29 Mart 2009 mahalli seçimleri her şeyden önce seçmenin oy verme becerisini ve hatta stratejik kabiliyetini göstermiştir. Pazar günü, demokratik bilincin zirveye ulaştığı günlerden birisi olmuştur. Tıpkı 22 Temmuz 2007 Pazar günü olduğu gibi... İki seçim de aynı ortak bilincin izleri görülmektedir ve ‘millet’ geçen hafta sonu fevkalade isabetli bir tercih yapmıştır.

Görünen o ki, medyada AK Parti’nin seçimden ‘mağlup’ çıktığı ve kaybeden olduğuna dair güçlü bir temenni vardır. Temenni zira, buna analiz denilemez. Yine görünen o ki, 22 Temmuz’a göre kaybettiği 8 puanlık desteğin sevinçle karşılanması şimdiden ilk seçimde AK Parti’nin şansı olacaktır. Tayyip Erdoğan ve arkadaşları için muhalefetin kendisi kadar, muhalefetle benzer duyguları taşıyan medya da avantaj olmaya devam edecek gibi görünüyor...

Sonuçları yorumlayalım...

1-) Öncelikle... AK Parti 8 değil 11 puan kaybetmiştir. Zira, iktidar partisinin bu seçimdeki oy potansiyeli yüzde 50 civarındaydı; kendisine bağlı olan ve olmayan faktörler nedeniyle buna ulaşamadı.

2-) Oyları neden ve nereye kaybetti?

Bütün iktidarlar, genel seçimden sonra girdiği yerel seçimde oy kaybetmiştir, bunu unutmayalım.

Erdoğan ayrıca, seçimlere, eksi 5-7 dezavantajla da başladı. Bu dezavantajın sebebi küresel ekonomik krizdir. Kampanya başladığında krizin en ağır sonuçları ortaya çıkmıştı ve o saatten sonra ne yapsa bu puanları geri döndüremezdi, döndüremedi de... Son üç ayın küçülmesinin 6 puan olması bile, başlı başına seçim sonuçlarını izah edebilecek faktörlerden birisidir.

Devam edelim...

Toplam kaybın bir puandan fazlası oy son dakikada BBP’ye, iki puan MHP’ye, üç puan da SP’ye gitmiştir. 1 net puan da DTP’ye geri dönmüştür. Ekonomik kriz nedeniyle giden oyların bir bölümü aynı zamanda bu gruptadır. Bir bölümü de diğer faktörlere bağlıdır.

3-) Sandığa gitmeyenlerin büyük kısmının da AK Partili olduğunu tahmin ediyorum. Ekonomik kriz, doğal olarak iktidar partisini destekleyen seçmenin sandığa gidiş coşkusunu azalttı.

4-) Ne AK Parti’nin kaybı dalga dalga, ne de muhalefetin ikişer puanlık kazancı dalga dalga oy hareketini gösteriyor. İyi incelenirse kayıp ve kazançların lokal faktörlerle çok ilgili olduğu görülür. AK Parti’nin bütün illerde potansiyel sahibi tek parti olma konumu devam etmektedir. Dolayısıyla, seçim sonuçlarının yeni bir iktidar kompozisyonu yaratacak rüzgar estirdiğini söylemek mümkün değildir.

5-) Seçmen, CHP ve MHP’nin oylarını artırmış ama kesinlikle onları tek başına hatta birlikte iktidar alternatifi haline getirmemiştir. Kağıt üzerinde ilk seçimde AK Parti iktidardan da düşebilir elbette ama 29 Mart sandığı böyle bir mesaj vermemiştir.

Çünkü... Çünkü, iki muhalefet partisi 22 Temmuz’da irtica/vatan-millet gibi ve 29 Mart’ta da yolsuzluk/ekonomik kriz odaklı iki muazzam kampanya yürütmüşlerdir, ama oylarında anlamlı bir artış sağlayamamışlardır. İki partinin toplam oyunun AK Parti seviyesinde kalması iktidara değil, bir süre daha kalıcı bir muhalefet görevine işaret etmektedir. İdeoloji belki tek başına yeterli olamazdı ama ekonomik krize rağmen iktidar partisinin oylarına yaklaşamamak muhalefet için parlak bir seçim başarısı sayılamaz. Güçlü muhalefetler, kaynağı küresel de olsa böylesine bir krizde iktidarı yere serebilmelidirler. Yapamadılar...

6-) Seçim sonuçları sol için umutsuz bir tablo ortaya çıkarmıştır. CHP ve DSP’nin toplam oyları yüzde 25’te kalırken sağda yüzde 75’lik blok kristalize olmuştur. Bütün sosyal ve ekonomik problemlere rağmen solun ulaştığı oy oranı başlı başına analiz konusudur. Bu tablo, Türkiye’nin yakın ve orta vadede karşı karşıya bulunduğu iktidar seçeneğinin ne olduğu ve ne olamayacağını gösteriyor...

7-) Bununla birlikte seçim sonuçları, Erdoğan karşısında dördüncü kez kaybediyor olmalarına rağmen Baykal ve Bahçeli’nin koltuklarının tartışma dışında kalmasına yarayacaktır. İki lider de 22 Temmuz’a oranla oylarını artırmışlardır sonuçta...

8-) MHP oy artışını iyi seçilen adaylarla sağladı. CHP ise, seçilen tek bir adayla, Kılıçdaroğlu sayesinde 29 Mart’ta genel oylarını kurtararak, ‘başarı’yla çıkmıştır.

9-) AK Parti’nin oyları adresi açıkça belli partilere gitti ama bunun ekonomi dışında da önemli sebepleri vardır. AK Parti’nin birçok merkezde yanlış aday belirlediğini tekrarlamaya gerek yoktur. Sadece kaybettikleri birçok şehirde il genel meclisi oylarının belediye başkanlığı oylarından daha yüksek olması bile bunu göstermektedir. Kazandıkları merkezlerde önceki seçimlere kıyasla oy düşüşü yaşamaları bunu teyid etmektedir. AK Parti’nin yanlış veya yıpranmış aday gösterdiği bütün merkezlerde oylar MHP-SP-BBP’ye yönelmiş ve DTP’ye oy gidişini kolaylaştırmıştır. Giden oylar, AK Parti’ye bazı yerlerde seçim kaybettirmiş, bazı yerlerde de rakip sağ partilere güç katmıştır. Yanlış adaylar nedeniyle ve AK Parti’nin oylarının kritik olduğu bölgelerde doğal nedenlerle seçmen tabanda ittifak yaparak MHP adaylarına yönelmiştir.

10-) İktidar partisinin oy kaybının tek nedeni aday belirleme sorunu değildir. Merkezi politikalarda eksiklikler bulunduğu ortadadır. Nitekim Başbakan da daha seçim öncesinde kabine değişikliği yapılacağını ilan ederek bu eksikliklerin en azından bir bölümünü kabul etmiştir.

11-) Saadet Partisi’nin en az yüzde 7 almasını bekliyordum. Genel kanaatin aksine SP’nin seçimden başarısız çıkmıştır. AK Parti’den beklediğini bulamayan, AK Parti’nin iyi aday gösteremediği yerlerde en iyi ikinci adres olan, ekonomik kriz ve sosyal sorunlardan en çok oy toplaması gereken bir parti için yüzde 5.2 iyi bir sonuç değildir. Unutmayalım ki, daha olumsuz şartların söz konusu olduğu 2004 seçimlerinde bile SP’nin oyları yüzde 4’e ulaşmıştı. Kaldı ki SP de küçük de olsa bir dalga dalga geliş havası vermeliydi. Mesela, iktidar partisi Konya’da hem iyi icraat yaptığı ve hem de doğru adaylar gösterdiği için, Saadet oy deposu olması gereken bu merkezde oy artırmak şöyle dursun, oy kaybetmiştir.

SP, ‘nisbeten’ güçlü medya desteği ile girdiği seçimden yüzde 5.2 ile çıkabilirken, DP gibi varlığı unutulmuş bir partinin bile medyada tek kelime bahsedilmeden yüzde 3.7 oy alması dikkat çekicidir.

12-) Gelelim en kritik soruya. AK Parti bu seçimde inişe mi geçmiştir? Bu, sonun başlangıcı mıdır?

Temenni ile analiz arasındaki fark tam da burada ortaya çıkıyor. Şöyle ifade edelim: Bir seçim sonucu, AK Parti’nin aldığı/alamadığı oylar üzerinden tartışılmadığı gün iniş başlıyor demektir. Bugün ise, ortada böyle bir tartışma yoktur. Ne vardır? Son üç seçim trendi dikkate alınırsa iktidar alternatifi olduğu iddia edilen partilerin bu tempoyla yürümeleri halinde iktidarın değişme ihtimali olmadığı gerçeği vardır. Unutmayalım ki, bu seçimde başarısız bulduğumuz AK Parti’nin hala sahip olduğu oy, bir halk ihtilali gibi geldiği 2002’de kazandığı yüzde 35’ten 4 puan daha fazladır. 7 yılın merkezi ve yerel iktidar yıpranmışlığı ve muazzam ekonomik krize rağmen...

Yarın: Seçmen partilere gerçekte ne mesaj verdi?

Mustafa Karaalioğlu - Star
mkaraalioglu@stargazete.com