Muzaffer Şafak
Muzaffer Şafak
HABER7 YAZARI
TÜM YAZILARI

Türk Tababeti ve Uluslararası Sempozyumların Gri Alanları

GİRİŞ 21.11.2026 GÜNCELLEME 21.11.2026 YAZARLAR

Batı’nın Cihazı, Sosyal Medyanın Vitrini

Bugün modern tıbbın kalbinin attığı yerlerin haritasını çıkarsak, hep aynı merkezlere çıkıyor: ABD, İngiltere, Fransa… Hastanelerimizin koridorlarında şifa arayan, canı yanan çaresiz insanların karşısına dikilen en aşina duvarlardan biridir: “Hocamız sempozyum için Amerika’da…” İki yıl boyunca hastane koridorlarında evladı için geceyi gündüze katan, hastalıkla ve sistemle amansız bir mücadele veren bir baba olarak baktığımda ortada su götürmez bir vaka ve acı bir gerçek var: Biz bugün teşhis ve tedavi protokollerinin, cerrahi tekniklerin, görüntüleme cihazlarının ve ilaçların neredeyse tamamını Batı’dan ithal edip, Türk tababetini adeta dışarıdan öğreniyoruz.

Kur'an-ı Kerim'de yer alan Maide Suresi 32. ayetteki “Kim bir kimseye hayat verirse, bütün insanlara hayat vermiş gibi olur” buyruğu ve insan canını korumaya yönelik ilahi sorumluluk, bir toplumun sadece hastaları tedavi etmesini değil; kendi sağlığını baştan sona yönetebilecek ilmi, ilacı ve teknolojiyi üretebilme gücünü de kapsar.

Bugün hastanelerde hayat kurtaran MR, BT, PET-CT veya robotik cerrahi cihazlarının tamamı Batı menşelidir. Bir kanser ya da nadir hastalık tedavisinde izlenecek yol haritasını klinik uygulama kılavuzlarını (guideline) ve tedavi algoritmalarını ABD merkezli NCCN veya Avrupa merkezli ESMO gibi kurumlar belirliyor.

Sistemimiz ise ne yazık ki Batı’nın ürettiği milyar dolarlık teknolojilerin ve tedavi kılavuzlarının "iyi birer uygulayıcısı" olmanın ötesine geçemiyor. Türk tababeti, küresel ekosistemde bağımsız bir ilim merkezi olmaktan uzaklaşıp, Batı şablonlarının distribütörlüğüne sıkışma tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor.

Sahadaki Fedakâr Hekimler Sistemin Ağır Yükü

Peki, yüksek puanlarla tıp fakültelerine giren o en parlak zihinlerimiz neden kendi teknolojisini ve protokolünü üretemiyor? Elbette bu noktada, imkansızlıklar içinde canla başla çalışan, gecesini gündüzüne katarak şifa dağıtan fedakar hekimlerimizin hakkını teslim etmek gerekir.

Sorunun ilk ayağı, sistemin hekimlerin sırtına yüklediği devasa iş yüküdür. Sağlık Bakanlığı verilerine göre Türkiye'de yıllık hekime müracaat sayısı 1 milyar sınırını aşmış durumda. Günde 80-100 hasta bakmak zorunda kalan bir uzmanın laboratuvara girmesi, mühendisle omuz omuza verip yeni bir tıbbi cihaz veya molekül tasarlaması fiilen imkansız hale geliyor. Sistem, hekimlerimizi Ar-Ge yapmaya değil, çaresizce "vaka eritmeye" zorluyor.

Tedavi Protokolleri

Bugün özellikle onkoloji gibi hayati bir alanda hiçbir hekimimiz, kendi başına bu uluslararası protokollerin dışına asla çıkamıyor. Kemoterapide kullanılan Sisplatin, Karboplatin veya Paklitaksel gibi temel ajanların ve yeni nesil akıllı ilaçların hangi evrede, hangi sırayla verileceği dışarıdan çizilmiş kesin sınırlarla belirlenmiş durumda;

Hekimlerimize bu katı şablonların içinde yalnızca hastanın kilosuna veya kan değerlerine göre "milimetrik doz ayarları" yapma alanı bırakılıyor.

İş bununla kalsa yine iyi… Batı sadece ilacı ve protokolü değil, teşhis ve tedavi cihazlarının lisanslarını ve yazılımlarını da elinde tutuyor. Öyle ki Radyasyon onkolojisinde tümöre verilecek ışının yoğunluğunu, sınırlarının tespitini ve Gray (Gy) cinsinden radyasyon doz hesaplamalarını yapan Tedavi Planlama Sistemlerinin (TPS) algoritmalarını ve abaklarını dahi biz belirleyemiyoruz. Batı’nın ürettiği cihazların içine gömülü yazılımlar neyi hesaplıyor ve neye izin veriyorsa onu uyguluyoruz.

Onlar ne derse onu uygulamak zorunda bırakılan, kendi doz abaklarını ve tedavi algoritmasını yazamayan bir düzen, Türk tıbbını en azından onkoloji alanında nereye taşıyabilir?

Hekimlerimizi bilimin kurucusu olmaktan çıkarıp, başkalarının yazdığı yazılımların ve şablonların uygulayıcısına dönüştüren bu tabloya tam anlamıyla özgür ve bağımsız bir hekimlik diyebilir miyiz?

Sosyal Medya Vitrini ve Zayıflayan Güven

Tababetin bir diğer yarası ise, mesleğin kadim vakarına zarar veren dijital pazarlama yarışlarıdır. Ana akım medyada doktorların reklam yapması kanunen yasak olsa da, dijital dünya bu sınırı işlevsiz kılmış durumda. Mesleğini büyük bir etik hassasiyetle icra eden hekimlerimizi tenzih ederek söylemek gerekir ki; sosyal medya bugün ticari kaygıların öne çıktığı kontrolsüz bir vitrine dönüşmüştür.

Ekranı her kaydırdığımızda “En iyisini biz yaparız”, “En tıkalı damarı biz açıyoruz” gibi iddialı hatta ticari saik ve sloganlarla, takipçi ve beğeni sayısını hekimlik dehasıyla eşdeğer tutan profillerle karşılaşıyoruz.

Ameliyathanelerin mahremiyeti ve tıbbın ciddiyeti, yer yer estetik kaygılara ve filtreli videolara kurban edilmemelidir. Oysa şifa arayan, evladının, yakınlarının derdine derman bekleyen insan; karşısında spot ışıkları altında pazarlama yapan bir figür değil, tababetin serinkanlılığını ve o kadim ahlakını taşıyan bir rehber arar.

Sempozyumlar ve Gri Mekanizmalar

Ancak madalyonun bir de diğer yüzü var. Hekimlerin bilimsel gelişmeleri takip etmek amacıyla uluslararası kongrelere katılması elbette son derece doğal ve gereklidir. Fakat bir kesimin adeta her ay bir sempozyumda olmasını sağlayan ve hastaneleri hocasız bırakan döngü, tıp endüstrisinin gri mekanizmalarıyla işliyor.

Kağıt üzerinde bakanlık mevzuatları ilaç firması sponsorluğuna sınır getirse de; farklı firmaların sponsorluk değiş-tokuşları ve "konuşmacı/bildiri sunumu" muafiyetleri sayesinde, akademik unvanlı bir grup hekim, yılın bir bölümünü özellikle ABD ve Avrupa’daki sempozyumlarda geçiriyor.

Resmi analizlere ve endüstri verilerine göre, Türkiye'deki toplam 234 bin hekim içinden her yıl ortalama 25 ila 30 bin hekim (tekrar eden gidişlerle toplamda 40 binden fazla yurt dışı ziyareti oluşturacak şekilde) kongrelere katılım sağlıyor. Yıllık bazda kongrelere 100 bine yakın mükerrer katılım gerçekleşirken, özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında poliklinikler ve hastalar çaresiz kalıyor.

Kongreler ve Sonuçları

Tıp camiasındaki pek çok saygın akademisyen ve klinisyen de kongrelerin birer finansal kaynağa dönüşmesini ve birbirinin tekrarı olan "sempozyum enflasyonunu" açıkça eleştirmektedir. Salonların tam dolmadığı, bilimin arka planda kalıp sosyal etkinliklerin öne çıktığı kongre yapıları ciddi bir özeleştiri konusu.

Burada sormamız gereken en temel ve yakıcı soru şudur: Yıllardır binlerce kez ABD’ye ve Avrupa’ya sempozyumlara giden bu kesim, Türk tıbbına hangi somut katkıyı sağlamıştır?

Hangi hastalığa yerli bir çare bulunmuş, özgün ameliyat tekniği geliştirilmiş, bilimsel buluş dünyaya kabul ettirilmiştir? Yoksa bu seyahatler, bilimsel bir sıçramadan ziyade turistik bir rutine mi dönüşmüştür? Acı gerçek şu ki; bu ziyaretlerin büyük çoğunluğunda yeni bir bilimsel devrim keşfedilmiyor, yalnızca Batı’nın laboratuvarlarında üretilen yeni ilaçların ve milyar dolarlık cihazların "kullanım kılavuzları" öğrenilip geri dönülüyor.

Dünya tıp camiası başkalarının yöntemlerini uygulayanların değil, patenti alınan molekülün ve üretilen teknolojinin peşinden gidiyor.

İşin en vahim tarafı ise bu döngünün niteliksel denetimi var mıdır ? Kurumlar sadece kağıt üzerindeki kotaları denetlerken; Türkiye’de bir hekimin yurt dışı sempozyumundan döndüğünde ne öğrendiğini, bu birikimi kendi kliniğine, öğrencilerine ve hastalarına nasıl aktardığını denetleyen resmi bir mekanizma var mıdır? bu devasa zamanın ve kaynağın Türk tababetine geri dönüşü incelenmelidir.

Başarılı Alanlar

Organ naklinden mikrocerrahiye kadar pek çok alanda dünyada parmakla gösterilen, mucizeler yaratan hekimlerimiz var. Ancak sorun bireysel hekim başarısı değil; sistemin bilimsel üretimden ziyade ticari vitrine ve ithal teknolojiye mahkûm edilmesidir.

Yayımlanan binlerce akademik makale, atıf rekorları kıran orijinal bir tedaviye ya da yerli bir ilaca dönüşmedikçe; o görkemli kongreler sadece Batı’nın cihazlarının sergilendiği birer fuar olmaktan öteye gidemiyor.

"Yayın Sayısı ve Özgün Buluş

SCImago (SJR) gibi uluslararası bilimsel endekslere göre Türkiye, bilimsel makale yayın sayısında dünyada ilk 20'de yer alıyor. Ancak iş makale başına düşen atıf sayısına (yani bilime yön veren çığır açıcı buluşlara) geldiğinde sıralamamız çok gerilere düşüyor.

Ödüllerimiz

Türk kökenli bilim insanları (Aziz Sancar, Uğur Şahin, Özlem Türeci, Gazi Yaşargil gibi) dünyada büyük ödüllerin sahibi. Fakat bu isimlerin tamamı araştırmalarını yurt dışındaki (ABD ve Almanya) laboratuvarlarda yaparak bu ödüllere ulaştı. Türkiye'deki üniversite ve kongrelerden çıkıp Nobel veya Lasker gibi en üst düzey küresel tıp ödüllerini kazanan bir buluşumuz henüz yok.

Reçete: Üreten ve Denetlenen Bir Tababet

Bir yanda dünyanın en iyi cihazlarını üretip yeni tedavi protokolleri yazan Batı, diğer yanda bu cihazların ve ilaçların en büyük alıcısı konumunda olup enerjisini kongre turlarına veya sosyal medya algoritmalarına harcayan bir düzen…

Türk tababeti, Batı’nın geliştirdiği şablonları ezberleyip en agresif tanıtımı yapma yarışı olmamalıdır.

Bu kadim mesleğin ve sağlık sistemimizin gerçek kurtuluşu; hekimlerimizi ağır poliklinik yükünden kurtarıp laboratuvarlara ve Ar-Ge merkezlerine yönlendirmekten, yurt dışı bilimsel katılımları sıkı bir "ülkeye katkı ve teknoloji transferi" denetimine tabi tutmaktan ve tıbbı yeniden sosyal medyanın yapay vitrininden çıkarıp bilimin vakarına kavuşturmaktan geçmelidir.

Muzaffer Şafak / Haber7


 

YORUMLAR 11 TÜMÜ
  • Hasta 5 dakika önce Şikayet Et
    Eskiden kliniklerde kan alma sonda takma vb.sayica zaman alan işleri hemsireler yapardi doktorun yükünü alirdi.doktorda hastayla daha dikkatli ilginenir daha cok ders calisirdi.simdi sekreterya v.b islerden ders calisamiyor hastaya vakit ayiramiyor bilgisayarda yazmaktan hastanin yüzune bakamiyor.
    Cevapla
  • Vatandas. 11 dakika önce Şikayet Et
    Sistem 10 dakikada bir hastayi gormeğe mecbur ediyor.bu kadar surede anamnezi alicak bilgisiyle düşünerek teşhis koyacak asistanlar eğitim alamiyor ders calisamiyor zaman yok cünkü performans sistemi böyle.maalesef yenilikleri ogrenmek icin yurt dişina gitmesi gerekiyor.egitim kongrelerine gitmesi gerekiyor .doktorun maaşlari yetmiyor..
    Cevapla
Daha fazla yorum görüntüle