardeş Özbekistan’ın Başkenti Taşkent’te iki dolu gün geçirdikten sonra kadim rüyalar şehri Semerkant’a geldik. Özbekistan söz konusu olunca zaman denilen mefhum duruyor. Ülke büyük bir hazırlık içinde. Bürokratlarıyla, gençleriyle ve ilim adamlarıyla herkes büyük bir davanın etrafında kilitlenmiş sanki. Toplumun her kesiminde buna dair bir coşku ve heyecanın olduğu gözlerden kaçmıyor.

Özbekistan “Üçüncü Rönesans” hazırlıklarına hızla devam ediyor ve bu rönesans atılımları Kardeş Özbekistan’a çok yakışıyor.

Türkiye’nin NATO zirvesine ev sahipliği yapıp bütün dünyaya gövde gösterisinde bulunduğu bu günlerde Kardeş Özbekistan’ın da yeni çağa güçlü bir medeniyet vurgusuyla hazırlanması oldukça gurur verici bir durum. Binlerce yıllık köklü geçmişe sahip Türk devletlerinin ilimde, teknolojide, diplomaside, kültür-sanat ve medeniyette birbirleriyle yarışmaları, bu alanlarda güçlü hamleler yapmaları bu yüzyılı Türk asrı olarak görmek isteyen Türk milletinin tamamının ortak özlemi zira.

Özbekistan, Türk-İslam kültür ve medeniyetinin açık hava müzesidir.

Türk-İslam medeniyet mirasımızın zümrüt sandukası mesabesindedir Özbekistan bizim için. Burası en önemli ilim-kültür sanat merkezlerimizin başında geliyor. İmam Maturidi, İmam Buhari, İmam Tirmizi, Ebu Reyhan Biruni, İbn-i Sina, Muhammed Harezmi, Uluğ Bey, Mahmud Zemahşerî, Ebu Muin Nesefi, Ahmed Fargani gibi emsalsiz ilim adamlarının kültür ve medeniyet değerlerimizi ilmek ilmek dokuyarak dünya mirasına kazandırdığı kutlu bir diyardır Özbekistan.

Özbekistan, yitik hikmetinin peşinde.

Türklerin Müslümanlıkla şereflenip İslam’a güç vermeye başladığı yıllarda Müslüman dünyanın en büyük ilim merkezi Bağdat’tı. Bu şehrin “Beytü’l Hikme” marifetiyle tutuşturduğu ilim ateşi, iç karışıklık ve istilalar nedeniyle sönmeye yüz tutunca İslam dünyası ilme yeni bir merkez aramaya başladı. Samanilerin hoşgörülü ve bir o kadar da dünya siyasetini iyi okuyan yaklaşımları sayesinde Semerkant, ilim rüzgarını kendisine çekmeyi başararak kısa zamanda muhteşem bir kültür-medeniyet şehri haline geldi. Dünyanın en ışıklı şehrine hızla akan beyin göçü bu topraklarda dini ilimler başta olmak üzere fen, matematik ve gök ilimlerini de mayalayarak tarihin en görkemli rönesansına zemin teşkil etti.

Özbekistan, o ışıltılı günlerin özlemiyle yanıp tutuşuyor olmalı ki Moğol istilasında yakılıp yok edilen pek çok medeniyet değeri başta olmak üzere otuz yıl öncesine kadar konuşulması dahi yasak olan milli ve manevi değerlerini küllerinden çıkararak bir bir ayağa kaldırıyor.

Semerkant’taki İmam Buhari Türbesi bunlardan birisi mesela. Akşam vakitlerinde geldiğimiz yeniden imar edilen bu muazzam şahesere saatlerce baktık ama doyamadık. Burada zaman duruyor dedik ya. İşte öyle bir an yaşamak isteyenler bundan sonra soluğu bu mekânda alacaklar. Çevre düzenlemesi, konaklama imkanları ve görsel ihtişamıyla bu alan insanı şehrin kargaşasından koparıp huzurun ferahfeza ülkesine kanatlandırıyor. İmam Maturidi Türbesi de bu kapsamda baştan ayağa yenileniyor.

Özbekistan İslam Medeniyeti Merkezi, üçüncü rönesansın en büyük adımlarından birisi olmuş.

Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in girişimiyle kurulan bu muhteşem merkez, görsel ihtişamının yanında Özbekistan’ın üçüncü rönesansını sağlayacak bütün potansiyeli bünyesinde barındırıyor. Merkez, oldukça güzel ve kapsayıcı çalışmalara da imza atıyor. Nitekim 7–11 Temmuz 2026 tarihleri arasında Özbekistan İslam Medeniyeti Merkezi’nin ana organizatörlüğünde Orta Doğu, Kuzey Afrika, Orta ve Güney Asya, Avrupa ile İslam dünyasının diğer bölgelerinden 300'den fazla uluslararası katılımcıyı bir araya getiren bir forum düzenlediler. Biz de bu forumda bir bildiri sunma vasıtasıyla Özbekistan’dayız.  Birinci Uluslararası İslam Forumu, "İslam Medeniyeti: Barış, Hoşgörü ve Aydınlanma Yolu" temasıyla Taşkent, Semerkant ve Tirmiz şehirlerinde gerçekleşiyor.

Özbekistan medeniyet değerlerini ihya etmenin gayretinde.

Türkler olarak güçlü yarınlar istiyorsak bunun yolu en önce kaybolan değerlerimizi gün yüzüne çıkarmaktan geçiyor. Kültür ve medeniyet birikimlerimizi koruyup kollamak ve bunları genç kuşaklara aktarmak ise bu işin olmazsa olmazlarından. Özbekistan bir taraftan medeniyet kurucu havzalarını imar ve ihya etmenin çabasına yoğunlaşırken diğer yandan bunu gençlerine aktarma noktasında çok önemli adımlar atıyor.

Özbekistan İslam Medeniyeti Merkezi içindeki müzeyi gezerken duygulanmamak, rehberlik yapan gençlerin vatan sevdasına, tarih bilincine şapka çıkarmamak mümkün değil. 

Birinci Uluslararası İslam Forumu’na WOSCU (Dünya Müslüman Âlimler Konseyleri Birliği), IRCICA (İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi), TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı), El-Furkan Vakfı, Türk Kültürü ve Mirası Vakfı, Uluslararası Türk Akademisi, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), Türk El Yazmaları Enstitüsü, Oxford İslam Araştırmaları Merkezi gibi uluslararası paydaş kuruluşların yanında Özbekistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu'na bağlı Din İşleri Komitesi, Özbekistan Müslümanları İdaresi, Özbekistan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, İmam Buhari Uluslararası Bilimsel Araştırma Merkezi, İmam Tirmizi Uluslararası Bilimsel Araştırma Merkezi, İmam Maturidi Uluslararası Bilimsel Araştırma Merkezi gibi ulusal paydaş kuruluşlar destek verdi. Forumun başlıca uluslararası ortağı ise ICESCO (İslam Dünyası Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı) idi.

Forum’da katılımcılara Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın mesajını, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleriyle İlişkiler Başkanı Prof. Dr. Kürşad Zorlu iletti.

Bütün İslam ülke ve toplumlarının neredeyse tamamına yakınının en üst düzey dini temsilcilerle katılım sağladığı bu önemli foruma Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı’nca üst düzey bir katılımın sağlanmaması ise dikkatlerden kaçmadı. İmam Maturidi, İmam Buhari ve İmam Tirmizi gibi dini hayatımıza yön vermiş üstatların müzakere edileceği, İslam'ın barış, aydınlanma, merhamet ve yapıcı kalkınma dini olarak gerçek özünü ortaya koymayı amaçlayan böyle bir foruma katılıp fikir beyan etmekten daha önemli ne olabilirdi oysa?

Türkiye gibi bölgesel güçten küresel güce evrilen bir devletin dünyanın her yerinde olduğu gibi kardeş Türk yurtlarında yaşanan gelişmeleri dikkatle takip etmesi ve buna imkanları ölçüsünde katkı sunması en doğru yöntem değil midir?

Mürsel Gündoğdu/Haber7

murselgundogdu@gmail.com